Lubelszczyzna


Lubelszczyzna
Herb
Herb
Położenie
Państwa Polska
StolicaLublin
Ważniejsze miastaŁuków, Urzędów, Kazimierz Dolny, Parczew

Lubelszczyzna – określenie regionu używane w zależności od kontekstu w odniesieniu do ziemi lubelskiej (średniowiecze), województwa lubelskiego z lat 1474–1795 lub do późniejszych województw lubelskich. Po 1999 r. instytucje samorządowe pod nazwą Lubelszczyzna określają obecne województwo lubelskie i stosują je zamiennie (synonim)[1][2].

W literaturze historycznej nazwą Lubelszczyzna określa się historyczne województwo lubelskie istniejące w latach 1474–1795[3], którego obszar różnił się od obszaru współczesnego województwa lubelskiego. Lubelszczyzna w tym ujęciu stanowi północno-wschodnią część Małopolski. Graniczy z ziemią sandomierską na zachodzie, Mazowszem na północnym zachodzie, Podlasiem (wraz z Podlasiem Południowym) na północnym wschodzie oraz Grodami Czerwieńskimi/Rusią Czerwoną na wschodzie.

Historia

W 1474 r. król Kazimierz IV Jagiellończyk wydzielił z ówczesnego województwa sandomierskiego nowe – województwo lubelskie, w skład którego weszły tereny ziemi lubelskiej i ziemi łukowskiej.

Protestantyzm na Lubelszczyźnie pojawił się dopiero w drugiej połowie XVI w., jednak ten region Polski szybko stał się jednym z najważniejszych ośrodków kalwinizmu i arianizmu aż do połowy XVII w., kiedy zwyciężyła kontrreformacja. Działała tu jedna z gmin braci polskich, której przedstawicielem był Jan Niemojewski, a ministrem zboru Marcin Czechowic.

Po III rozbiorze w 1795 Lubelszczyzna znalazła się pod panowaniem Austrii. W 1809 region został włączony do Księstwa Warszawskiego. W 1815 znalazło się w Królestwie Kongresowym w zaborze rosyjskim, w 1837 Lublin został stolicą guberni lubelskiej.

W 1801 Izabela Czartoryska założyła w Świątyni Sybilli w Puławach pierwsze polskie muzeum. W 1831 miało stoczono na Lubelszczyźnie kilka bitew powstania listopadowego.

W 1877 zbudowano pierwsze połączenie kolejowe. Podczas I wojny światowej rosyjski odwrót i zajęcie regionu przez wojska niemieckie i austro-węgierskie w lecie 1915 ostatecznie zakończyło rosyjskie rządy na Lubelszczyźnie.

Miasta

Stare Miasto w Lublinie
Ulica Józefa Piłsudskiego w Siedlcach
Świątynia Sybilli w Puławach
Rynek w Kazimierzu Dolnym

Miasta historycznej Lubelszczyzny (w granicach województwa lubelskiego I RP):

miastopopulacja
(2016)
województwo
(2017)
status w I RP
1.Lublin340 745lubelskiemiasto królewskie, wojewódzkie, powiatowe
2.Siedlce77 072mazowieckiemiasto szlacheckie
3.Puławy48 526lubelskiewieś szlachecka
4.Świdnik39 913lubelskiewieś królewska
5.Kraśnik35 078lubelskiemiasto szlacheckie
6.Łuków30 381lubelskiemiasto królewskie, powiatowe
7.Biłgoraj26 724lubelskiemiasto szlacheckie
8.Lubartów22 321lubelskiemiasto szlacheckie
9.Łęczna19 304lubelskiemiasto szlacheckie
10.Radzyń Podlaski15 963lubelskiemiasto szlacheckie
11.Janów Lubelski12 053lubelskiemiasto szlacheckie
12.Parczew10 810lubelskiemiasto królewskie
13.Poniatowa9 461lubelskie
14.Opole Lubelskie8 702lubelskiemiasto szlacheckie
15.Bełżyce6 629lubelskiemiasto szlacheckie
16.Bychawa5 033lubelskiemiasto szlacheckie
17.Nałęczów3 787lubelskie
18.Kock3 350lubelskiemiasto szlacheckie
19.Zaklików3 041podkarpackiemiasto szlacheckie
20.Piaski2 621lubelskie
21.Annopol2 606lubelskiewieś szlachecka
22.Kazimierz Dolny2 597lubelskiemiasto królewskie
23.Ostrów Lubelski2 153lubelskiemiasto królewskie
24.Urzędów1 678lubelskiemiasto królewskie, powiatowe
25.Frampol1 444lubelskie
26.Modliborzyce1 440lubelskiemiasto szlacheckie
27.Józefów nad Wisłą921lubelskiemiasto szlacheckie

Galeria

Zobacz też

  • kuchnia lubelska
  • Lublinland

Przypisy

  1. Położenie regionu. Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie. [dostęp 2011-06-05].
  2. Lubelszczyzna – trzy lata w Unii Europejskiej. Lubelski Urząd Wojewódzki w Lublinie. [dostęp 2011-06-05].
  3. Stanisław Kuraś: Słownik historyczno-geograficzny województwa lubelskiego w średniowieczu. T. 3. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 10-13, seria: Dzieje Lubelszczyzny. ISBN 83-01-03443-2.

Media użyte na tej stronie

Celejów2.jpg
Autor: Lotek70, Licencja: CC0
Pałac w Celejowie
Pałac, Puławy.jpg
Autor: Krzysztof Kosowski, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Pulawy Sybil Temple west side wide view.jpg
Autor: Lukke, Licencja: CC BY-SA 3.0
Wide view of Sybil Temple in Pulawy, Poland. Mounted from 4 vertical photos taken by Canon A540.
Radzyń Podlaski9.JPG
Autor: Krystian Cieślik, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
POL województwo lubelskie COA.svg
herb województwa lubelskiego
Kock-palac jablonowskich-frontal.jpg
Autor: Jackowy, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kock Pałac Jabłonowskich
Kościół Marii Magdaleny w Łęcznej.jpg
Autor: Tomasz Zugaj, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kościół - siedziba parafii św. Marii Magdaleny w Łęcznej, woj. lubelskie.
Stare miasto Lublin.jpg
Autor: Pankrzysztoff, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Lublin Dominikanie.jpg
Kościół dominikanów w Lublinie widziany z Rynku Starego Miasta.
PL Lublin Katedra1.jpg
Autor: Nutaj, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Archikatedra Lubelska - fasada po remoncie
A412 Zespół pałacowy Gościeradów 4 rs.jpg
Autor: Fotonews, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Gościeradów - zespół pałacowy: pałac (zabytek nr rejestr. A/412)
Kock kościół Wniebowzięcia NMP 1.JPG
Autor: Danuta Ruminowicz, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
SIEDLCE-0002.JPG
Autor: Antekbojar, Licencja: CC0
Poczta Polska.
St. Anne church, Kazimierz Dolny.JPG
Autor: Cancre, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kościół św. Anny w Kazimierzu Dolnym
Pałac Ogińskich w Siedlcach 2.jpg
Autor: Janusz Wilczyński, Licencja: CC BY 3.0
Siedlce, Pałac Ogińskich
2013 Holy Trinity church in Radzyń Podlaski - 01.jpg
Autor: Jolanta Dyr, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kościół pw Świętej Trójcy w Radzyniu Podlaskim, po lewej stronie świątyni malutki budynek zabytkowej plebanii, w trakcie remontu
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.
Kościół NMP w Kraśniku 2.jpg
Autor: Epegeiro, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Kraśnik, ul. Kościuszki 4 / Klasztorna - zespół klasztorny kanoników regularnych (XV-XVI):
- kościół, ob. par. p.w. Wniebowzięcia NMP
- klasztor
- kaplica p.w. św. Jacka (k. XVIII)
- dzwonnica (XVII)
- cmentarz
- zabudowania gospodarcze (XVIII-XX)
zabytek nr rejestr. A/482 z 22.04.1970
Lubartów, lubelskie, Poland - Palace of Sanguszko family - panoramio - MARELBU.jpg
(c) MARELBU, CC BY 3.0
Lubartów, lubelskie, Poland - Palace of Sanguszko family
Lubelszczyzna.png
Autor: Adik86, Licencja: CC BY-SA 3.0
Mapa historycznej Lubelszczyzny
Disambig.svg
Symbol wieloznaczności