Kururo niebieskawy

Kururo niebieskawy
Spalacopus cyanus[1]
(Molina, 1782)
Ilustracja
Kururo niebieskawy (Spalacopus cyanus)
Systematyka
Domenaeukarionty
Królestwozwierzęta
Typstrunowce
Podtypkręgowce
Gromadassaki
Podgromadażyworodne
Infragromadałożyskowce
Rządgryzonie
Podrządjeżozwierzowce
Infrarządjeżozwierzokształtne
NadrodzinaOctodontoidea
Rodzinakoszatniczkowate
RodzajSpalacopus
Wagler, 1832
Gatunekkururo niebieskawy
Synonimy
Podgatunki[3]
  • S.cyanus cyanus Molina, 1782
  • S.cyanus poeppigii, Wagler, 1832.
  • S.cyanus maulinus Osgood, 1943
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Kururo niebieskawy[5] (Spalacopus cyanus) – gatunek gryzonia z rodzaju Spalacopus z rodziny Octodontidae[2] (infrarząd: jeżozwierzokształtne)[3], zamieszkujący suche tereny Chile, na obszarach między 27° i 36°S[3], od regionu Coquimbo do regionu Maule – zarówno nadbrzeżne niziny jak i zbocza Andów do wysokości 3400 m n.p.m.

Nazewnictwo

Juan Ignacio Molina w wydanej w 1782 roku Historii natury w Chile dla kururo napotkanego w rejonie Valparaíso używał nazwy Mus cyanus. Na przestrzeni lat kururo niebieskawy było określane kilkoma równoległymi nazwami[2]. W 1832 Johann Georg Wagler opisywał napotkanego „u podnóży Andów” w centralnym Chile gryzonia jako Spalacopus poeppigii. W 1834 Georges Cuvier dla zwierzęcia z rejonu Coquimbo używał określenia Poephagomys ater. Eduard Poeppig w 1835 na wydmach koło Concón widział Psammomys noctivagus, a Oldfield Thomas napotykając kururo niebieskawego w południowym Chile używał określenia Spalacopus tabanus. Dopiero Wilfred Osgood użył w 1943 obecnej nazwy Spalacopus cyanus. Nie było jednak jasności, czy są to oddzielne gatunki lub podgatunki, czy też opisywano to samo zwierzę. Aktualny podział na trzy podgatunki pochodzi z lat 80 XX wieku (Tamayo i Frassinetti[6] 1980; Contreras[7] 1987) i obejmuje: S.cyanus cyanus, S.cyanus poeppigii i S.cyanus maulinus.

Nazewnictwo łacińskie

Nazwa rodzajowa Spalacopus pochodzi od greckich słów: spalax oznaczającego kreta oraz pous, znaczącego „stopa”[2] i w zamyśle miało podkreślać przystosowanie do życia w norach. Człon cyanus ma korzenie greckie (kyaneos = ciemnoniebieski) i prawdopodobnie odnosi się do połysku futra kururo niebieskawego[8]. Człon nazwy podgatunku S. cyanus poeppigii pochodzi od nazwiska niemieckiego badacza Chile i zoologa Eduarda Poeppiga. Z kolei nazwa podgatunku S. cyanus maulinus wywodzi się od chilijskiego regionu Maule, choć w rzeczywistości podgatunek ten występuje w rejonie regionu Ñuble.

Nazwa kururo

Upowszechniona nazwa „kururo” – hiszp. cururo – ma dwa prawdopodobne znaczenia. Według jednej wersji jest to onomatopeja charakterystycznego „śpiewu” tych zwierząt, a w drugiej pochodzi od słowa curi lub curu co w języku plemienia Mapuche oznacza kolor „czarny”[2], czyli – być może – wskazuje na ubarwienie tego kururo. Inna teoria mówi o podobieństwie używanych na południowych krańcach Chile słów: cuyu – określającego kururo – oraz cuyul – oznaczającego węgiel drzewny, a zatem również upatruje w nazwie gryzonia aluzję do jego barwy.

W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” gatunkowi nadano nazwę kururo niebieskawy, nazwę kururo rezerwując nazwę dla rodzaju tych gryzoni[5].

Występowanie

  • S.cyanus cyanus Molina, 1782 – centralne Chile – od Caldera (27°S) do Curicó (35°S) oraz od poziomu morza do wysokości 1000 m n.p.m.
  • S.cyanus poeppigii, Wagler, 1832Andy w centralnym Chile na wysokości 1500–3400 m n.p.m.
  • S.cyanus maulinus Osgood, 1943 – między miastami Cauquenes i Quirihue w regionie Ñuble (najdalej wysunięte na południe Chile skupisko kururo niebieskawego)

Luki w znanej lokalizacji – szczególnie pomiędzy 34°S a 36°S – wynikają raczej z nieudokumentowania występowania niż z faktycznej nieobecności na tym obszarze[2].

Kururo niebieskawy – eksponat Museo Civico di Storia Naturale di Genova, Genua

Charakterystyka

Kururo niebieskawe to gryzonie wiodące życie w norach. Cechują się krępym ciałem z dużą głową i krótką szyją. Futro ma barwę ciemnobrązową lub czarną, na łapach przechodzi w ciemnoszare. Kururo niebieskawy ma stosunkowo krótki, gładki ogon. Oczy i uszy małe. Siekacze są długie, szerokie i – co jest wyjątkowe obrębie rodziny koszatniczkowatych – mocno zakrzywione do przodu[2]. Trzonowce mają charakterystyczny kształt na powierzchni żucia są ukształtowane w formie „ósemki”. Stąd w członie łacińskiej nazwy rodziny Octodontidae znajdujemy określenie „octo-”.

Dane

Kururo niebieskawe żyjące na terenach nizinnych są mniejsze od swoich krewniaków żyjących w wyższych partiach Andów[7].

daneS.cyanus cyanus Molina, 1782S.cyanus poeppigii Wagler, 1832S.cyanus maulinus Osgood, 1943
samce – średnia długość ciała w mm176188172
samice – średnia długość ciała w mm170190167
samce – średnia długość ogona w mm414739
samice – średnia długość ogona w mm394838
samce – tylne łapy – średni wymiar w mm283028
samice – tylne łapy – średni wymiar w mm283026
samce – uszy w mm (przedział)8–1210–129–11
samice – uszy w mm (przedział)8–128–129–12
samce – masa w g (średnia/przedział)81 (53–105)105 (69–151)87 (64–130)
samice – masa w g (średnia/przedział)73 (43–119)97 (60–163)84 (71–102)

Rozród

Kururo niebieskawy rozmnażają się dwa razy w roku. Samica rodzi 1–3 młode[2][9]. Małe kururo niebieskawe rodzą się czarne, nagie i ślepe. Oczy otwierają w 10–12 dni od narodzin[10]. Stwierdzono jednak przypadki narodzin kururo z otwartymi oczami i młodą sierścią[2]. Podczas badań prowadzonych na przestrzeni 10 lat w różnych lokalizacjach na populacji 224 osobników stwierdzono[11], że proporcja płci wynosi średnio 88 samców na 100 samic[2].

Życie

Kopce usypane przez kururo u wylotu z nor – okolice Talinay koło Huentelauqén, region Coquimbo

Kururo niebieskawy zamieszkują bardzo zróżnicowane tereny: od trawiastych terenów górskich w Andach, poprzez suche sawanny porośnięte Acacia caven, po wydmy i piaszczyste lasy na wybrzeżu Pacyfiku[2]. Kururo niebieskawe na wolności żyją w rozgałęzionych norach i rzadko wychodzą na powierzchnię. Obszar, na którym funkcjonuje pojedyncza kolonia, jest stosunkowo mały – wynosi średnio około 40,3 m³[2]. Podziemny kompleks, w którym żyją, składa się z nor połączonych tunelami zagłębionymi od 10 do 12 cm pod powierzchnią ziemi i mającymi średnicę od 5 do 7 cm. Tunele te spełniają funkcję „jadalni”, w których można się skryć i bezpiecznie zjadać przyniesione pożywienie[2]. Drugi, bardziej zagłębiony system korytarzy (40 do 60 cm pod powierzchnią ziemi) jest używany do dłuższych pobytów i z nim łączy się komora gniazda, wyłożona trawami, czasem zamieszkiwana przez chrząszcze kusakowate czy równonogi. Budowanie i naprawianie jest nieustannym, wspólnym zajęciem stada, które zazwyczaj składa się z kilkunastu osobników. Podczas prac ziemnych przy korytarzach jedna kolonia potrafi w ciągu roku wynieść na pryzmy ok. 2,5 m³ wydobytej z tuneli ziemi[2]. Systemy kompleksów poszczególnych stad mogą być ze sobą połączone. Kururo po wyczerpaniu zapasów żywności w okolicy podejmują decyzję o przeprowadzce i budowie nowych nor. Są aktywne w ciągu dnia[12], choć część zoologów uważa, że ich tryb życia jest raczej nocny[13].

Behawior

Kururo niebieskawe żyją w koloniach nie przekraczających zazwyczaj 15 osobników[2], w skład których wchodzi „rodzina” składająca się z kilku par i ich potomstwa[12]. W codziennej komunikacji często jest stosowany kontakt dotykowy nos-w-nos. Badanie i komunikowanie węchowe obejmuje rejony narządów płciowych, biodra, uda i kark[14]. Poszczególne kolonie rywalizują ze sobą o prawo do władania danym terenem i są w tym zakresie agresywne[15]. Kururo niebieskawe używają moczu jako markera do znaczenia swojego terytorium[15], a podczas oznaczania przyjmują pozycję, w której podnoszą kończynę oddając mocz na zewnątrz[2]. Podczas niebezpieczeństwa S. cyanus używają charakterystycznych sygnałów dźwiękowych o częstotliwości 0,9–1,2 kHz. Kururo potrafią bez problemu przepłynąć w wodzie krótki dystans, większy zapał do pływania mają S. cyanus maulinus – kururo niebieskawe z populacji w południowej części Chile[2]. Przednie i tylne łapy podczas pływania wykonują dynamiczne ruchy, a nos, oczy i uszy utrzymywane są ponad powierzchnią wody[16].

Pożywienie

Kururo niebieskawe są roślinożercami – główne ich pożywienie stanowią bulwy i łodygi rodzimych roślin z rodziny kosaćcowatych: miecznica, Libertia, Alophia[12]. Na terenach nadmorskich zaobserwowano[13] pożywianie się łodygami i bulwami Leucocoryne ixioides. W norach kururo niebieskawych znaleziono także bulwy Rhodophiala[15] z rodziny amarylkowatych[2]. Kururo niebieskawe znoszą pożywienie do nor i tam w bezpiecznym miejscu je spożywają. Okazjonalne dożywianie się kururo poza norą odbywa się jedynie w odległości nie większej od wejścia niż długość zwierzęcia. Podobnie jak niektóre Ctenomys kururo unikają oddalania się od nory. Robią zapasy na okresy zimowe[10][12] – szczególnie w rejonach, gdzie w okresach zimowych ziemia jest przykryta śniegiem.

Zagrożenia

Do głównych wrogów kururo niebieskawego należą[10]: ptaki z rodzaju Buteo i myszołowiec towarzyski z rodziny jastrzębiowatych, pustułka amerykańska z sokołowatych, puchacz wirginijski, grizon mniejszy z rodziny łasicowatych i ocelot pampasowy. Na kururo pasożytują glisty Graphidioides yanesi[17] oraz pchły Ectinorus cocyti[2].

Przypisy

  1. Spalacopus cyanus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Juan C. Torres-Mura. Spalacopus cyanus. „Mammalian Species”. 594, s. 1-5, 1998 (ang.). 
  3. a b c Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Spalacopus cyanus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 26 września 2010]
  4. Spalacopus cyanus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  5. a b Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  6. M. Tamayo, D. Frassinetti: Catalogo de los fosiles y vivientes de Chile. Boletin del Museo Nacional de Historia Natural, Chile, 1980.
  7. a b Luis C. Contreras: Bioenergetics and distribution of fossorial Spalacopus cyanus (Rodentia); thermal stress, Or cost of burrowing. Physiological Zoology, 1987.
  8. E.C. Jaeger: A source book of biological names and terms. Charles C. Thomas Publisher – Springfield, Ill., 1978.
  9. Niektóre – stare – źródła mówią o liczbie 1–6 młodych w miocie – por.:
    • Juan Molina: Saggio Sulla storia naturale del Chile. Aquino, Bologna, 1782.
    • C. Gay: Historia fisica y politica de Chile. Zoologia, Tomo I.Impenta Maulde & Renou; Paryż, 1847.
  10. a b c R. Housse: Animales salvajes de Chile en su clasification moderna. Ediciones de la Universidad de Chile; Santiago, 1953.
  11. C. Unda, M.A. Rojas, J. Yanez: Estudio preliminarz cel cicho reproductivo y efecto medioambiental en Dos poblaciones de Spalcopus cyanus. Archivos de Biologia y Medicina Experimentales, 1980.
  12. a b c d J. Ispinza, M. Tamayo, J. Rotman: Octodontidea en Chile. Noticario Mensual, Museo Nacional de Historia Natural, Chile, 1971.
  13. a b O. Reig: Ecological notes on the fossorial Octodon rodent Spalcopus cyanus (Molina). Journal of Mammalogy, 1970.
  14. D.G. Kleiman: Patterns of behaviour in hystricomorph rodents. Symposium of the Zoological Society of London, 1974.
  15. a b c J.C. Torres-Mura: Uso del espacio en El roedor foso rial Spalacopus cyanus (Octodontoidae). M.S. thesis, Universidad de Chile, 1990.
  16. D. Reise, M. Gallardo: Intraspecific variation in facing-water behaviour of Spalacopus cyanus (Octodontidae, Rodentia). Zeitschrift fur Saugetierkunde, 1989.
  17. B.B. Babero, P. Cattan: Helmintofauna de Chile: VIII. Graphidioides yanesi sp n Parásito de Spalacopus cyanus Molina (Nematoda, Trichostrongylidae). Boletín del Museo Nacional de Historia Natural (Chile), 1980.

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

Wikispecies-logo.svg
Autor: (of code) cs:User:-xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Status iucn3.1 LC pl.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY 2.5
Cururo.jpg
Autor: Marco Subiabre (photographer), Licencja: CC BY-SA 3.0
Cururo / Coruro / Kururo - (Spalacopus cyanus)
Propozycja DA.svg
Autor: M.Komorniczak, Licencja: CC BY 3.0
Propozycja dla Dobry Artykuł dla PL.WIKI
Oxalis perdicaria - Spalacopus cyanus por Pato Novoa - 002.jpg
Autor: Pato Novoa, Licencja: CC BY 2.0
alimento para los inefables ratones topos "Cururos" (Spalacopus cyanus).
Spalacopus cyanus - Museo Civico di Storia Naturale Giacomo Doria - Genoa, Italy - DSC02864.JPG
Autor: Daderot, Licencja: CC0
Exhibit in the Museo Civico di Storia Naturale di Genova, Via Brigata Liguria, 9, 16121, Genoa, Italy. Photography was permitted in the museum without restriction.