Lugano

Lugano
ilustracja
Herb
Herb
Państwo Szwajcaria
Kanton Ticino
SFOS5192
BurmistrzMarco Borradori (od 14.04.2013)
Powierzchnia32 km²
Wysokość273 m n.p.m.
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

61 837[1]
813,9[1] os./km²
Nr kierunkowy091
Kod pocztowy6900
Tablice rejestracyjneTI
Położenie na mapie Ticino
Mapa konturowa Ticino, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Lugano”
Położenie na mapie Szwajcarii
Ziemia46°00′37″N 8°57′45″E/46,010278 8,962500
Strona internetowa

Lugano (lomb. Lügan, niem. Lauis, ret. Ligiaun) – największe miasto we włoskojęzycznym (a faktycznie w większości lombardzkojęzycznym) kantonie Ticino, graniczącym z Włochami, w południowo-wschodniej Szwajcarii.

Informacje ogólne

Niegdyś z rolnictwa i rybołówstwa utrzymujące się miasto po przyłączeniu do Szwajcarii stało się ważnym centrum handlowym. Dziś tradycję tę podtrzymują przedsiębiorstwa handlujące surowcami (np. Duferco, Filofibra und Interbulk Trading) oraz banki (np. BSI SA, Banca Arner, Banca Commerciale Lugano, Banca del Ceresio, Banca del Sempione Cornèr Bank, Banca del Gottardo oraz wielkie banki szwajcarskie, jak UBS czy Credit Suisse). Dzięki nim Lugano jest obecnie największym centrum bankowości w Szwajcarii po Zurychu i Genewie. Ze względu na malowniczy krajobraz i łagodny klimat Lugano jest od dawna znanym kurortem oraz ważnym ośrodkiem turystycznym, a tutejsze kasyno posiada, jako jedno z siedmiu w Szwajcarii, koncesję klasy A. W sumie około połowa miejsc pracy (ok. 27 000 z 58 000) miasta przypada na turystykę, bankowość i handel.

Jako największe włoskojęzyczne miasto Szwajcarii, Lugano jest centrum oświaty, kultury i nauki tej grupy językowej.

Położenie

Miasto Lugano jest malowniczo położone na południu od głównego grzebienia Alp Szwajcarskich u ujścia strumienia Casserate do jeziora Lugano (wł. Lago di Lugano), na jego zachodnim brzegu. Miasto i jezioro leżą w niecce między masywami trzech gór: Monte Brè (925 m n.p.m.) na wschodzie, Monte San Salvatore (912 m n.p.m.) na południu oraz Monte Sighignola (1.314 m n.p.m.), którego szczyt Balcone d’Italia znajduje się na włoskim terytorium, na południowym wschodzie, na przeciwległym brzegu jeziora. Na wschód od Lugano znajduje się Lago di Como a na zachodzie Lago Maggiore. W ten sposób Lugano znajduje się w południowej części kantonu Ticino zwanej Sottoceneri, która to wcina się głęboko w północne Włochy. To zaś uzasadnia dobre połączenia komunikacyjne z leżącym ok. 70 km na południe Mediolanem, stolicą Lombardii.

Historia

Nazwa miasta

Nazwa miasta pochodzi prawdopodobnie od łacińskiego Lucus oznaczającego (święty) las. Wedle innej interpretacji nazwa wywodzi się od celtyckiego bóstwa Lugh – patrona wód.

Herb

Herb miasta Lugano pokazuje na czerwonym tle srebrzysty krzyż dzielący go na cztery pola. W nich widnieją cztery pierwsze litery nazwy miasta. Najstarszy zachowany herb tej formy pochodzi z 1588 roku i znajduje się na dokumencie wystawionym przez starostę Lugano, Sebastiana von Beroldingen, pochodzącego pierwotnie z kantonu Uri. Dokument ten można obejrzeć w muzeum w Altdorfie.

Oficjalnie uznanej interpretacji herbu nie ma, aczkolwiek chętnie interpretuje się użycie łacińskiego V zamiast U jako poszlakę insynuującą siedzibę rzymskiego legionu („Legio V (quinta) Gaunica Auxiliares”). Wedle innej interpretacji akronim LVGA znaczy w tłumaczeniu „prawdziwa sprawiedliwość”.

Aktualnie używana przez zarząd miasta forma herbu wywodzi się pierwotnie od dokumentów kościelnych, datowanych z lat 1208 i 1209, które zachowały się tylko w formie późniejszych odpisów, z których wynika, iż LVGA jest jedynie skrótem nazwy miasta Lugano.

Historia Lugano

Najstarsze historyczne wzmianki o istnieniu Lugano pochodzą z lat 815 i 875, z których zachowanych odpisów wynika, że w roku 724 n.e. król Liutprand (król Longobardów) darował wówczas Lugano kościołowi San Carpoforo w Como. Znaleziska archeologiczne[2] dowodzą jednak, iż już 1000 lat p.n.e. mieszkali na tym terenie Lepontyjczycy, będący ludem kultury etruskiej, który później zmieszał się z Celtami, zanim tereny te dostały się pod kontrolę Rzymian. Po rozpadzie Imperium Rzymskiego osiedlały się tu plemiona germańskie.

W średniowieczu tereny wokół Lugano ucierpiały będąc areną starć między Mediolanem i Como, aż w drugiej połowie XIV wieku zostały opanowane przez władców Mediolanu, z rodu Viscontich. Jednak po wygaśnięciu ich głównej linii w Lugano zapanowali Francuzi. Ale w 28 stycznia 1513 roku przepędzili ich Szwajcarzy, którzy zawładnęli tym skrawkiem ziemi jako zdobyczą z wojen włoskich na prawie 300 lat, podczas gdy Mediolan utracił suwerenność.

Właśnie pod władzą tzw. Starej Konfederacji Szwajcarskiej (1525-1798) Lugano - dotychczas miasteczko rolników i rybaków - zaczęło się rozwijać dzięki targom jesiennym stając się jednym z najważniejszych punktów handlowych między Italią i północną Europą. W tym czasie pokoju i dostatku powstało tu wiele reprezentacyjnych budowli, kościołów, pałaców i ogrodów. Prestiżu przysporzyła miastu również powstała tu w XVIII wieku drukarnia, szczególnie kiedy po rewolucji francuskiej Lombardia została zajęta przez wojska napoleońskie.

Następną cezurę przyniosła inwazja francuska. Pod przymusem Konfederacja Szwajcarska stała się republiką, a Lugano mało wejść w skład Republiki Cisalpejskiej, co wywołało dezaprobatę mieszkańców. Jednakże 15 lutego 1798 wybuchło powstanie patriotów pod hasłem „frei und Schweizer” (pol.: wolni i Szwajcarzy). Jeszcze tego samego dnia lokalni partyzanci zmusili przedstawicieli Republiki Cisalpejskiej do ucieczki i jednocześnie poprosili o przyjęcie miasta i okolic na prawach Kantonu w skład Republiki Helweckiej. 12 starych kantonów uznało w Zurychu niepodległość kantonu Ticino, następnego dnia, a w pobliskim Locarno obywatele posadzili drzewko wolności na Wielkim Placu (Piazza Grande). Potyczki i pertraktacje z ościennymi mocarstwami o właściwy status i konstytucję trwały aż do 19 lutego 1803 roku, kiedy to na skutek Aktu Mediacyjnego w skład nowo proklamowanej przez Napoleona Republiki Helweckiej wszedł również kanton Ticino (wraz z Lugano) jako formalnie suwerenna i niezależna republika i jeden z 19 równoprawnych kantonów. Po upadku Napoleona Kongres wiedeński uznał przynależność regionu do Szwajcarii oddając jej również poprzednio odebrane kantony. Do roku 1878 status stolicy kantonu przechodził co 6 lat między miastami Bellinzona, Locarno i Lugano.

W XIX wieku miasto odkryli dla siebie pierwsi turyści oraz kuracjusze, a także uchodźcy polityczni. Pojawiły się secesyjne hotele, kliniki i sanatoria. Natomiast istniejące tu od 1805 roku kasyno przyciąga do dziś graczy-hazardzistów. Dalszy rozwój miasta spotęgował Tunel kolejowy Świętego Gotarda, zbudowany w latach 1871-1881, który do dziś jest stale rozbudowywany i udoskonalany. A w międzyczasie powstał dodatkowo tunel drogowy w latach 1970-1980.

Rozwój miasta

W wyniku gospodarczego rozwoju i wzrostu populacji w roku 1972 przyłączono do miasta sąsiadujące z nim wioski Brè-Aldesago oraz Castagnola. Następna fuzja nastąpiła w 2004 roku, w wyniku której nowymi dzielnicami stało się osiem następnych wiosek: Breganzona, Cureggia, Davesco-Soragno, Gandria, Pambio-Noranco, Pazzallo, Pregassona und Viganello. w ten sposób miasto urosło nie tylko przestrzennie, ale i przybyło mu sporo mieszkańców.

30 września 2007 roku uprawnieni mieszkańcy Lugano oraz wsi Barbengo, Carabbia i Villa Luganese zadecydowali w plebiscycie o przyłączeniu do Lugano. Jednakże z powodu braku zgody mieszkańców wioski Cadro, Villa Luganese została eksklawą poza terytorium miasta. Administracyjnie wynik plebiscytu został zrealizowany 20 kwietnia 2008 roku.

Ostatnie rozszerzenie granic miasta miało miejsce w 14 kwietnia 2013 roku, kiedy to przyłączono wsie Bogno, Cadro, Carona, Certara, Cimadera, Sonvico i Val Colla, co przyniosło Lugano 3400 dodatkowych obywateli. Z końcem 2014 roku liczba mieszkańców Lugano po ostatnim rozszerzeniu granic osiągnęła 68 473[3].

Z powodu braku wolnego miejsca między jeziorem i otaczającymi go górami, rozwój gospodarczy miasta ma miejsce przede wszystkim poza jego granicami, w dolinie Vedaggio.

Sport

Zobacz też

  • Katedra Świętego Wawrzyńca w Lugano
  • Gminy kantonu Ticino

Osoby związane z Lugano

  • Mario Agliati, pisarz, dziennikarz i historyk szwajcarski urodzony w Lugano
  • Franco Ambrosetti, trębacz i kompozytor szwajcarski
  • Romano Amerio, filozof i teolog katolicki, honorowy obywatel Lugano od 1977
  • Michaił Bakunin, anarchistyczny rewolucjonista rosyjski, spędził swe ostatnie lata w Lugano
  • Pietro Balestra (1935-2005), ekonomista szwajcarski urodzony w Lugano
  • Valeska hrabina Bethusy-Huc, pisarka śląsko-niemiecka, zmarła w Lugano
  • Giovanni Cantoni, fizyk włoski, rektor liceum w Lugano w latach 1852-1855
  • Rudolf Caracciola, niemiecki pilot rajdowy, żył w Lugano
  • Giovanni Castioni, poeta i malarz włoski, uczył w Lugano, gdzie zmarł
  • Carlo Cattaneo, filozof i patriota włoski, pierwszy rektor liceum w Lugano, zmarł w Lugano w 1869
  • Francesco Chiesa, pisarz i poeta lokalny, rektor liceum w Lugano między 1914 i 1943
  • Luca Antonio Colomba (1674-1737), szwajcarski malarz barokowy, urodzony w Lugano
  • Nicole Cooke, kolarka walijska, mieszka w Lugano
  • Carla Del Ponte, urzędniczka szwajcarska, wykładowczyni prawa w Lugano
  • Pio Filippani Ronconi, orientalista włoski, wiceprezydent Istituto ticinese di alti studi, w Lugano-Castagnola
  • Lodovico Frapolli, patriota włoski, Gran maestro del Grande Oriente d’Italia, korzystał z prawa azylu w Lugano w latach 1849-1853
  • Vittore Frigerio, pisarz i dziennikarz lokalny, dyrektor gazety Corriere del Ticino w latach 1912-1957
  • Christian Giordano, antropolog i socjolog, urodzony w Lugano
  • Julian Godlewski (1903-1983), polski prawnik, oficer, mecenas sztuki polskiej, filantrop; mieszkał w Lugano, przez prawie 30 lat wynajmując apartament w Hotel Splendide Royal Lugano
  • Hermann Hesse, pisarz, poeta, aforysta, filozof i malarz niemiecki, przyjął obywatelstwo szwajcarskie osiedliwszy się w Lugano, noblista z dziedziny literatury w roku 1946
  • Loris Kessel szwajcarski pilot rajdowy, urodzony w Lugano
  • Hardy Krüger junior, aktor niemiecki, urodzony w Lugano 1968
  • Luigi Lavizzari, polityk (radca stanu kantonu Ticino) geolog szwajcarski, fundator Museo cantonale di storia naturale di Lugano, zmarł w Lugano
  • Pierre Lepori, tłumacz, pisarz i dziennikarz, urodzony w Lugano
  • Giuseppe Mazzini patriota, polityk, filozof i dziennikarz włoski
  • Karl Alexander Müller, fizyk szwajcarski, noblista z dziedziny fizyki w 1987, spędził dzieciństwo w Lugano
  • Mina, piosenkarka włoska, przyjęła obywatelstwo szwajcarskie, żyje w Lugano
  • Romolo Nottaris, alpinista, podróżnik i dokumentalista szwajcarski, urodzony w Lugano
  • Giovanni Orelli, pisarz szwajcarski, uczęszczał do liceum w Lugano
  • Behgjet Pacolli, polityk kosowski, prezydent Republiki Kosowo.
  • Robert Palmer, brytyjski piosenkarz, żył w Lugano
  • Ivo Pogorelić, pianista chorwacki, mieszka w Lugano
  • Boris de Rachewiltz, egiptolog i archeolog włoski, prezydent Istituto ticinese di alti studi w Lugano-Castagnola
  • Domenico Reina (1796-1843), kompozytor operowy, urodzony w Lugano
  • Jean Soldini, filozof i historyk sztuki, urodzony w Lugano
  • Alberto Vigevani, pisarz włoski, izraelita, antyfaszysta, korzystał z prawa azylu w Lugano
  • Elémire Zolla, włoski filozof i historyk, dyrektor Istituto ticinese di alti studi w Lugano-Castagnola

Galeria

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. a b Statystyka Szweizarii - Lugano, 2013; lustracja 30.10.2015
  2. Bernhard Maier: Die Kelten: ihre Geschichte von den Anfängen bis zur Gegenwart, s. 98
  3. Statystyki miasta Lugano

Media użyte na tej stronie

Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Disambig.svg
Symbol wieloznaczności
Lugano-coat of arms.svg
Autor: Delta-9, Licencja: CC BY 2.5
Coat of arms of the district of Lugano (Switzerland) & Coat of arms of the municipalitie of Lugano (Switzerland)
Lugano (Ticino) View on Lake Lugano and Monte San Salvatore.jpg
Lugano (Ticino). View on Lake Lugano and Monte San Salvatore
Santa Maria degli Angioli.jpg
Die Kirche Santa Maria degli Angioli in Lugano, Kanton Tessin, Schweiz.
LAC-Lugano.jpg
Autor: Monster4711, Licencja: CC BY-SA 3.0
DICASTERO LAC LUGANO ARTE E CULTURA
Lugano02.JPG
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Paebi (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0

Lugano TI, Switzerland

self-made, June 2006
Lugano19a.jpg
Autor: Hamster3 z niemieckiej Wikipedii, Licencja: CC BY-SA 3.0
Brunnen im Zentrum von Lugano
Lugano - Panorama of Lugano.jpg
Panorama of Lugano, view from Lugano Paradiso
Lugano Ansicht01.jpg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Lugano01.JPG
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Paebi (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0

Lugano TI, Switzerland

self-made, June 2006
StMariaAngeli.Fresko1.jpg
«Leidensgeschichte und Kreuzigung Christi» in der Kirche Santa Maria degli Angioli von Lugano, Kanton Tessin, das berühmteste Renaissancefresko der Schweiz, gemalt von Bernardino Luini, 1529.
Lugano Arkaden.jpg
Autor: Hamster 3, Licencja: CC BY-SA 3.0
Lugano
Lugano03.JPG
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Paebi (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0

Lugano TI, Switzerland

self-made, June 2006
Pazzallo01.JPG
Autor: Paebi, Licencja: CC BY-SA 3.0
Pazzallo, Lugano TI, Switzerland
Lugano14.jpg
Autor: Hamster 3, Licencja: CC BY-SA 3.0
Schach im Zentrum von Lugano; Übung: "Weiß" hat Figuren falsch aufgestellt - Sehen Sie es?
Flag of Canton of Tessin.svg

Flag of Canton of Tessin (Switzerland). The official description states:

  • Il colori del Cantone Ticino sono il rosso e azzurro.
    • Il colore rosso corrisponde alla cromia no. 032,
    • il colore azzurro alla cromia no. 293 della scala Pantone.
CH-NB - Lugano, Piazza della Riforma, Ortsgesamtansicht - EAD-WEHR-15354-B.jpg
Lugano, Piazza della Riforma, Ortsgesamtansicht Blick auf die Marktstände auf der Piazza Riforma, links der Palazzo Civico in Schrägansicht, im Hintergrund Geschäftshäuser.
Lugano from Sighignola.jpg
Autor: Aconcagua, Licencja: CC BY-SA 3.0
Lugano seen from the summit of the Sighignola (Balcone d'Italia)
Lugano10.jpg
Autor: Hamster 3, Licencja: CC BY-SA 3.0
Botanischer Garten in Lugano
Lugano San Lorenzo esterno.jpg
Autor: Francesco Piraneo G., Licencja: CC BY 3.0
Lugano, Tessin, Switzerland, San Lorenzo cathedral - External view
Lugano Kopf.jpg
Autor: Monster4711, Licencja: CC BY-SA 3.0
Lugano Broncehead
Switzerland adm location map.svg
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Switzerland