Lublana
![]() Widok ze wzgórza na miasto | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Gmina miejska | |||||
Burmistrz | |||||
Powierzchnia | 275 km² | ||||
Wysokość | 298 m n.p.m. | ||||
Populacja (2018) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Nr kierunkowy | (+386) 01 | ||||
Kod pocztowy | 1000 | ||||
Tablice rejestracyjne | LJ | ||||
Podział miasta | 18 dzielnic | ||||
![]() | |||||
Strona internetowa |
Lublana[2] (słoweń. Ljubljana [ljuˈbljà:na], wł. Lubiana, niem. Laibach) – stolica i największe miasto Słowenii, położone nad rzeką Ljubljanicą; jugosłowiańskie miasto-bohater[3].
Historia
Starożytność i średniowiecze
Historia Lublany sięga roku 2000 p.n.e., kiedy to pierwsi ludzie zaczęli budować tymczasowe drewniane chaty na terenie dzisiejszej stolicy Słowenii. W późniejszym czasie teren ten stał się częstym szlakiem dla różnych ludów oraz plemion. Jako pierwsi na stałe zamieszkali na tych terenach Wenetowie. W III w. p.n.e. tereny te zostały zamieszkane także przez celtyckie plemię Taurisci. W I w. n.e. Rzymianie założyli na terenie dzisiejszej Lublany wojskowe obozowisko nazywając je Emona. W 452 r. Hunowie dowodzeni przez Attylę zniszczyli kompletnie osadę. Emona liczyła ok. 6 tysięcy mieszkańców i odgrywała dużą rolę podczas licznych walk. W VI w. Słowianie zaczęli zamieszkiwać tereny Słowenii. W IX w. Słowianie dostali się pod władzę Franków.
Nazwa miasta, Luwigana, pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie z 1144 roku. W XIII w. miasto zostało podzielone na trzy dzielnice: Stari trg, Mestni trg, Novi trg. W 1220 roku Lublana otrzymała prawa miejskie, wraz z prawem do bicia własnej monety. W 1270 roku Kraina została zdobyta przez króla czeskiego Przemysła Ottokara II Wielkiego. W 1278 r. został on jednak pokonany przez Rudolfa I Habsburga, który zmienił nazwę miasta na Laibach. Lublana pozostawała w rękach Habsburgów do roku 1797.
Nowożytność
W XV wieku Lublana była znana jako znaczący ośrodek sztuki. W 1511 roku miało miejsce wielkie trzęsienie ziemi, po którym Lublana została odbudowana w stylu renesansowym oraz zbudowany został nowy mur obronny wokół miasta. W XVI w. populacja Lublany wynosiła 5 tysięcy, z czego 70 procent posługiwało się językiem słoweńskim, 30 proc. j. niemieckim. W 1550 r. opublikowano w Lublanie dwie pierwsze słoweńskie książki. W XVI wieku Lublana była ośrodkiem reformacji. Mieszkało tam kilku ważnych przedstawicieli Luteranizmu – Primož Trubar, Adam Bohorič i Jurij Dalmatin. Mniej więcej w podobnym czasie powstała pierwsza szkoła średnia oraz biblioteka publiczna, co bezsprzecznie dało Lublanie miano centrum kultury słoweńskiej. W 1597 r. do miasta przybyli Jezuici i otworzyli drugą szkołę średnią, która później przekształciła się w pierwszą w Lublanie uczelnię wyższą. Architektura barokowa zawitała do miasta pod koniec XVII wieku, gdy do Lublany przybyli architekci z zagranicy.
Czasy współczesne
Za rządów Napoleona miasto stało się stolicą Prowincji Iliryjskich. W 1815 r. miasto znowu stało się własnością Austrii. W latach 1816–1849 było częścią Królestwa Illyrii. W 1821 r. Lublana gościła Kongres w Laibach, który przywrócił wcześniejsze granice państw europejskich. Pierwszą linią kolejową było połączenie Wiedeń-Lublana otwarte w 1849 r. Zostało ono przedłużone w 1857 do Triestu. Publiczna linia elektryczna pojawiła się w 1898 r. W 1895 r. Lublana, wtedy miasto liczące 31 tys. mieszkańców, została nawiedzona przez poważne trzęsienie ziemi o energii 6,1 w skali Richtera. Zniszczonych zostało wówczas 1,4 tys. budynków. Pewna część z nich została odbudowana już w stylu secesyjnym.
W 1918 r., po zakończeniu I wojny światowej, region ten został przyłączony do Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. W 1929 roku powstało Królestwo Jugosławii. Kraj został podzielony na okręgi, zwane banowinami. Lublana została stolicą banowiny drawskiej. Podczas II wojny światowej od 1941 r. miasto okupowały faszystowskie Włochy, a od 1943 r. nazistowskie Niemcy. Miasto było wówczas otoczone przez ponad trzydziestokilometrowej długości zasieki z drutu kolczastego, mające zapobiec współpracy podziemnego ruchu oporu (front wyzwolenia ludności słoweńskiej) w mieście z jugosłowiańskimi partyzantami działającymi poza ogrodzeniem. W 1985 roku w miejsce ogrodzenia powstała malownicza ścieżka spacerowa (Pot okoli Ljubljane – Ścieżka dookoła Lublany).
Po II wojnie światowej Lublana stała się stolicą Socjalistycznej Republiki Słowenii – części komunistycznej Jugosławii, do czasu, gdy 25 czerwca 1991 roku Słowenia ogłosiła niepodległość, a Lublana stała się jej stolicą. Kraj ten wszedł do Unii Europejskiej w maju 2004 roku.
W 2011 r. miasto stało się siedzibą unijnej Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki[4].
Geografia
Miasto zajmuje powierzchnię 275 km². Położone jest w centrum Słowenii, pomiędzy Austrią, Węgrami, Chorwacją i Włochami. Lublana leży 140 km na zachód od Zagrzebia, 250 km na wschód od Wenecji, 350 km na południowy zachód od Wiednia i 400 km na południowy zachód od Budapesztu. Najwyższym punktem miasta jest Janški Hrib (794 m n.p.m.).
Liczba trzęsień ziemi niszczących Lublanę (w tym te z 1511 i 1895 r.) świadczy o fakcie, iż Słowenia jest zlokalizowana w aktywnej strefie sejsmicznej spowodowanej jej pozycją na płycie eurazjatyckiej. Słowenia znajduje się na złączeniu trzech ważnych stref tektonicznych – Alp, Gór Dynarskich oraz Kotliny Panońskiej. Naukowcy są w stanie zidentyfikować ponad 60 trzęsień ziemi w przeszłości.
Klimat Lublany, jak i wschodniej części Słowenii to klimat umiarkowany kontynentalny. Lipiec jest najcieplejszym miesiącem, a styczeń oraz luty są najzimniejszymi. Najniższą zanotowaną temperaturą było –28 °C a najwyższą 39 °C.
Demografia
Liczba mieszkańców
- 257 388 (2002 – według spisu powszechnego)
- 255 115 (2005 – wartość szacunkowa)
Podział administracyjny
Gospodarka
- przemysł: elektromaszynowy, elektroniczny, lekki (włókienniczy, obuwniczy), chemiczny, drzewno-papierniczy, spożywczy (tytoniowy)
Transport
Lublana jest w centrum słoweńskiej sieci dróg, która prowadzi do wszystkich zakątków kraju. Przez Lublanę przebiega autostrada A1 prowadząca na zachód do Triestu, Wenecji oraz Rijeki; na północ do Mariboru, Grazu oraz Wiednia. Autostrada A2 prowadzi na wschód do stolicy Chorwacji Zagrzebia oraz Węgier, lub do głównych miast byłej Jugosławii, jak np. Belgradu; na północny zachód prowadzi do Klagenfurtu oraz Salzburga.
Główny dworzec kolejowy Ljubljana zbudowany został w 1849 r. Odnowiony został w 1980 r. przez architekta Marko Mušiča. W 2008 roku rozpoczęła się budowa wielopiętrowego kompleksu biurowo-rozrywkowo-handlowego na terenie dworca.
Dworce kolejowy i autobusowy są usytuowane po przeciwnych stronach Trgu Osvobodilne Fronte (Trg OF), w północnej części śródmieścia. 250 m na zachód biegnie Slovenska cesta, główna ulica handlowa Lublany. Na główny plac miasta – Prešernov trg – można dojść, kierując się na południe, w stronę Miklošičevej cesty (600 m).
Atrakcje turystyczne
- Pałac Biskupi
- zamek
- park Tivoli
- klasztor i kościół Urszulanek
- ruiny rzymskie
- Muzeum Narodowe
- Galeria Narodowa
- Biblioteka Uniwersytecka i Narodowa
- Uniwersytet
- Katedra świętego Mikołaja
- ratusz
- plac Prešerena
- Plac Kongresowy
- Plac Republiki
- Tromostovje (potrójny most)
- Robbov vodnjak (barokowa fontanna)
- Metelkova
- Zoo Lublana
- Nebotičnik
- Smoczy Most
Sport
- NK Olimpija Lublana – klub piłkarski
- Stadion Stožice – stadion
- ND Slovan Lublana – klub piłkarski
- NK Svoboda Lublana – klub piłkarski
- Olimpija Lublana – klub hokejowy
- Hala Tivoli – lodowisko
- KK Olimpija Ljubljana – klub koszykówki mężczyzn
- Krym Lublana – klub piłki ręcznej kobiet
- Dolomiti Lublana – klub narciarski
- SSK Ilirija Lublana – klub narciarski
- ACH Volley Lublana – klub siatkarski mężczyzn
Ludzie związani z Lublaną
- Matej Žagar – słoweński żużlowiec, od 2006 r. jeżdżący w Polsce, w sezonie 2022 reprezentował barwy Polonii Bydgoszcz
- Ivan Cankar – pisarz słoweńskiego ruchu modernistycznego
- Bogusław Horodyński – polski powstaniec, działacz niepodległościowy
- Željko Ivanek – słoweńsko-amerykański aktor
- Emil Korytko – polski etnograf, działacz i orędownik kształtowania świadomości narodowej Słoweńców, miłośnik i zbieracz tamtejszej sztuki ludowej
- Hugon Zapałowicz – polski podróżnik, botanik, prawnik, badacz Karpat i gór środkowej Argentyny, prekursor turystyki babiogórskiej, przewodnik, poeta
- Jože Plečnik – architekt, od 1925 roku pracował nad przebudową miasta[5]
- Slavoj Žižek – socjolog, filozof
- Luka Dončić – słoweński koszykarz, od 2018 roku gracz klubu NBA Dallas Mavericks
- Melania Trump – pierwsza dama Stanów Zjednoczonych w latach 2017-2021, żona Donalda Trumpa
Miasta partnerskie
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Settlement Ljubljana, www.stat.si [dostęp 2019-04-09] .
- ↑ Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata. KSNG. [dostęp 2019-08-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)].
- ↑ Narodowi Bohaterowie Jugosławii, tom I, Belgrad: „Narodowa Księga”, 1982
- ↑ Contact us. Agency for the Cooperation of Energy Regulators. [dostęp 2018-04-20]. (ang.).
- ↑ Łukasz Galusek, Monika Rydiger (opr.): Jože Plečnik. Architekt i wizjoner. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 2006. ISBN 83-89273-41-1. (pol.).
Linki zewnętrzne
Media użyte na tej stronie
The flag of Navassa Island is simply the United States flag. It does not have a "local" flag or "unofficial" flag; it is an uninhabited island. The version with a profile view was based on Flags of the World and as a fictional design has no status warranting a place on any Wiki. It was made up by a random person with no connection to the island, it has never flown on the island, and it has never received any sort of recognition or validation by any authority. The person quoted on that page has no authority to bestow a flag, "unofficial" or otherwise, on the island.
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
Flag of the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)
(c) Berthold Werner, CC BY-SA 3.0
Slovenia, Ljubljana, Town hall
Flag of the city of Ljubljana, capital of Slovenia
(c) Berthold Werner, CC BY-SA 3.0
Slovenia, Ljubljana, Ljubljanica with Annunciation Church
Pristanišče na Bregu in Ljubljana on a 1765 painting.
Coat of arms of Ljubljana, capital of Slovenia
Autor: Tiia Monto, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ta fotografia została wykonana za pomocą Olympus E-PL1.
Postcard of Ljubljana view.
Ljubljana view from northeast
Autor: Architecture: Jan Vladimír Hráský (1857-1939), Josef Hudetz (1842-1909)
Photo: AndrejJ, Licencja: CC-BY-SA-3.0
University of Ljubljana, Slovenia
The main building of the university, "Rektorat Univerze".
Autor: Architecture: completed on 18 April 1848 by a typical Vienna railway station plan
Sculpture: Jakov Brdar (1949-)
Photo: Nils Öberg, Licencja: CC BY-SA 3.0
Railway station Ljubljana in Slovenia
Autor: Leandro Neumann Ciuffo, Licencja: CC BY 2.0
Ljubljana, Slovenia
Autor: Charlie from UK, Licencja: CC BY 2.0
The Roman City Walls