Lipno
miasto i gmina | |||||
![]() Bulwar Poli Negri nad Mieniem | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
Data założenia | przed XIV wiekiem | ||||
Prawa miejskie | |||||
Burmistrz | Paweł Banasik | ||||
Powierzchnia | 10,99 km² | ||||
Wysokość | 80–120 m n.p.m. | ||||
Populacja (31.12.2020) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Strefa numeracyjna | 54 | ||||
Kod pocztowy | 87-600 | ||||
Tablice rejestracyjne | CLI | ||||
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |||||
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego (c) SANtosito, CC BY-SA 4.0 | |||||
![]() | |||||
TERC (TERYT) | 0408011 | ||||
SIMC | 0985830 | ||||
Urząd miejski pl. Dekerta 887-600 Lipno | |||||
Strona internetowa | |||||
BIP |
Lipno – miasto w Polsce położone w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba powiatu lipnowskiego oraz gminy wiejskiej Lipno.
W XIX w. za czasów zaboru rosyjskiego miasto powiatowe guberni płockiej, następnie w województwie warszawskim (1919–1938) i pomorskim (1938–1939). W latach 1945–1954 siedziba wiejskiej gminy Jastrzębie. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa włocławskiego. Od 1999 r. po reformie administracyjnej jest siedzibą powiatu lipnowskiego.
Według danych GUS z 31 grudnia 2020 r. miasto liczyło 14 283 mieszkańców[1].
Miejsce popisów szlachty ziemi dobrzyńskiej I Rzeczypospolitej[2]. Miejsce obrad sejmików ziemskich ziemi dobrzyńskiej od XVI wieku do pierwszej połowy XVIII wieku[3].
Położenie
Miasto znajduje się w ziemi dobrzyńskiej. Jako trzecie w historii tych ziem uzyskało prawa miejskie. Odbywały się w nim sejmiki ziemskie.
Geograficznie Lipno usytuowane jest na Pojezierzu Dobrzyńskim. Odległość od Płocka wynosi 50 km, od Włocławka 23 km, od Torunia 54 km. Miasto oddalone od Warszawy o 160 km.
Przez miasto przepływa rzeka Mień.
Według danych z 1 stycznia 2010 roku powierzchnia miasta wynosi 10,99 km²[4]. Miasto stanowi 1,07% powierzchni powiatu.
Według danych z 2002[5] Lipno ma obszar 10,88 km², w tym:
- użytki rolne: 52%,
- użytki leśne: 13%.
Demografia
Dane z 31 grudnia 2011
Opis | Ogółem | Mężczyźni | Kobiety | |||
---|---|---|---|---|---|---|
jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
populacja | 15027 | 100 | 7209 | 47,97 | 7818 | 52,03. |
zameldowanych na stałe | 14517 | 100 | 6961 | 47,95 | 7556 | 52,05. |
zameldowanych czasowo | 510 | 100 | 248 | 48,63 | 262 | 51,37. |
gęstość zaludnienia [mieszk./km²] | 1367 | 656 | 711. |
Ludność
- 1800 – 480 mieszkańców
- 1808 – 917
- 1825 – 3008
- 1827 – 2891
- 1857 – 3884
- 1897 – 6214
- 1919 – 8467
- 1921 – 8630
- 1939 – 12 018
- 1946 – 8389
- 1991 – 14 300
- 2004 – 14 872
- 2006 – 15 014
- 2009 – 15 806
- 1 stycznia 2010 – 14 791
- 31 grudnia 2011 – 14 517 osób zameldowanych na pobyt stały oraz 510 osób zameldowanych na pobyt czasowy
- 31 grudnia 2012 – 14 485 osób zameldowanych na pobyt stały oraz 557 osób zameldowanych na pobyt czasowy
Miasto nawiedziły epidemie w latach: 1348, 1623, 1626–1629, oraz 1708–1709. Przed wybuchem II wojny światowej 40% mieszkańców Lipna stanowiła ludność pochodzenia żydowskiego[6].
- Piramida wieku mieszkańców Lipna w 2014 roku[7].
Historia
- I wiek p.n.e. – osadnictwo łużyckie[8]
- X – XI wiek – osada wczesnośredniowieczna[9], przynależność osady lipnowskiej do Polski Piastowskiej[10]
- XIII – XIV wiek – najeżdżanie polskich terenów, m.in. Lipna i ziemi dobrzyńskiej przez Litwinów i Krzyżaków[10],
- 1343 – odbicie Lipna i ziemi dobrzyńskiej z rąk krzyżackich i przywrócenie tych terenów Polsce po pokoju w Kaliszu,
- 1349 – nadanie praw miejskich na prawie chełmińskim,
- 1392 – 1405 – zajęcie tych ziem przez Krzyżaków i przywrócenie ich Polsce w 1405 roku,
- 1409 – 1410 – odbijanie tych ziem podczas wojny polsko-krzyżackiej m.in. zajęcie Lipna w 1409 r. przez Krzyżaków, ostateczne odbicie i przejście pod polskie panowanie w 1410 roku po bitwie pod Grunwaldem,
- 1411 – I pokój toruński potwierdza ostateczny powrót Lipna i ziemi dobrzyńskiej do Korony Królestwa Polskiego,
- 1422 – akt powtórnej lokacji od króla Władysława Jagiełły.
- XV i XVI wiek– duży ośrodek wytwórczy,
- XV – XVIII w. – siedziba sądu ziemskiego,
- 1793 – miasto pod administracją zaboru pruskiego po II rozbiorze Polski,
- 1807 – miasto w Księstwie Warszawskim,
- 1815 – miasto w Królestwie Polskim (część Imperium Rosyjskiego) w zaborze rosyjskim[10],
- 1863 – w Lipnie i okolicach miały miejsce liczne walki polskich mieszkańców z carskimi oddziałami, m.in. w lasach pod Skępem koło Lipna podczas powstania styczniowego przeciwko rosyjskiemu zaborcy[10], nasilona rusyfikacja i represje po upadku powstania,
- 1918 – Lipno staje się częścią odrodzonej, niepodległej Polski,
- 1939 – początek niemieckiej okupacji, liczne zbrodnie na ludności polskiej i żydowskiej,
- 1941–1945 – podczas okupacji niemieckiej była używana nazwa niem. Leipe,
- 1946 – 5 lipca oddział Narodowego Zjednoczenia Wojskowego rozbił tutejszy posterunek Milicji Obywatelskiej[11]
- 1375–, 1919–1975 i od 1999 – siedziba powiatu
Przynależność państwowa przed i po lokacji
Prawa miejskie Lipno posiada dopiero od 1349 roku, jednak wcześniej istniało jako osada i wioska.
- przed 966 rokiem – tereny polskiego plemienia, Mazowszan,
- 966-1138 – Polska Piastowska,
- 1138-1320 – Polska w okresie rozbicia dzielnicowego, polskie Księstwo mazowieckie[12],
- 1320-1329 – Zjednoczone Królestwo Polskie,
- 1329-1343 – Państwo zakonu krzyżackiego,
- 1343-1392 – Zjednoczone Królestwo Polskie, od 1385 Korona Królestwa Polskiego,
- 1392-1405 – Państwo zakonu krzyżackiego,
- 1405-1569 – Korona Królestwa Polskiego
- 1409-1410 – okupacja krzyżacka,
- 1569-1793 – Korona Królestwa Polskiego I Rzeczypospolitej,
- 1793-1807 – Królestwo Prus (zabór pruski),
- 1807-1815 – polskie Księstwo Warszawskie,
- 1815-1918 – Królestwo Kongresowe w składzie Imperium Rosyjskiego (zabór rosyjski),
- 1915-1918 – okupacja niemiecka,
- 1918-1945 – II Rzeczpospolita Polska,
- 1939-1945 – okupacja niemiecka, III Rzesza,
- 1945-1989 – Polska Rzeczpospolita Ludowa,
- od 1989 do dziś – III Rzeczpospolita Polska,
Zabytki
- Park miejski w Lipnie założony w 1914 roku Położony jest w południowo-wschodniej części miasta, zajmując wzgórze morenowo-czołowe o powierzchni ok. 11 ha. Ma charakter przejściowy między drzewostanem naturalnym a założeniem parkowym. Najliczniej reprezentowane gatunki stanowią sosny, dęby szypułkowe. „Dąb Wolności” został posadzony w 1918 jako symbol uwolnienia spod jarzma zaborcy. W latach 20. XX w Parku odsłonięty został Pomnik Poległych, usunięty później przez niemieckiego okupanta. Przy północnym wejściu znajduje się pomnik Niepodległości. Głównym elementem kompozycyjnym jest polana przylegająca do alei poprzecznej, utrzymana w formie parteru kwiatowego, gdzie dawniej znajdował się zegar kwiatowy i herb, kawiarnia, a także staw, po którym pływały łabędzie. Centralnym punktem polany jest okrągły kwietnik, a nieco dalej znajduje się zabytkowa drewniana altana z 1924. Część zachodnia utrzymana jest w stylu naturalistycznym ze swobodnie prowadzonymi alejami, a najwyższy punkt zajmuje amfiteatr z muszlą koncertową zbudowany w końcu lat 70. W okresie międzywojennym park otrzymał czwartą lokatę w kraju za nasadzenia drzew i był wysoko notowany w rankingach europejskich. Wejście do Parku było wówczas płatne.
- gotycki Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Zbudowany w 1388 w stylu gotyckim, najprawdopodobniej na miejscu wcześniej istniejącego. Zamknięty pod koniec XVIII, a ponownie otwarty w 1819. Po remoncie cały budynek został obniżony, co wpłynęło na utratę cech charakterystycznych dla stylu gotyckiego. W drugiej połowie XIX dobudowano kaplice św. Barbary i św. Teresy, przebudowano kruchtę. Okna ostrołukowe w prezbiterium i nawie zdobione są witrażami. Ołtarz wykonany w pierwszej połowie XVIII, a przeniesiony z klasztoru Ojców Bernardynów w Skępem ok. 1762. Odnawiany był w latach 1952 i 1975. W kościele znajdują się również dwa ołtarze boczne rokokowe z fragmentami barokowymi z XVIII.
- neogotycki kościół ewangelicko-augsburski z lat 1865–1868
- neogotycka kaplica cmentarna z 1837
- ratusz klasycystyczny zbudowany po 1831
- domy z XIX
- Od początku wieku XX działała w Lipnie parafia prawosławna z murowaną cerkwią przy ul. Gdańskiej. Po przebudowie w latach 20. i 30. XX wieku budynek przeznaczono na Dom Ludowy, obecnie mieści się w niej kino „Nawojka”
- stara synagoga z XIX, obecnie na jej miejscu znajduje się apteka „Nowa”
- nowa synagoga z pocz. XX, obecnie dom towarowy.
Edukacja
- Szkoła Podstawowa nr 2 im. Władysława Broniewskiego
- Szkoła Podstawowa nr 3 im. Mikołaja Kopernika
- Szkoła Podstawowa Specjalna nr 4 im. Janusza Korczaka
- Szkoła Podstawowa nr 5 im. Jana Pawła II
- Publiczne Gimnazjum im. Noblistów Polskich
- Gimnazjum Prywatne im. Jadwigi Jałowiec
- Liceum Ogólnokształcące im. Romualda Traugutta
- Zespół Szkół Technicznych im. Ziemi Dobrzyńskiej
Sport w mieście
Klub piłkarski Mień
Jego założycielem był w 1922 nauczyciel miejscowego gimnazjum Jan Horowica. W 1934 na peryferiach miasta do użytku oddano stadion. Największe sukcesy drużyna odnosiła w latach 1983–1984 i 1990–2001 grając w III lidze i mając za przeciwników drużyny z Pomorza, Śląska czy Wielkopolski. Od sezonu 2001-2002 drużyna gra w IV lidze kujawsko-pomorskiej. Mień Lipno na swoim boisku podejmowała m.in.: Legię Warszawa, Polonię Warszawa, Widzew Łódź oraz Wisłę Płock. Aktualnie występuje w V lidze kujawsko-pomorskiej.
Motocross
W mieście istnieje również motocrossowy klub Jastrząb. Z lipnowskim motocrossem związany jest tor przy ul. Wyszyńskiego, który jest jednym z najatrakcyjniejszych w Europie. Uczestnikami zawodów byli m.in. sportowcy z Białorusi, Czech, Estonii, Litwy, Łotwy, Niemiec, Rosji. Z zawodników klubowych należy wymienić m.in. Jacka Olszewskiego, Marcina Abramowskiego, Michała Stępińskiego i Mateusza Ognistego[13].
Karate
Od dziesięciu lat w Lipnie działa klub Kyokushin Karate, zrzeszając ok. 80 osób. Lipnowscy karatecy posiadają liczne osiągnięcia w działalności sportowej, do których zaliczyć można m.in. tytuł mistrza europy
Lipnowiak Lipno
Od 2005 roku funkcjonuje Międzyszkolny Klub Sportowy siatkówki dziewcząt „Lipnowiak” w Lipnie.
Wspólnoty religijne
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Lipno_-_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw.Micha%C5%82a_Kozala_BM.jpg/230px-Lipno_-_ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw.Micha%C5%82a_Kozala_BM.jpg)
Kościół Ewangelicko-Augsburski
- parafia Ewangelicko-Augsburska w Lipnie
Kościół katolicki
- parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lipnie
- parafia bł. Michała Kozala w Lipnie
Świadkowie Jehowy
Komunikacja
Kolejowa
W Lipnie znajduje się jedna stacja kolejowa Lipno, leżąca na linii kolejowej nr 27. Linia jest obsługiwana w okolicy Lipna przez spółkę Arriva RP. W rozkładzie 2009/2010 przewidziano 5 par pociągów relacji Toruń Główny – Lipno dodatkowo jedna kursuje tylko do Torunia Wschodniego. 3 pary do Sierpca oraz jedna dodatkowa kursująca tylko do stacji Skępe jeden pociąg dodatkowo jedzie od stacji Skępe do Torunia. Jedna para relacji Toruń Główny – Sierpc kursuje tylko w wybrane dni podczas wakacji[15].
Kolej wąskotorowa dotarła do Lipna w 1916. Była to linia łącząca leżących koło Torunia Lubicz z Lipnem. Krótko przed II wojną światową powstała linia normalnotorowa łącząca Toruń z Nasielskiem. Stacja Lipno została otwarta 23 stycznia 1937[16].
Samochodowa
Miasto jest ważnym węzłem drogowym. Znajduje się przy drodze krajowej nr 10 (Szczecin – Bydgoszcz – Lipno – Płońsk) i nr 67 (Włocławek – Fabianki – Lipno) oraz na drodze wojewódzkiej nr 557 (Lipno – Rypin), nr 558 (Lipno – Wielgie) – w stronę Dobrzynia nad Wisłą i nr 559 (Lipno – Płock).
W mieście funkcjonują dwa dworce autobusowe funkcjonujące w centrum miasta w rejonie ul. 3 Maja. Dworzec na rogu ulic 3 Maja i 22 Stycznia oddany do użytku w 2007 r.[17] obsługuje kursy Kujawsko-Pomorskiego Transportu Samochodowego i Arrivy Bus o. Toruń w kierunku Bydgoszczy, Torunia, Brodnicy i Włocławka wyjeżdżające poza obszar powiatu lipnowskiego. Dworzec położony w kompleksie handlowo-usługowym Nowe Centrum Lipna otwarty w 2016 r.[18] obsługuje kursy lokalne Powiatowego Zakładu Transportu Publicznego.
Honorowi Obywatele Lipna
Urodzeni w Lipnie
- 1840 – Wincenty Rapacki,
- 1896 (lub 1897) – Pola Negri,
- 1897 – Stanisław Ossowski,
- 1913 – Ja’akow Meridor
- 1918 – Tosia Altman,
- 1947 – Leszek Balcerowicz.
Media w Lipnie
- SM Lipno – debiut od 3 października 2014 o godz. 19:00.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-16] .
- ↑ Antoni Sozański, Wykład politycznej geografii, rządu i administracyi dawnej Polski przy końcu istnienia całego państwa (1648-1772), Kraków 1889, s. 8.
- ↑ Wojciech Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1991, s. 29.
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 20 sierpnia 2010 [dostęp 2011-03-04] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-06] .
- ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
- ↑ Lipno w liczbach. umlipno.pl. [dostęp 2010-04-27].
- ↑ Lipno w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-01-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
- ↑ Gminny program opieki nad zabytkami na lata 2013–2016 dla gminy miasta LIPNA.
- ↑ PR, Odkrycia archeologiczne na ziemi dobrzyńskiej – Starostwo Powiatowe w Lipnie, www.lipnowski.powiat.pl [dostęp 2019-09-24] (pol.).
- ↑ a b c d Historia – Urząd Miejski w Lipnie, www.umlipno.pl [dostęp 2022-12-16] .
- ↑ Tadeusz Swat, „...Przed Bogiem i historią”. Księga ofiar komunistycznego reżimu w Polsce lat 1944–1956. Mazowsze. Warszawa 2003, s. 19.
- ↑ Wszyscy władcy Polski w okresie rozbicia dzielnicowego – daty, kolejność, znaczenie, kronikidziejow.pl [dostęp 2022-12-16] .
- ↑ Sport w mieście, Urząd Miejski w Lipnie, Lipno [dostęp 2010-04-27] .
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-05] .
- ↑ tabela 410 z dnia 01.03.2010.pdf. przewozyregionalne.pl. [dostęp 2010-04-18].
- ↑ Lipno. kolej.one.pl. [dostęp 2010-04-18].
- ↑ PKS Lipno, web.archive.org, 7 lutego 2008 [dostęp 2020-04-18] [zarchiwizowane z adresu 2008-02-07] .
- ↑ DS, Powiatowy Zakład Transportu Publicznego uroczyście otwarty! – Starostwo Powiatowe w Lipnie, www.lipnowski.powiat.pl [dostęp 2020-04-18] (pol.).
Bibliografia
- Mirosław Krajewski: Dobrzyński słownik biograficzny. Ludzie europejskiego regionu, Włocławek 2002.
- Mirosław Krajewski, Nowy słownik biograficzny ziemi dobrzyńskiej, t. 1-2, Dobrzyńskie Towarzystwo Naukowe, Rypin 2014.
- Mirosław Krajewski (red.): Wartości kulturowe ziemi dobrzyńskiej, Dobrzyń nad Wisłą 2011.
Linki zewnętrzne
- Lipno – miasto z przeszłością. miastolipno.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-03-24)].
- Lipno, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 277 .
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
(c) SANtosito, CC BY-SA 4.0
Location map of Kuyavian-Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.83 N
- S: 52.28 N
- W: 17.16 E
- E: 19.88 E
Tosia Altman member of the ŻOB during the Warsaw ghetto uprising.
Autor: Kolanin, Licencja: CC BY 3.0
Miejsce straceń - z czasów II wojny światowej - na Placu Dekerta w Lipnie
Actress Pola Negri
Autor: N. Chylińska, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Lipno - kościół par. p.w. Najśw. Marii Panny, 2 poł. XIV
Autor: Joanna Witecka, Licencja: CC BY-SA 3.0
Stadion Miejski imienia Wiesława Witeckiego w Lipnie
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców Lipna, 2014
Adres wydawniczy: Lipno : [s.n.], 1908
Opis fizyczny: [25] k. tabl. ; 18 cm
Zespół Szkół Technicznych im. Ziemi Dobrzyńskiej w Lipnie. Polska. Województwo kujawsko-pomorskie.
Autor: Kolanin, Licencja: CC BY 3.0
Kościół Świętego Michała Kozala Biskupa i Męczennika
PORTRAIT OF MEMBER OF THE KNESSET YAACKOV MERIDOR, HERUT.
Autor: Kolanin, Licencja: CC BY 3.0
Kościół ewangelicko-augsburski w Lipnie
Autor: Kolanin, Licencja: CC BY 3.0
Pomnik Wyzwolenia Miasta Lipno na Placu Dekerta
Autor: Ja Fryta from Strzegom, Licencja: CC BY-SA 2.0
Leszek Balcerowicz
Profesor Stanisław Ossowski
Wincenty Rapacki (1840-1924). Na zdjęciu w roli Zrzędy w "Zrzędności i przekorze" Aleksandra Fredry. Własność Muzeum Historii Fotografii w Krakowie
Autor:
![]() |
This photo was taken by Przemysław Jahr |
Ratusz w Lipnie (Plac Dekerta 8).
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Lipno County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
- N: 53.02 N
- S: 52.61 N
- W: 18.89 E
- E: 19.54 E