Lotki (ornitologia)

Lotki (łac.: remiges od remus – "wiosło"[1]) – duże i sztywne pióra umieszczone na tylnej krawędzi skrzydeł ptaków. Tworzą powierzchnię nośną skrzydła, niezbędną do lotu.

Grupy piór na skrzydle ptaków:
1) lotki pierwszego rzędu,
2) pokrywy pierwszego rzędu,
3) skrzydełko,
4) lotki drugiego rzędu,
5) pokrywy duże drugiego rzędu,
6) pokrywy średnie drugiego rzędu,
7) pokrywy małe drugiego rzędu,
8) lotki trzeciego rzędu,
9) barkówki

Wyróżnia się:

  • Lotki 1. rzędu (pierwszorzędowe, p-lotki[2]) – zewnętrzna grupa lotek (u różnych gatunków może liczyć 10–12 piór), umiejscowiona na dłoni skrzydła. Skrajna z nich często bywa szczątkowa. Są numerowane od nadgarstka w stronę krańca skrzydła. Mają smukły kształt, są długie, mocne i zdecydowanie asymetryczne (chorągiewka zewnętrzna jest węższa od wewnętrznej). Lotki zachodzą na siebie w ten sposób, że chorągiewka zewnętrzna (węższa) leży na chorągiewce wewnętrznej (szerszej) sąsiedniej lotki położonej bliżej końca skrzydła.
Lotki pierwszorzędowe są odpowiedzialne za główny napęd w locie. Pióra te są umocowane w skórze elastycznie, umożliwiając do pewnego stopnia obrót wokół dłuższej osi. Dzięki temu podczas ruchu skrzydła w dół "odpychają" powietrze, napędzając ptaka, a kiedy skrzydło unosi się w górę, powietrze może swobodnie przepłynąć między piórami. W locie mogą się rozczapierzać, dzięki czemu ułatwiają manewrowanie i zmniejszają turbulencje.
Najbardziej zewnętrzne lotki pierwszorzędowe u wielu gatunków ptaków (np. przedstawicieli szponiastych, grzebiących, sów, bocianowatych) mają emarginacje — charakterystyczne wycięcia w górnych częściach chorągiewek. Wyróżnia się emarginację wewnętrzną i zewnętrzną, odpowiednio na wewnętrznej i zewnętrznej chorągiewce. Górna część lotki z emarginacjami nazywana jest częścią palczastą (palcem) pióra, a dolna - częścią dłoniową. Po kształcie emarginacji można rozpoznać pozycję lotki w skrzydle, a niekiedy również gatunek ptaka.
  • Lotki 2. rzędu (drugorzędowe, s-lotki[3]) – środkowa grupa lotek (9–15 piór, a u niektórych gatunków albatrosów nawet do 40[4]), umiejscowiona na przedramieniu. Są numerowane od nadgarstka w stronę tułowia. Ich funkcją jest wytwarzanie ciągłej, lecz elastycznej powierzchni nośnej, utrzymującej ptaka w powietrzu. Lotki drugorzędowe są mało zróżnicowane pod względem kształtu i wielkości, zewnętrzne są jedynie bardziej łukowato wygięte w kierunku nasady skrzydła, a środkowe — prostsze.
  • Lotki 3. rzędu (trzeciorzędowe) – wewnętrzna grupa lotek (ostatnie 3–5 piór), położona tuż przy tułowiu, niekiedy zaliczana do lotek drugorzędowych. Są one proste i prawie symetryczne.

Galeria


Zobacz też

Przypisy

  1. Online Etymology Dictionary (en).
  2. od angielskiego primaries
  3. od angielskiego secondaries
  4. Sibley, David; et al. (2001), The Sibley Guide to Bird Life & Behaviour, London: Christopher Helm, ​ISBN 0-7136-6250-6​; s. 17.

Bibliografia

  • Marian Cieślak, Bolesław Dul: Atlas piór rzadkich ptaków chronionych. Warszawa: Dział Wydawnictw Instytutu Ochrony Środowiska, 1999, s. 12-15. ISBN 83-85805-56-7.
  • Dariusz Graszka-Petrykowski: Ptaki: profesjonalny przewodnik dla początkujących obserwatorów. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2005, s. 16-18. ISBN 83-7404-128-5.
  • dr Christopher M. Perrins (główny konsultant), we współpracy z Międzynarodową Radą Ochrony Ptaków (ICBP): Wielka encyklopedia ptaków. tłum. Paweł Kozłowski, Michał Kossakowski, Leszek Myszkowski. Warszawa: Muza, 2004, s. 8. ISBN 83-7319-521-1.
  • Lars Jonsson: Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. tłum. Tadeusz Stawarczyk, Jan Lontkowski, Tomasz Cofta. Warszawa: MUZA, 2006, s. 7. ISBN 83-7319-927-6.

Media użyte na tej stronie

Primaries collection 1.jpg
Autor: S. Seyfert (Stse 08:56, 5 March 2006 (UTC)), Licencja: CC BY 2.5
Collection of primaries: Great Spotted Woodpecker (Dendrocopos major), Green Woodpecker (Picus viridis), Sparrowhawk (Accipiter nisus), Kestrel (Falco tinnunculus)
Handschwingen auswahl 2.jpg
Autor: S. Seyfert (Stse 08:57, 5 March 2006 (UTC)), Licencja: CC-BY-SA-3.0
Collection of primaries: Rock Dove (Columba livia forma domestica), Long-eared Owl (Asio otus), Rook (Corvus frugilegus)
Buteo buteo primary secondary.jpg
Autor: S. Seyfert (Stse 09:05, 5 March 2006 (UTC)), Licencja: CC BY 2.5
Primary in comparison with a secondary considering the "Common Buzzard" (Buteo buteo) as example
Ardea cinerea secondary.jpg
Autor: S. Seyfert (Stse 08:53, 5 March 2006 (UTC)), Licencja: CC BY 2.5
Secondary of a Grey Heron (Ardea cinerea).
Corvidae prim sec.jpg
Autor: S. Seyfert (Stse 09:07, 5 March 2006 (UTC)), Licencja: CC BY 2.5
Nearby primaries of a Carrion Crow (Corvus corone), secondary of a Raven (Corvus corax)
Garrulus glandarius feathers.jpg
Autor: S. Seyfert (Stse 08:51, 5 March 2006 (UTC)), Licencja: CC BY 2.5
Primary and secondaries of a Jay (Garrulus glandarius).
BirdWingFeatherSketch.svg
Drawing of idealised feathers in a bird's wing.
Handschwingen Mauersegler.jpg
Handschwingen eines Mauerseglers (Apus apus)
Armschwingen Sperber M.jpg
Armschwingen eines Sperbermännchens