M-1 Wołna
| ||
(c) AdmiralHood, CC BY-SA 4.0 | ||
Informacje podstawowe | ||
Inne nazwy | kod NATO: SA-N-1 Goa | |
Rodzaj systemu | przeciwlotniczy morski | |
Zwalczane cele | statki powietrzne, cele morskie | |
Platforma systemu | okręty projektów: 61, 56K/A/AE, 57A, 58, 1134 | |
Państwo | ![]() | |
Wejście do służby | 1962 | |
Pociski | ||
Pociski | W-600 (4K90) W-601 (4K91) | |
Naprowadzanie | radiokomendowe | |
Rodzaje głowic | odłamkowa | |
Zasięg | 4 – 15 km (W-600) 4 – 22 km (W-601) | |
Pułap plot. | 0,1 – 10 km (W-600) 0,1 – 14 km (W-601) | |
System | ||
Wyrzutnia | ZIF-101, ZIF-102 | |
Liczba pocisków | 2 | |
Radary | ||
Nazwa / model | 4R90 Jatagan | |
Śledzone cele | 1 | |
Jednocześnie napr. pociski | 2 | |
Użytkownicy | ||
ZSRR / Rosja, Polska, Indie |
M-1 Wołna - radziecki morski kompleks kierowanych przeciwlotniczych pocisków rakietowych (klasy woda-powietrze), bliskiego i średniego zasięgu (oznaczenie w kodzie NATO: SA-N-1 Goa). Był to pierwszy seryjny radziecki morski rakietowy system przeciwlotniczy, używany na licznych okrętach marynarki ZSRR i niektórych innych flot od lat 60. aż do początku XXI wieku.
Historia
Prace nad kompleksem rakietowym M-1 rozpoczęły się w sierpniu 1956 w instytucie badawczym NII-10 (późniejszy Altair)[1]. Podstawowym elementem był dwustopniowy pocisk rakietowy W-600 (4K90), naprowadzany komendami radiowymi. Próby pocisku rozpoczęto w 1957 i okazały się one na tyle udane, że następnie zdecydowano wykorzystać ten pocisk także w lądowym systemie S-125 Newa[1]. Równolegle z pociskiem opracowano dwuprowadnicową stabilizowaną wyrzutnię ZIF-101 oraz radar śledzenia celów i naprowadzania pocisków 4R90 Jatagan[1]. Spotyka się też oznaczenie pocisków RZ-61.
Doświadczalnie kompleks M-1 został zainstalowany na przebudowanym niszczycielu „Brawyj” projektu 56K, na którym przeszedł próby morskie na Morzu Czarnym od marca do kwietnia 1962 roku[2]. W ich trakcie odpalono 59 pocisków[2]. Próby powiodły się i system przyjęto na uzbrojenie 24 sierpnia 1962 pod nazwą Wołna (ros. Волна, pol. fala)[2].
Następnie, system zainstalowano na 9 przebudowanych niszczycielach proj. 56A i 56AE (ozn. NATO Kotlin-Mod) oraz 20 nowych niszczycielach proj. 61 (ozn. NATO Kashin) i 4 krążownikach rakietowych proj. 58 (ozn. NATO Kynda)[2]. Ostatnie wyrzutnie zamontowano na 5 niszczycielach projektu 61ME (Rajput) dla Indii, które wchodziły do służby w latach 1979-87[3]. System otrzymał oznaczenie w kodzie NATO: SA-N-1A Goa, a radar Jatagan: Peel Group[4].
W 1963 roku opracowano ulepszoną wyrzutnię dwuprowadnicową ZIF-102, o większym magazynie pocisków, którą zainstalowano następnie na 8 przebudowanych niszczycielach proj. 57A (ozn. NATO Kanin) i 4 krążownikach rakietowych proj. 1134 (ozn. NATO Kresta I)[2]. Ogółem zamontowano 72 wyrzutnie systemu M-1 na 51 okrętach[5].
W 1964 roku opracowano pociski W-601 (4K91) o lepszych parametrach, zunifikowane z pociskami systemu lądowego S-125. Zwiększeniu o 7 km uległ zasięg i o 4 km pułap[2]. Zmodyfikowany kompleks przeciwlotniczy z zastosowaniem pocisków W-601 oznaczono jako Wołna-M. Od 1967 roku zaczęto na dotychczasowych okrętach modernizować systemy Wołna do Wołna-M, co wymagało niewielkich modyfikacji wyrzutni i stacji kierowania Jatagan[2]. Od połowy lat 60. wdrożono metodę zwalczania przez zestaw M-1 w razie potrzeby także celów morskich, na co pozwoliło obniżenie minimalnej wysokości śledzenia celu w zmodernizowanych stacjach kierowania (mimo że siła rażenia głowicy nie była duża, zaletą jednak był krótki czas reakcji)[2]. System w tej wersji oznaczono w kodzie NATO: SA-N-1B[4].
Później wprowadzono zmodyfikowane pociski W-601M z ulepszonymi zapalnikami zbliżeniowymi, umożliwiającymi zwalczanie celów nisko lecących, na wysokości 3 – 5 m, bez zakłóceń od powierzchni morza (system Wołna-N)[2][6]. W latach 1974-76 część systemów zmodernizowano do standardu Wołna-P, z dodatkowym pasywnym telewizyjnym kanałem śledzenia celu przez stację naprowadzania (kamera światła dziennego 9Sz33) oraz aparaturą elektroniczną o większej odporności na zakłócenia[2]. Zmodyfikowana stacja naprowadzania uzyskała oznaczenie Jatagan-P[4].
Poza marynarkami ZSRR i Indii, system Wołna stosowany był tylko na niszczycielach rakietowych polskiej Marynarki Wojennej OORP „Warszawa” (I) proj. 56AE i „Warszawa” (II) proj. 61MP (Wołna-P).
Opis systemu
Pociski dwustopniowe, na paliwo stałe, kierowane komendami radiowymi. Pierwszym pociskiem był W-600 (4K90) o zasięgu maksymalnym 15 km, minimalnym 4 km, pułapie maks. 10 km, min. 0,1 km[7]. Zapalnik działający w trybie kontaktowym lub zbliżeniowym (ustawiany przed odpaleniem) - wybuch w promieniu 35 m od celu[1]. Głowica bojowa odłamkowa 4G90 o masie 60 kg, w tym 33 kg trotylu, tworząca ok. 3500 odłamków o średniej masie 5,4 g[1]. Silnik startowy: 280 kg paliwa stałego (14 lasek prochu), silnik marszowy: 125 kg paliwa (jedna laska prochu)[1].
Drugim typem pocisku jest W-601 (4K91) o zasięgu maksymalnym 22 km, minimalnym 4 km, pułapie maksymalnym 14 km, minimalnym 0,1 km. Głowica bojowa odłamkowa 5B18 o masie 72 kg, dzieląca się na ok. 4500 odłamków. Silnik startowy: 280 kg paliwa stałego, silnik marszowy: 150 kg paliwa[2]. W wersji W-601M zmniejszono pułap minimalny do 3 – 5 m[6].
Pociski wystrzeliwane są z dwuprowadnicowej stabilizowanej wyrzutni. Pierwszym typem wyrzutni była ZIF-101. Pod wyrzutnią znajdują się dwa pionowe bębny po 8 pocisków, przeładowanie odbywa się automatycznie, po doprowadzeniu ramienia wyrzutni do pozycji pionowej i trwa 60 sekund (czas między odpaleniami)[1]. Drugim typem wyrzutni jest ZIF-102, różniąca się sposobem magazynowania pocisków - posiada dwa podajniki taśmowe po 16 pocisków[2].
Trzecim elementem systemu była stacja radiolokacyjna śledzenia celów i naprowadzania pocisków 4R90 Jatagan. Posiadała 5 parabolicznych anten na wspólnej podstawie - dwie małe do wstępnego naprowadzania, dwie duże do śledzenia celu i końcowego naprowadzania pocisków i jedną do przekazywania komend[1]. Zasięg śledzenia wynosił 36 km[2]. Stacja współpracowała z radarami wykrywania celów różnych typów, głównie MR-300 Angara, MR-310 Angara-U, MR-500 Kliwer. System jest jednokanałowy - jednocześnie może być atakowany jeden cel, jednym lub dwoma pociskami (lub dwa cele, jeśli na okręcie są dwa kompleksy)[2]. W późniejszym czasie stacja Jatagan była ulepszana i jej charakterystyki ulegały polepszeniu, między innymi zwiększano zasięg śledzenia celów i obniżano minimalną wysokość przechwytywania.
Zastosowanie
- 4 krążowniki rakietowe projektu 58 (ozn. NATO Kynda) (1 wyrzutnia ZIF-101)
- 4 krążowniki rakietowe proj. 1134 (ozn. NATO Kresta I) (2 wyrzutnie ZIF-102)
- 10 niszczycieli rakietowych projektu 56K, 56A i 56AE (ozn. NATO Kotlin-Mod) (1 wyrzutnia ZIF-101)
- 25 niszczycieli rakietowych projektu 61 (ozn. NATO Kashin) (2 wyrzutnie ZIF-101)
- 8 niszczycieli rakietowych projektu 57A (ozn. NATO Kanin) (1 wyrzutnia ZIF-102)
Dane taktyczno-techniczne
- Zasięg: od 4 do 15 km (Wołna), od 4 do 22 km (Wołna-M)
- Pułap: od 100 do 10 000 m (Wołna), od 100 do 14 000 m (Wołna-M)
- Prędkość: 600 m/s (Wołna), 720 m/s (Wołna-M)
- Długość: 588,5 cm (Wołna), 594,8 cm (Wołna-M)
- Rozpiętość: cm
- Średnica kadłuba: 55,2 cm
- Masa: 923 kg (Wołna), 980 kg (Wołna-M)
- Masa głowicy bojowej: 60 kg (Wołna), 72 kg (Wołna-M)
Zobacz też
- RIM-24 Tartar – amerykański odpowiednik
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h Szulc 2002 ↓, s. 64.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Szulc 2002 ↓, s. 65.
- ↑ W. Kostriczenko, A. Prostokiszyn: „Pojuszczije friegaty”. Bolszyje protiwołodocznyje korabli projekta 61. 1999, s. 18, seria: Morskaja Kollekcyja. nr 1/1999. (ros.)
- ↑ a b c Gardiner (red.) 1996 ↓, s. 349-350.
- ↑ Rostisław Angielski, Władimir Korowin. Zienitnyj rakietnyj kompleks M-11 «Sztorm». „Tiechnika i Woorużenije”. Nr 12/2013, s. 27, grudzień 2013 (ros.).
- ↑ a b Kostriczenko i Prostokiszyn 1999 ↓, s. 8.
- ↑ Szulc 2002 ↓, s. 66.
Bibliografia
- Tomasz Szulc. Okrętowe, przeciwlotnicze kompleksy rakietowe Rosji. Cz. I. „Nowa Technika Wojskowa”. Nr 4/2002, kwiecień 2002.
- Robert Gardiner (red.), Stephen Chumbley: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1947-1995. Annapolis: Naval Institute Press, 1996.
- W. Kostriczenko, A. Prostokiszyn: „Pojuszczije friegaty”. Bolszyje protiwołodocznyje korabli projekta 61. 1999, seria: Morskaja Kollekcyja. nr 1/1999. (ros.)
Media użyte na tej stronie
A left side view of a Soviet SA-N-1 missile in fight.
A port bow view of the Soviet Kashin class guided missile destroyer Krasnyy Kavkaz underway.
(c) AdmiralHood, CC BY-SA 4.0
Pocisk przeciwlotniczy 4K90 systemu Wołna w muzeum w twierdzy we Władywostoku.