Lomatia tasmanica

Lomatia tasmanica
Systematyka[1][2]
Domenaeukarionty
Królestworośliny
Podkrólestworośliny zielone
Nadgromadarośliny telomowe
Gromadarośliny naczyniowe
Podgromadarośliny nasienne
Nadklasaokrytonasienne
KlasaMagnoliopsida
Nadrządsrebrnikopodobne
Rządsrebrnikowce
Rodzinasrebrnikowate
RodzajLomatia
GatunekLomatia tasmanica
Nazwa systematyczna
Lomatia tasmanica W.M.Curtis
Stud. Fl. Tasman. 3: 651 1967[3]

Lomatia tasmanicagatunek z rodziny srebrnikowatych (Proteaceae). Odkryty został przez australijskiego przyrodnika – Charlesa "Deny'ego" Kinga w maju 1934 koło New Harbour Range w południowo-zachodniej Tasmanii. Stanowisko to zaginęło[4] i dopiero w 1965 potomkowie Kinga odnaleźli nowe okazy rosnące 5 km dalej na zachód od pierwotnego stanowiska[4][5]. Roślina opisana została jako nowy gatunek w 1967 przez Winifreda Curtisa. Nie odnaleziono innych stanowisk gatunku i w naturze znany jest on tylko z 400–500 krzewów i drzewek. Roślina jest triploidem – nie wytwarza owoców i nasion. W efekcie wszystkie znane egzemplarze gatunku są rametami (fragmentami) jednego organizmu (genetu) rozmnażającego się wyłącznie wegetatywnie (klonalnie). Na podstawie śladu kopalnego tej rośliny pochodzącego sprzed 43 600 lat – jest ona uznawana za jedną z najstarszych znanych i żyjących z pokolenia na pokolenie roślin.

Pasmo Bathurst na Tasmanii – u jego podnóża znajduje się jedyne stanowisko gatunku
Schronienie dla wędrowców w Melaleuca (w okolicy odnaleziono kopalne szczątki gatunku) oraz miejsce upamiętniające Charlesa "Deny'ego" Kinga – odkrywcę gatunku

Występowanie

Gatunek rośnie na pojedynczym stanowisku w Southwest National Park, na wysokości 80–280 m n.p.m. w dolinach dwóch strumieni po południowej stronie Bathurst Range w pobliżu Cox Bight. Poszczególne pędy tego krzewu rozprzestrzenione są na obszarze o powierzchni 1,2 km²[6]. Obszar ten pokrywa las mieszany z dominacją Eucalyptus nitida (drzewa do 25 m wysokości) i niższą warstwą drzew tworzoną przez Phyllocladus aspleniifolius, Eucryphia lucida i Nothofagus cunninghamii. Podszyt tworzą takie gatunki jak Anopterus glandulosus, Anodopetalum biglandulosum i Cenarrhenes nitida. W runie bujnie rosną paprocie[4]. Klimat jest chłodny i wilgotny[6].

Morfologia

Pokrój
Krzew lub niewielkie drzewo osiągające od 2 do 8 m wysokości. Pędy mogą się pokładać wypuszczając wznoszące się odgałęzienia, jak też rosnąć w formie małych drzewek z wzniesionym pędem rozgałęziającym się w górnej części. Pędy za młodu i pąki są pokryte prostymi, brązowymi włoskami. Rośliny wytwarzają także pędy podziemne (kłącza)[6][7].
Liście
Skrętoległe i zwykle skupione na końcach pędów. Osiągają od 10 do 18 cm długości i od 2,5 do 4 cm szerokości. Blaszka liściowa jest skórzasta i podzielona na 7 do 11 par owalnych do lancetowatych, siedzących listków o brzegach nieregularnie ząbkowanych i wcinanych. Osadka i powierzchnia blaszki liściowej od dołu jest nieco owłosiona, powierzchnia górna jest błyszcząca[6].
Kwiaty
Skupione w krótkich kwiatostanach wyrastających na końcach pędów. Kwiaty o długości do 10 mm wyrastają w nich parami na szypułkach osiągających 6–7 mm długości. Rozwijają się podczas kwitnienia sukcesywnie. Listki okwiatu są mięsiste i jasnoczerwone. Między nimi widoczne są żółto zabarwione pylniki pręcików. Szyjka słupka wystaje ponad okwiat i jest lejkowato rozszerzona na końcu[6][7].
Owoce
Nigdy nie stwierdzone u tego gatunku[6].

Biologia

Kwiaty pojawiają się na pędach nadziemnych po około 7 latach ich rozwoju[5], jednak rośliny te kwitną nieregularnie, nie w każdym roku. Zwykle w grudniu[5], styczniu i lutym[7]. Ponieważ roślina jest w pełni sterylnym triploidem o liczbie chromosomów 2n=3x=33[8] – nie wytwarza owoców i nasion – rozmnaża się wyłącznie przez odrosty korzeniowe i pędowe[7]. Roślina rozrasta się bardzo wolno wegetatywnie i ma bardzo niewielkie przyrosty roczne. Pęd o średnicy nieco ponad 6 cm osiąga ten rozmiar po 240 latach[4]. Ponieważ mimo tak wolnego tempa wzrostu roślina pokryła obszar o powierzchni 1,2 km² – spodziewano się, że jest bardzo stara. Oszacowanie wieku umożliwiło odkrycie skamieniałych pozostałości liścia identycznych z rośliną współczesną, znalezione 8,5 km od współczesnego miejsca jej rozwoju. Datowanie radiowęglowe pozwoliło ustalić wiek śladu kopalnego na 43 600 lat[9]. Ponieważ roślina rośnie co najmniej tak długo – uznawana jest za najstarszy znany żyjący egzemplarz rośliny na Ziemi[8]. Diploidalny przodek tej rośliny nie jest znany i jest uznawany za wymarłego[4]. Dwa inne gatunki z tego samego rodzaju (L. polymorpha i L. tinctori) występujące współcześnie na Tasmanii nie zawierają niektórych allozymów stwierdzonych u L. tasmanica[8].

Zagrożenia i ochrona

Mimo że stanowisko rośliny znajduje się na obszarze poddanym ochronie prawnej, zagrożona jest ona na swym stanowisku przez pożary i niebezpieczeństwo zawleczenia przez ludzi śmiertelnego dla australijskiej flory lęgniowca z rodzaju Phytophthora. Dla zachowania gatunku pracownicy Royal Tasmanian Botanical Gardens próbują namnożyć go z sadzonek. Roślina jednak słabo się ukorzenia i źle rośnie w uprawie, tak że do 2009 roku otrzymano jedynie 46 roślin potomnych. Nadzieje na skuteczne namnożenie na większą skalę tego gatunku pokładane są w hodowli kultur tkankowych[5].

Przypisy

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-19] (ang.).
  3. Lomatia tasmanica W.M.Curtis. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-11-14].
  4. a b c d e Lomatia tasmanica — King's Lomatia (ang.). W: Species Profile and Threats Database [on-line]. Department of the Environment, Canberra. [dostęp 2013-11-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-09-12)].
  5. a b c d Botanists collaborate to secure future of rare Tasmanian plant (ang.). Royal Tasmanian Botanical Gardens. [dostęp 2013-11-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-09-14)].
  6. a b c d e f Draft Lomatia tasmanica Recovery Plan 2004-2008 (ang.). Department of Primary Industries, Parks, Water and Environment, Hobart, Tasmania, Australia. [dostęp 2013-11-14].
  7. a b c d E. Lazarus, N. Lawrence, W. Potts: Lomatia tasmanica. W: Threatened Flora of Tasmania [on-line]. Threatened Species Unit, DPIWE, Tasmania, 2003. [dostęp 2013-11-14].
  8. a b c Lynch AJJ, Barnes RW, Cambecedes J, Vaillancourt RE.. Genetic evidence that Lomatia tasmanica (Proteaceae) is an ancient clone. „Australian Journal of Botany”. 46, s. 25–33, 1998. 
  9. The oldest living plant individual (ang.). W: Botanical Electronic News [on-line]. 1996. [dostęp 2013-11-14].

Media użyte na tej stronie

Charles King Memorial Hut - Melaleuca.jpg
Autor: JJ Harrison (https://www.jjharrison.com.au/), Licencja: CC BY-SA 3.0
Charles King Memorial Hut, Southwest Conservation Area, Tasmania, Australia
456509194 b4bab5b9e7 o.jpg
Autor: Shantavira, Licencja: CC BY 2.0
Lomatia tasmanica (name is wrong ?)
Bathurst Range - Melaleuca.jpg
Autor: JJ Harrison (https://www.jjharrison.com.au/), Licencja: CC BY-SA 3.0
Bathurst Range near Melaleuca, Southwest Conservation Area, Tasmania, Australia