Literarisze Bleter
![]() Okładka Literarisze Bleter | |
Częstotliwość | tygodnik |
---|---|
Państwo | ![]() |
Adres | Warszawa |
Tematyka | literatura |
Język | jidysz |
Pierwszy numer | 9 kwietnia 1924 |
Ostatni numer | 30 czerwca 1939 |
Średni nakład | 4 tys. |
Literarisze Bleter (jidysz: ליטערארישע בלעטער) – warszawski tygodnik literacko-kulturalny mniejszości żydowskiej wydawany w latach 1924–1939 w jidysz. Czołowy magazyn literacki w tym języku w międzywojennej Polsce.
Historia
Magazyn „Literarisze Bleter” („Karty Literackie”)[1] z początku redagowali i wydawali razem Melech Rawicz, Perec Markisz, Izrael Jehoszua Singer i Nachman Majzel, publikując numery własnym kosztem[2][3]. Pierwszy numer ukazał się 9 kwietnia 1924 roku i nosił podtytuł „Wochnszrift far Literatur, Teater un Kunstfragen” („tygodnik poświęcony zagadnieniom literackim, teatralnym i sztuce”)[1]. Z początku nakład wynosił 2 tys. sztuk, jednak podwojono go po roku działalności[2], choć faktyczny zasięg czasopisma był znacznie szerszy ze względu na jego dostępność w bibliotekach w Polsce i za granicą[3], licząc około 20 tys. regularnych odbiorców[2]. W marcu 1925 roku wydawcą został Borys Kleckin, a Majzel został redaktorem naczelnym[2]. Tego samego roku zmieniono podtytuł na „Ilustrirte Wochnszrift far Literatur Teater un Kunst” („tygodnik ilustrowany, poświęcony literaturze, teatrowi i sztuce”)[1]. Majzel prowadził czasopismo do 1937 roku, gdy wyjechał z Polski[3]. W początkowym okresie krótko współpracował na stanowisku z Alterem Kacyzne, a następnie z Mojsze Zylburgiem[3].
„Literarisze Bleter” stał się czołowym magazynem literacko-kulturalnym w międzywojennej Polsce[2][3], mając także znaczny wpływ w zagranicznych ośrodkach kultury jidysz[3]. Na jego łamach regularnie pojawiały się teksty dotyczące literatury, sztuki, teatru, filmu i edukacji[2]. Tygodnik wpisywał się w ruch jidyszyzmu[3]. Dzięki staraniom Majzela wiele miejsca poświęcano historii literatury i kultury jidysz, analizowano rynek wydawniczy[3]. Specjalne numery poświęcano najważniejszym twórcom, a także lokalnym ośrodkom literatury jidysz, opisując m.in. kręgi w Niemczech, Galicji, Wilnie czy Argentynie[3]. Pojawiały się jednak także artykuły na temat współczesnej literatury europejskiej oraz wywiady z pisarzami odwiedzającymi Warszawę[2].
Na łamach „Literarisze Bleter” publikowali literaci z Polski i zagranicy[2], tacy jak Józef Opatoszu, Dawid Pinski, Noach Pryłucki, Hilel Cajtlin[1], H. Lejwik, Chaim Grade, Icyk Manger, Abraham Suckewer, Jehoszua Perle, Aron Cajtlin, Rachela Korn, czy Izrael Sztern[3]. W tygodniku ukazało się debiutanckie opowiadanie Isaaka Bashevisa Singera, który do czasu wyjazdu do Stanów Zjednoczonych często publikował na jego łamach kolejne teksty[3]. W „Literarisze Bleter” ukazywały się również teksty innych literatów na początku kariery, takich jak Chaim Siemiatycki czy Izrael Rabon[3], a także teksty krytyczne na temat sztuki żydowskiej autorstwa Henryka Berlewi, Feliksa Frydmana, czy Marka Szwarca[4].
Magazyn miał dodatki w formie dwutygodników: w latach 1925–1932 był to „Jedijes fun Jidiszn Wisnszaftłechn Institut”[1] (biuletyn informacyjny YIVO[2][3]), z kolei od 1936 roku ukazywał się „Teater Jedijes”[1].
Gdy w 1935 roku wydawnictwo Borysa Kleckina zbankrutowało, redakcja została zmuszona do kontynuacji działalności w okresie pogarszającej się sytuacji ekonomicznej[3]. W tym okresie powstało wydawnictwo „Literarisze Bleter”, które po części zastąpiło lukę na rynku pozostawioną przez działalność Kleckina[3]. Ostatni numer tygodnika ukazał się 30 czerwca 1939 roku[3][1]. W historii magazynu wydano razem 782 numery[1].
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h Marian Fuks , Literarisze Bleter. Wochnszrift far Literatur, Teater un Kunstfragen, [w:] Polski Słownik Judaistyczny [online], delet.jhi.pl [dostęp 2021-11-20] (pol.).
- ↑ a b c d e f g h i Nathan Cohen , Literarishe Bleter, YIVO Encyclopedia [dostęp 2021-11-20] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p Avraham Novershtern , Literarisze Bleter, The National Library of Israel [dostęp 2021-11-20] (ang.).
- ↑ Renata Piątkowska , Sztuka żydowska w świetle krytyki artystycznej dwudziestolecia międzywojennego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Philosophica. Ethica-Aesthetica-Practica” (36), 2020, s. 77, 79, DOI: 10.18778/0208-6107.36.06, ISSN 2353-9631 .
Media użyte na tej stronie
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
the Literarishe bletermagazine cover
Autor: Luis Fernando Meneses, Licencja: CC BY-SA 3.0
Foto perteneciente al Comité Mexicano de Memorias del Mundo fondo Centro de Documentación e Investigación Judío de México. Literarisze Bleter (“Cuadernos literarios”), Varsovia, Israel Joshua Singer; Nachman Mayzel, 15 de junio 1936. Encuadernado en pasta dura. Periódico en idioma idish, dedicado a la difusión literaria y cultural.