Liberalny socjalizm
Liberalny socjalizm – wariant idei socjalistycznej, postulujący większy liberalizm w gospodarce socjalistycznej[1]. Liberalni socjaliści popierają gospodarkę mieszaną, z sektorem zarówno publicznym jak i prywatnym[2][3]. Liberalny socjalizm sprzeciwia się leseferyzmowi, ekonomicznemu liberalizmowi i socjalizmowi państwowemu[4]. Zdaniem liberalnych socjalistów wszelkie powstałe na rynku monopole są winą problemów systemu kapitalistycznego, który można naprawić drogą reform i ograniczonego interwencjonizmu państwowego[5]. Postuluje typowe dla innych nurtów socjalizmu wartości wolności i równości, uważając je za zgodne ze sobą i możliwe do osiągnięcia dzięki większej równości ekonomicznej. Twierdzą że równość ekonomiczna jest niezbędna do większej wolności gospodarczej. Zasady socjalizmu liberalnego zostały opracowanych przez ekonomistów takich jak John Stuart Mill, Eduard Bernstein, George Douglas Howard Cole, John Dewey, Carlo Rosselli, Norberto Bobbio i Chantal Mouffe[6]. Liberalny socjalizm w polityce jest widoczny szczególnie w Wielkiej Brytanii i we Włoszech[7].
Wariant liberalnego socjalizmu w Wielkiej Brytanii znany jest jako etyczny socjalizm, był postulowany przez byłych premierów Ramsaya MacDonalda[8], Clementa Attleego[9] oraz Tony’ego Blaira[10]. Program Socjaldemokratycznej Partii Niemiec oficjalnie został stworzony na podstawie „freiheitlicher Sozialismus” (co może być tłumaczone jako liberalny socjalizm lub też bardziej dosłownie wolnościowy socjalizm)[11]. Kanclerz Niemiec Zachodnich Willy Brandt często identyfikowany był jako liberalny socjalista[12].
Historia i warianty
Niemcy
Eduard Bernstein zdefiniował socjalizm jako „zorganizowany liberalizm”, ta definicja zainspirowała włoskiego socjalistę Carlo Rosselli aby rozszerzyć argumenty Bernsteina i opracować „liberalny socjalizm”[13]. Wczesna wersja liberalnego socjalizmu została opracowana w Niemczech przez Franza Oppenheimera[14]. Choć Oppenheimer był zadeklarowanym socjalistą uważany jest za jednego z czołowych teoretyków liberalnej wersji tej ideologii. Poglądy Oppenheimera stały się dość szybko popularne w Niemczech, do jego poglądów ekonomicznych odwoływał się nawet chadecki kanclerz Niemiec Ludwig Erhard[15].
W 1930 roku, Socjaldemokratyczna Partia Niemiec, partia uważana za reformistyczno-socjalistyczną, a wcześniej opierająca się na rewizjonistycznym marksizmie, rozpoczęła dyskurs w stronę polityki bardziej liberalnej. Gdy w 1933 partia została zdelegalizowana przez nazistów, część działaczy kontynuowała działalność na emigracji jako „SoPaDe”[16]. Czołowym działaczem emigracyjnej socjaldemokracji był Curt Geyer, który deklarował poparcie dla liberalnego socjalizmu uważając doktrynę za zgodną z demokratycznym i społecznym ustrojem Republiki Weimarskiej[17]. Po przywróceniu demokracji w Niemczech Zachodnich, program SPD z Godesberg z 1959 roku (Godesberger Programm) określał fundamenty ideowe partii, której podstawą miał być „freiheitlicher Sozialismus” (liberalny socjalizm) jednocześnie porzucając odwołania do ortodoksyjnego marksizmu[18]. Politykę tą kontynuował późniejszy kanclerz Willy Brandt[19].
Węgry
Poparcie dla liberalnego socjalizmu deklarował węgierski polityk socjalistyczny Oszkár Jászi, potępiał „komunistyczny socjalizm”[20]. Był przeciwnikiem poglądów socjaldemokratycznych dotyczących klasy robotniczej, Jászi widział małorolnych chłopów i klasę średnią jako istotne dla rozwoju socjalizmu, i mówił o konieczności budowania „radykalnej klasy średniej”[20]. Jego poglądy ukształtowały się szczególnie pod wpływem wydarzeń na Węgrzech z 1919 roku, krótko po upadku Węgierskiej Republiki Rad. Od tego okresu promował wolny, spółdzielczy socjalizm który obejmował liberalne zasady wolności, decentralizację i wolontariat[20]. Krytykował praktyczną stronę komunizmu w Związku Radzieckim jako dyktatorski i militarystyczny etatyzm, gdzie konkurencja i jakość w gospodarce nie są uwzględniane[21].
Poglądy Oszkára Jászi, zwłaszcza jego prace uzasadniające słabość komunizmu bolszewickiego powróciły do węgierskiego życia publicznego dopiero w roku 1980[22].
Wielka Brytania
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Ramsay_MacDonald_ggbain.29588.jpg/170px-Ramsay_MacDonald_ggbain.29588.jpg)
Liberalny socjalizm, a konkretnie jego odmiana zwana etycznym socjalizmem wywiera istotny wpływ w brytyjskiej polityce[23][24]. Kluczowym elementem etycznego socjalizmu jest jej wsparcie dla gospodarki mieszanej, która wiąże się z akceptacją roli zarówno przedsiębiorstwa publicznego i odpowiedzialnego społecznie przedsiębiorstwa prywatnego. Za ojca etycznego socjalizmu uważa się R.H. Tawneya, brytyjskiego chrześcijańskiego socjalistę. Ideologia ta pozostaje kluczowa jeśli chodzi o poglądy Partii Pracy. Socjalizm etyczny podkreśla potrzebę świadomej moralnie gospodarki opartej na zasadach współpracy i sprawiedliwości społecznej, sprzeciwiając się zaborczemu indywidualizmowi[25].
Etyczny socjalizm koncentruje się na krytyce etyki kapitalizmu, Tawney potępiał kapitalizm jako niemoralny i samolubny. Określał społeczeństwo kapitalistyczne jako „zachłanne” (praca Zachłanne społeczeństwo (1920)), które powoduje że własność prywatna jest wykorzystywana wyłącznie do zysku i produkcji nadwyżki. Tawney popierał więc opodatkowanie oraz redystrybucję tych środków w celu zapewnienia pomocy socjalnej, publicznej opieki zdrowotnej, edukacji i mieszkalnictwa[26]. Opowiadał się za nacjonalizacja strategicznych gałęzi przemysłu i usług. Tawney zalecał uczestnictwo pracowników w zarządzaniu firmami oraz promował ruch spółdzielczy. Choć Tawney postulował dużą rolę przedsiębiorstw państwowych w gospodarce, uważał że niezbędny dla poprawnego działania gospodarki jest sektor prywatny.
Do czołowych brytyjskich socjalistów etycznych zalicza się premiera Clementa Attleego oraz angielskiego filozofa Thomasa Hilla Greena. Premier Tony Blair opisywał wartości etycznego socjalizmu jako „sprawiedliwość społeczną, jednakową wartość każdego obywatela, równe szanse”[27]. Blair uważa, że problemy Partii Pracy rozpoczęły się w latach 60. i 70., gdy partia odstępowała od etycznego socjalizmu, jego zdaniem Partia Pracy powinna powrócić do wartości socjalizmu etycznego promowanego przez rząd Attlee[4].
Włochy
Włoski socjalista, Carlo Rosselli, będący zwolennikiem nauk uważanego za ojca socjaldemokracji Eduarda Bernesteina, rozwijał jego myśl dotyczącą „zorganizowanego liberalizmu”[28]. Rosseli zdefiniował ideologię w swojej pracy o tej samej nazwie, wydanej w 1925 roku. Rosseli popierał typ gospodarki opracowanej przez niemieckiego ekonomistę Wernera Sombarta a w szczególności poglądy na temat gospodarki mieszanej przedstawione w pracy Der modern Kapitalismus (1908). Sombart w swoich pracach przedstawiał wizję gospodarki która łączyłaby własność publiczną i prywatną, zwiększając przy tym współpracę ekonomiczną i ograniczając konkurencje gospodarki[29]. Rosseli doceniał wkład liberalizmu jako ideologii, lecz podkreślał głębokie rozczarowanie liberalizmem jako systemem.
Rosseli opierał swoje poglądy częściowo na wizjach przedstawianych przez ekonomistów takich jak John Stuart Mill czy Towarzystwo Fabiańskie. Jego podziw wobec brytyjskiego socjalizmu przybrał na znaczeniu po wizycie w Wielkiej Brytanii w 1923 roku gdzie spotkał Richarda Tawneya, G. D.H. Cole oraz innych członków Towarzystwa Fabiańskiego[30].
Ważnym składnikiem włoskiego liberalnego socjalizmu opracowanego przez Rossieliego był antyfaszyzm[31]. Rosseli wierzył że faszyzm może zostać pokonany przez powrót do tradycyjnych wartości socjalistycznych. Rosseli założył ruch Giustizia e Libertà (Sprawiedliwość i Wolność)[32]. Do organizacji tej należeli między innymi przyszły premier Ferruccio Parri i przyszły prezydent Sandro Pertini. Ruch widział Mussoliniego jako bezwzględnego mordercę, który sam zasłużył na śmierć w rezultacie działacze organizacji próbowali kilkakrotnie dokonać zamachu na dyktatora[33].
Po śmierci Rosseliego liberalny socjalizm we Włoszech rozwijany był przez Guido Calogero[34]. W przeciwieństwie do Rosseliego, Calogero uważał ideologię za unikalną „liberalsocialism”, przeciwstawną wobec tradycyjnej włoskiej myśli liberalnej i socjalistycznej[35]. Po II wojnie światowej, w 1945 roku Ferruccio Parri z liberalno-socjalistycznej „Partito d'Azione” pełnił przez krótki okres funkcję premiera[36]. W 1978, liberalny socjalista Sandro Pertini z Włoskiej Partii Socjalistycznej został wybrany na urząd prezydenta[37].
Przypisy
- ↑ Gerald F. Gaus, Chandran Kukathas. Handbook of political theory. London, England, UK; Thousand Oaks, California, USA; Nowe Delhi, India: SAGE Publications, 2004. str. 420.
- ↑ Stanislao G. Pugliese. Carlo Rosselli: socialist heretic and antifascist exile. Harvard University Press, 1999. str. 99.
- ↑ Noel W. Thompson. Political economy and the Labour Party: the economics of democratic socialism, 1884-2005. 2nd edition. Oxon, England, UK; New York, New York, USA: Routledge, 2006. str. 60-61.
- ↑ a b Steve Bastow, James Martin. Third way discourse: European ideologies in the twentieth century. Edinburgh, Scotland, UK: Edinburgh University Press, Ltd, 2003. str. 72.
- ↑ Roland Willey Bartlett, Roland Willey Bartlett. The success of modern private enterprise. Interstate Printers & Publishers, 1970. str. 32. „Liberal socialism, for example, is unequivocally in favour of the free market economy and of freedom of action for the individual and recognizes in legalistic and artificial monopolies the real evils of capitalism.”
- ↑ Nadia Urbinati. J.S. Mill's political thought: a bicentennial reassessment. Cambridge, England, UK: Cambridge University Press, 2007 str. 101
- ↑ Steve Bastow, James Martin. Third way discourse: European ideologies in the twentieth century. Edinburgh, Scotland, UK: Edinburgh University Press, Ltd, 2003. str. 72
- ↑ Kevin Morgan. Ramsay MacDonald. London, England, UK: Haus Publishing Ltd, 2006. str. 29
- ↑ David Howell. Attlee. London, England, UK: Haus Publishing Ltd, 2006. 130-132.
- ↑ Stephen D. Tansey, Nigel A. Jackson. Politics: the basics. Fourth Edition. Oxon, England, UK; New York, New York, USA: Routledge, 2008. str. 97.
- ↑ Dietrich Orlow. Common destiny:a comparative history of the Dutch, French, and German social democratic parties, 1945-1969. Berghahn Books, 2000. str. 108.
- ↑ Stephen Eric Bronner. Ideas in action: political tradition in the twentieth century. Lanham Maryland, USA; Oxford, England, UK: Rowman & Littlefield Publishers, Inc., 1999. str. 104
- ↑ Manfred B. Steger. The Quest for Evolutionary Socialism. Cambridge, England, UK: Cambridge University Press, 2006. str. 1, 146
- ↑ Kevin Repp. Reformers, critics, and the paths of German modernity: anti-politics and the search for alternatives, 1890-1914. Harvard University Press, 2000. str. 238.
- ↑ Kevin Repp. Reformers, critics, and the paths of German modernity: anti-politics and the search for alternatives, 1890-1914. Harvard University Press, 2000. Pp. 238
- ↑ Lewis Joachim Edinger. German exile politics: the Social Democratic Exexctive Committee in the Nazi era. University of California Press, 1956. str. 215
- ↑ Lewis Joachim Edinger. German exile politics: the Social Democratic Exexctive Committee in the Nazi era. University of California Press, 1956. str. 219-220
- ↑ Dietrich Orlow. Common destiny:a comparative history of the Dutch, French, and German social democratic parties, 1945-1969. Berghahn Books, 2000. str. 108
- ↑ Stephen Eric Bronner. Ideas in action: political tradition in the twentieth century. Lanham Maryland, USA; Oxford, England, UK: Rowman & Littlefield Publishers, Inc., 1999. str. 104.
- ↑ a b c György Litván. A twentieth-century prophet: Oszkár Jászi, 1875 – 1957. English edition. Budapest, Hungary: Central European Press, 2006. str. 125
- ↑ György Litván. A twentieth-century prophet: Oszkár Jászi, 1875 – 1957. English edition. Budapest, Hungary: Central European Press, 2006. str. 200.
- ↑ György Litván. A twentieth-century prophet: Oszkár Jászi, 1875 – 1957. English edition. Budapest, Hungary: Central European Press, 2006. str. 200
- ↑ John Dearlove, Peter Saunders. Introduction to British politics. Wiley-Blackwell, 2000. str. 427
- ↑ Noel W. Thompson. Political economy and the Labour Party: the economics of democratic socialism, 1884-2005. 2nd edition. Oxon, England, UK; New York, New York, USA: Routledge, 2006. str. 52.
- ↑ Noel W. Thompson. Political economy and the Labour Party: the economics of democratic socialism, 1884-2005. 2nd edition. Oxon, England, UK; New York, New York, USA: Routledge, 2006. Pp. 58.
- ↑ Noel W. Thompson. Political economy and the Labour Party: the economics of democratic socialism, 1884-2005. 2nd edition. Oxon, England, UK; New York, New York, USA: Routledge, 2006. str. 58-59
- ↑ Stephen D. Tansey, Nigel A. Jackson. Politics: the basics. Fourth Edition. Oxon, England, UK; New York, New York, USA: Routledge, 2008. str. 97
- ↑ Manfred B. Steger. The Quest for Evolutionary Socialism. Cambridge, England, UK: Cambridge University Press, 2006. str. 146
- ↑ Stanislao G. Pugliese. Carlo Rosselli: socialist heretic and antifascist exile. Harvard University Press, 1999. str. 99
- ↑ Stanislao G. Pugliese. Carlo Rosselli: socialist heretic and antifascist exile. Harvard University Press, 1999. str. 59-60
- ↑ Zygmunt G. Barański, Rebecca J. West. „Socialism, Communism, and other 'isms'” by Robert S. Dombroski, The Cambridge companion to modern Italian culture. Cambridge, England, UK: Cambridge University Press, 2001. str. 122.
- ↑ James D. Wilkinson. The Intellectual Resistance Movement in Europe. Harvard University Press, 1981. str. 224.
- ↑ Zygmunt G. Barański, Rebecca J. West. „Socialism, Communism, and other 'isms'” by Robert S. Dombroski, The Cambridge companion to modern Italian culture. Cambridge, England, UK: Cambridge University Press, 2001. Pp. 122.
- ↑ Luiz Carlos Bresser Pereira. Democracy and public management reform: building the republican state. Oxford, England, UK: Oxford University Press, 2004. Pp. 84.
- ↑ Luiz Carlos Bresser Pereira. Democracy and public management reform: building the republican state. Oxford, England, UK: Oxford University Press, 2004. str. 84.
- ↑ Stanislao G. Pugliese. Carlo Rosselli: socialist heretic and antifascist exile. Harvard University Press, 1999. Pp. 59-60.
- ↑ Stanislao G. Pugliese. Carlo Rosselli: socialist heretic and antifascist exile. Harvard University Press, 1999. str. 236.
Media użyte na tej stronie
A stylized representation of a red flag, useful for articles related to socialism in one way or another.
Richard Henry Tawney
Professor of Economic History
Extracts from ‘Portraits from the past: Richard Henry Tawney 1881-1962,’ by Richard M. Titmuss in LSE Magazine, November 1971, No42, p.6
'The School was only a part of Tawney’s life as a writer and as a teacher. Despite all the legends of ‘the Squire of Houghton Street’ which accumulated between 1920 and 1949 he was not content to be the conventional academic in universities where many (as he once wrote) ‘make a darkness and call it research, while shrinking from the light of general ideas.’
After leaving Oxford with a Second in Greats (he wrote too slowly for exams; ‘I’m on the floor chewing the doormat’) he found many ways of linking life and learning; to him this was the meaning of education. He found some of these links at Toynbee Hall, as Secretary of the Children’s Country Holiday Fund, learning ‘shovehalfpenny’ at a Workman’s Club, studying poverty at the School on a grant from the Ratan Tata Foundation (which helped to bring into being the Social Administration Department in 1912-3), attending meetings at the ward level of his local Labour Party, consorting with miners and lecturing mine-owners as a member of the Royal Commission on the Coal Mines, serving on the Cotton Trade Conciliation Committee and the Education Committee of the London County Council, and above all, in his work for the W.E.A. which stretched over half a century.
Tawney once told me that the fellowship of the W.E.A. has meant more to him than his connections with Labour Party, the School and the Church…
He was appointed as a teacher at the School in 1920… and when appointed Professor in 1931 he was given the title but not the salary as part of his time was left free for activities outside the school…
‘Three things,’ he said, ‘have caused me to love the LSE.’ One was the intellectual dynamism. A second was its informal, egalitarian school atmosphere. The last was its sense, derived from Sidney Webb and many others, that the purpose of learning is ultimately to make a juster society –‘the School exists not for itself but for the public.’
Though he retired from the School in 1950 he went on teaching. More than ever it was accompanied by his beloved Coltsfoot tobacco, a mosaic of pipe-ash on the carpet, and much talk about how to reconcile and sustain visionary power and practical action, personal conduct and involvement in social reform.’…
IMAGELIBRARY/1105
Persistent URL: archives.lse.ac.uk/dserve.exe?dsqServer=lib-4.lse.ac.uk&a...(c) Bundesarchiv, B 145 Bild-F057884-0009 / Engelbert Reineke / CC-BY-SA 3.0
![Info non-talk.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Info_non-talk.svg/15px-Info_non-talk.svg.png)