Malawi

Republika Malawi
Republic of Malawi
Dziko la Malaŵi
Flaga Malawi
Godło Malawi
Flaga MalawiGodło Malawi
Hymn:
Mlungu dalitsani Malaŵi

(Boże błogosław nasz kraj Malawi)
Położenie Malawi
Język urzędowyangielski, czewa
StolicaLilongwe
Ustrój politycznyrepublika
Głowa państwaprezydent Lazarus Chakwera
Szef rząduprezydent Lazarus Chakwera
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe

118 480 km²
20,6%
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

19 169 000[1]
162 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

6,21 mld[1] USD
324[1] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

22,4 mld[1] dolarów międzynar.[1]
1167[1] dolarów międzynar.
walutakwacha (MWK)
Niepodległośćod Wielkiej Brytanii
6 lipca 1964
Religia dominującachrześcijaństwo
Strefa czasowaUTC +2
Kod ISO 3166MW
Domena internetowa.mw
Kod samochodowyMW
Kod samolotowy7Q
Kod telefoniczny+265
Mapa Malawi
(c) OCHA, CC BY 3.0

Malawi, Republika Malawi (ang. Republic of Malawi; czewa Malaŵi, Dziko la Malaŵi) dawniej Niasa – państwo we wschodniej Afryce, bez dostępu do morza. Graniczy z Tanzanią, Mozambikiem i Zambią.

Ustrój polityczny

Malawi jest republiką wielopartyjną. Prezydent, wybierany w głosowaniu powszechnym na pięcioletnią kadencję, jest jednocześnie szefem rządu, ustalając skład Rady Ministrów. Głównym organem władzy ustawodawczej jest jednoizbowy parlament – Zgromadzenie Narodowe, którego 193 członków wybieranych jest w głosowaniu powszechnym na pięcioletnią kadencję. Główne partie to: Partia Kongresu Malawi (MCP), Zjednoczony Front Demokratyczny (UDF), Przymierze dla Demokracji (AFORD)[2].

Geografia

Malawi to kraj pozbawiony dostępu do morza. Położony jest w Afryce południowo-wschodniej. Z północy na południe kraju rozciąga się Wielki Rów Zachodni, w obrębie którego znajduje się trzecie co do wielkości jezioro afrykańskie – Niasa, powstałe w wyniku ruchów tektonicznych na obszarze Wielkich Rowów Afrykańskich. Z południowych krańców jeziora wypływa rzeka Shire, będąca dopływem Zambezi. Na wschód i zachód od jeziora Niasa w krajobrazie dominują wysokie płaskowyże. Położona na północy kraju wysoczyzna Nyika sięga 2600 m n.p.m. Na południe od jeziora Niasa rozciąga się wyżyna Shire, która przechodzi w masyw górski Mlandżi, osiągający wysokość 3002 m n.p.m. Klimat Malawi jest podrównikowy na przeważającym obszarze kraju.

Podział administracyjny

Malawi zostało podzielone na 3 regiony, które składają się z 28 dystryktów.

  • Region Centralny
1 – Dedza
2 – Dowa
3 – Kasungu
4 – Lilongwe
5 – Mchinji
6 – Nkhotakota
7 – Ntcheu
8 – Ntchisi
9 – Salima
  • Region Północny
10 – Chitipa
11 – Karonga
12 – Likoma
13 – Mzimba
14 – Nkhata Bay
15 – Rumphi
  • Region Południowy
16 – Balaka
17 – Blantyre
18 – Chikwawa
19 – Chiradzulu
20 – Machinga
21 – Mangochi
22 – Mulanje
23 – Mwanza
24 – Nsanje
25 – Thyolo
26 – Phalombe
27 – Zomba
28 – Neno

Historia

XX w. p.n.e. – osiedlenie się Buszmenów
XV w. n.e. – powstanie konfederacji plemion pod wodzą Karongi
XVII w. n.e. – kontakty z arabskimi sułtanami
1859-1863 – początki penetracji brytyjskiej
1907 – Malawi staje się kolonią brytyjską
1915 – powstanie antybrytyjskie, zdławione
1944 – pierwsza organizacja polityczna – Afrykański Narodowy Kongres Niasy
1959 – niepokoje wewnętrzne przyczyną delegalizacji ANKN, kontynuatorką stała się Partia Kongresu Malawi
1963 – utworzenie autonomii wewnętrznej Malawi
1964 – niepodległe państwo brytyjskiej Wspólnoty Narodów, członkostwo w ONZ
1966 – utworzenie republiki, na której czele stanął Hastings Kamuzu Banda
1967 – nawiązanie stosunków dyplomatycznych z RPA
1975 – przeniesienie stolicy z Zomby do Lilongwe
1989 – dotknięcie skutkami wojny domowej w Mozambiku
1993 – wprowadzenie systemu wielopartyjnego po referendum
1994 – w wyborach zwyciężył Zjednoczony Front Demokratyczny; przewodniczący partii, E. B. Muluzi, został prezydentem kraju

Gospodarka

Malawi należy do grona najsłabiej rozwiniętych krajów świata. Gospodarka praktycznie w całości opiera się na rolnictwie, a na obszarach wiejskich mieszka ok. 90% ludności kraju. Na potrzeby własne produkuje się fasolę, ryż, kassawę. Głównym produktem żywnościowym jest kukurydza, której nadwyżki produkcji pozwoliły Malawi wesprzeć w latach 80. dotkniętych klęską suszy sąsiadów. Duże ilości tytoniu i herbaty przeznacza się na eksport. Oprócz złóż boksytów i apatytów Malawi posiada niewiele bogactw mineralnych. Obiekty przemysłowe skupione są wokół miasta Blantyre. RPA i Zimbabwe, dwaj najwięksi partnerzy handlowi Malawi, wprowadziły ułatwienia w obrocie towarowym z tym krajem, znosząc cło na pochodzące z Malawi produkty. Ważną rolę w budżecie Malawi odgrywa pomoc międzynarodowa, zwłaszcza wsparcie finansowe ze strony MFW i Banku Światowego. Rząd Malawi musi stawiać czoła takim wyzwaniom, jak związane z prymitywnymi sposobami gospodarowania wyjałowienie gleby i rozprzestrzeniająca się epidemia AIDS.

Demografia

Dane można znaleźć w CIA Factbook.

Struktura etniczna[3]
Grupa etnicznaJęzykLiczebność w tys.Procent ludności
ChewaJęzyk czewa891546,52%
TumbukaJęzyk tumbuka277314,47%
AjaoJęzyk yao235512,29%
NgoniJęzyk czewa199310,4%
LomweJęzyk lomwe10385,42%
SenaJęzyk sena6263,27%
TongaJęzyk tonga3621,89%
KokolaJęzyk kokola3241,69%
NgondeJęzyk ngonde1991,04%
PortugalczycyJęzyk portugalski180,09%
BrytyjczycyJęzyk angielski110,06%

Religia

Dane wg Spisu Powszechnego w 2018 roku[4]:

Święta państwowe

Święta państwowe
DataPolska nazwaOryginalna nazwa
6 lipcaŚwięto NiepodległościIndependence Day

Zobacz też

Przypisy

  1. a b c d e f Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2017: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2018 (ang.). [dostęp 2018-06-23].
  2. „Systemy polityczne współczesnego świata”, Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut, wyd. ARCHE Gdańsk 2004.
  3. Country: Malawi – People Groups (ang.). Joshua Project, 2018. [dostęp 2018-06-25].
  4. 2018 Malawi Population and Housing Census Main Report, malawi.unfpa.org [dostęp 2020-03-25].

Media użyte na tej stronie

Africa (orthographic projection).svg
Autor: Martin23230, Licencja: CC BY-SA 3.0
Orthographic map of Africa with colonial borders, except Somalia.
WTO members and observers.svg
Map of World Trade Organization members and observers.
  Members
  Members, dually represented by the European Union
  Observers
  Non-members
Coat of arms of Malawi.svg
Autor: Ta ^specifik^ z W3C grafika wektorowa została stworzona za pomocą Inkscape., Licencja: CC BY-SA 3.0
Coat of Arms of the Republic of Malawi, adopted upon independence in 1964. A Royal Warrant granted by Queen Elizabeth II, reads:
  • Arms: Tierce per fess: 1. Barry wavy of four Azure and Argen; 2. Gules, a lion passant Or; 3. Sable, a rising sun radiant Or.
  • Crest: On a steel helmet to the dexter, lambrequined Or and Gules, a rising sun radiant Or, charged with a fish eagle hovering above two waves Azure, proper.
  • Supporters: A lion on the dexter and a panther on the sinister proper.
  • Compartment: Mount Mlanje proper.
  • Motto: UNITY AND FREEDOM, in black lettering on a ribbon Or.
Malawian national anthem.oga
Himno nacional de Malaui