Malbork

Malbork
miasto i gmina
Ilustracja
Widok miasta
HerbFlaga
HerbFlaga
Państwo Polska
Województwo pomorskie
Powiatmalborski
Prawa miejskie1286
BurmistrzMarek Charzewski
Powierzchnia17,2 km²
Wysokość4,5 – 33,7 m n.p.m.
Populacja (30.06.2021)
• liczba ludności
• gęstość

37 898[1]
2203,4 os./km²
Strefa numeracyjna55
Kod pocztowy82-200 do 82-210
Tablice rejestracyjneGMB
Położenie na mapie powiatu malborskiego
Mapa konturowa powiatu malborskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Malbork”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Malbork”
Ziemia54°02′06″N 19°01′41″E/54,035000 19,028056
TERC (TERYT)2209011
SIMC0932815
Urząd miejski
pl. Słowiański 5
82-200 Malbork
Strona internetowa
BIP

Malbork (łac. Mariaeburgum, Mariae castrum, Marianopolis, niem. Marienburg[2]) – miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim nad Nogatem. Siedziba powiatu malborskiego, w 1309–1457 stolica państwa zakonu krzyżackiego. Malbork leży na obszarze dawnej Pomezanii[3], w historycznych Prusach Górnych[4], a także na Powiślu[5].

Według danych GUS z 30 czerwca 2021 r., Malbork liczył 37 898 mieszkańców[1] i był pod względem liczby ludności dziesiątym miastem w województwie pomorskim.

Historia

Ślady osadnictwa w miejscu dzisiejszego Malborka datowane są na młodszą epokę kamienia. Intensywniejsze zasiedlenie nastąpiło w X wieku, gdy zbudowano niewielki gród w Malborku-Wielbarku[6]. Po odzyskaniu Pomorza Wschodniego przez księcia Kazimierza Odnowiciela, z jego inicjatywy w XI wieku w pobliżu dzisiejszego Malborka zbudowano duży gród w Węgrach, przy którym rozwinął się największy na tym obszarze ośrodek handlowo-gospodarczy[6]. W czasach panowania Bolesława Śmiałego Pomorze Wschodnie zostało utracone przez Polskę, a okoliczne ziemie znalazły się pod kontrolą lokalnych władców pomorskich. W połowie XII wieku gród w Węgrach został zniszczony przez plemiona pruskie i przestał istnieć[6], jednak część terenów położonych nad Nogatem została odzyskana przez książąt pomorskich. Za ich sprawą na prawym brzegu Nogatu powstał gród Zantyr. Na skutek polityki Sambora, jednego z dwóch braci księcia Świętopełka, Zantyr podarowano Zakonowi Krzyżackiemu w 1250. Około 1274 Krzyżacy zaczęli wznosić, częściowo z materiałów uzyskanych z rozbiórki starych zabudowań klasztornych grodu w Zantyrze, silnie ufortyfikowany zamek w dolnym biegu Nogatu. Budowany zamek i otaczające go miasto nazwano Marienburg, czyli zamek Marii, od imienia patronki Zakonu[7]. W 1280 do zamku przeniesiono konwent zakonu z Zantyru[8].

Wraz z zamkiem powstawała osada, która w 1286 otrzymała prawa miejskie chełmińskie[7].

Ratusz w Malborku na drzeworycie z 1903 roku.
Teren Starego Miasta w Malborku (widok z północy), po prawej kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela

Na wysoczyźnie górującej nad rzeką, na południe od terenów zamkowych, wytyczono działki dla osiedleńców. Późniejsza zabudowa ciągnęła się wzdłuż jednej ulicy, rozszerzającej się w połowie, tworząc w ten sposób rynek (szerokości ok. 30 m, a długości ok. 300 m). Domy o konstrukcji szkieletowej z podcieniami ustawiono szczytami w jego stronę. Jedna pierzeja, wschodnia, nosiła nazwę Wysokich Podcieni, zachodnia – Niskich Podcieni. Równolegle do rynku biegły ulice: na zachodzie – Schuhgasse, gdyż prowadziła do bramy nazywanej od czasów oblężeń szwedzkich Bramą Szewską, na wschodzie – Kratzhammer i Neustadt (wytyczone po 1380)[7].

W północno-zachodniej części miasta usytuowana była fara pod wezwaniem św. Jana. Następnym ważnym obiektem był ratusz. Prawdziwa perła gotyckiej architektury municypalnej. Pierwsza wzmianka o malborskim ratuszu brzmiąca „auff dem Rathuze von der Stadt” (na ratuszu miejskim) pochodzi z 1365 roku[7].

Początkowo miasto posiadało niezbyt wysokie mury spięte basztami i wieżami bramnymi: Mariacką, czyli Sztumską, Garncarską (zwaną też Św. Ducha lub Elbląską) i Szewską. Od strony rzeki mury i wał wzmocniono skarpami. Od systemu obronnego zamku miasto oddzielała fosa i mur oporowy zapobiegający osuwaniu się ziemi. Zakaz stawiania z tej strony muru obronnego, wydany przez komtura, spowodowany był zamiarem roztoczenia całkowitej kontroli nad miastem, co znalazło swoje potwierdzenie w czasie późniejszej wojny trzynastoletniej i w czasie najazdów szwedzkich w XVII wieku. W latach 1352–1383 mury obronne miasta podwyższono, a w ciągu wschodnim wzmocniono je dodatkowo siedmioma basztami trójbocznymi, otwartymi od strony miasta[7].

Osadnicy napływali tu przez trzy ćwierćwiecza XIV wieku i stopniowo ich napływ ustawał. Miasto zyskało charakter rzemieślniczo-handlowy i rolniczy. Miasto rozwijało się dzięki dogodnemu połączeniu drogami wodnymi z Wisłą i Nogatem do Chełmna, Grudziądza, Torunia i Elbląga, a także do potężnego Gdańska. Malbork w XIV wieku był miastem średniej wielkości pod względem obszaru, jaki zajmował, jak zabudowy i gospodarki. Handlowano tu zbożem, drewnem, skórami, końmi i winem. Rozwijały się cechy piekarzy i rzeźników, dobre zaś warunki uprawy wynikały z doskonałej gleby i w miarę łagodnego klimatu, jaki panował w delcie Wisły i Nogatu.

Społecznością miejską rządziła siedmio-ośmioosobowa rada, na której czele stał burmistrz. W skład rady wchodził kompan, czyli zastępca burmistrza, a od 1416 zarządca skarbu (kamlarz). Naczelnikiem sądu był sołtys, który wraz z zastępcą przewodniczył dziesięcioosobowej ławie. W mieście było wówczas około 85 domów i 89 budynków gospodarczych[7].

Życie codzienne w tym czasie nie odbiegało od życia w innych podobnych miastach. W razie niebezpieczeństwa mieszczanom wydawano broń i zbroje z arsenału mieszczącego się w ratuszu. Każdy z członków cechów znał obowiązki obrony murów i baszt w razie oblężenia. Poddani księcia Władysława I, poddali Malbork dopiero we wrześniu 1309. W celu uprawomocnienia swojego postępowania Krzyżacy wykupili we wrześniu swoje wątpliwe prawa do dzielnicy od Brandenburczyków. Zabór Pomorza Gdańskiego umożliwił wielkiemu mistrzowi Zakonu Krzyżackiego ostateczne przeniesienie stolicy z Wenecji do Malborka.

W latach 1309–1457 Malbork był siedzibą wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego i stolicą państwa zakonnego.

W roku 1365 na zamku w Malborku przez trzy dni gościł król Kazimierz III Wielki (jako pierwszy władca polski), który był podejmowany przez wielkiego mistrza Winrycha von Kniprode.

W latach 1466–1772 Malbork był miastem królewskim położonym w prowincji Prusy Królewskie. Na czele władz miejskich stał samorząd złożony z rajców i wybieranego przez nich burmistrza. Miasto podlegało władzy starosty malborskiego, jako bezpośredniego przedstawiciela króla, który corocznie za pośrednictwem swego przedstawiciela (burgrabiego lub wójta malborskiego) zatwierdzał wybór do rady miejskiej. Pod względem administracyjnym Malbork włączono do województwa malborskiego, od którego wzięło ono jedynie swoją nazwę, miasto nie było jednakże nigdy jego stolicą[9][10]. W zamku malborskim znajdowała się rezydencja królów polskich używana podczas ich pobytów w Prusach i w drodze do Gdańska[11]. Zamek malborski de iure stał się własnością królewską na podstawie aktu inkorporacji Prus do Korony Królestwa Polskiego (6 marca 1454 r.). Zarządzany był początkowo przez starostów malborskich i podlegających im urzędników (wójta, burgrabiego, skarbnika malborskiego)[12], zaś od początku XVI w. wspólnie przez starostę i wyznaczanego przez króla administratora dóbr zamku malborskiego rozciągających się na Wielkich i Małych Żuławach Malborskich[13]. W 1591 r. dobra te przekształcono w ekonomię malborską wchodzącą w skład kompleksu dóbr stołowych króla, którą kierował urzędnik zwany ekonomem malborskim. Począwszy od 1506 r. do roku 1626 zamek malborski był też siedzibą podskarbich ziem pruskich, który to urząd wykształcił się z urzędu skarbnika malborskiego. W okresie polskim Malbork był miejscem zjazdów najpierw stanów pruskich, a od 1526 r. (naprzemiennie z Grudziądzem) sejmiku generalnego Prus Królewskich. Obrady odbywały się zazwyczaj w ratuszu miejskim i w kościele parafialnym św. Jana Chrzciciela[14]. Pod względem przynależności kościelnej Malbork należał do diecezji pomezańskiej, która w XVI w. wskutek reformacji oraz rozpadu Prus na Królewskie (Polskie) i Książęce również uległa podziałowi na część katolicką i protestancką. Część katolicką podporządkowano jeszcze w XVI w. administracji biskupów chełmińskich, których od 1601 r. reprezentowali rezydujący w Malborku oficjałowie pomezańscy. W XVI wieku na skutek postępów reformacji większość mieszczan malborskich oraz mieszkańców Żuław Malborskich przeszła na luteranizm. Luteranie malborscy i żuławscy otrzymali na sejmie lubelskim w 1569 r. przywilej wolnego wyznawania luteranizmu[15]. Mimo to za panowania Zygmunta III Wazy w okresie potrydenckiej kontrreformacji sprowadzono do Malborka jezuitów (1618-1780), których zadaniem była pokojowa rekatolizacja miejscowej ludności innowierczej. Zaliczali się do niej najliczniejsi luteranie, ponadto mennonici (głównie na Żuławach), kalwiniści, a nawet nieliczni prawosławni, Żydzi czy muzułmanie[16][17].

Po I rozbiorze Polski, jesienią 1772 do Malborka wkroczyły wojska pruskie. Malbork w 1773 włączono do nowo utworzonej prowincji Prusy Zachodnie ze stolicą w Kwidzynie (a od 1793 w Gdańsku). Po 1919 Malbork wszedł w skład Rejencji zachodniopruskiej, a w latach 1939–1945 do Rejencji kwidzyńskiej Okręgu Gdańsk-Prusy Zachodnie.

13 września 1872 r. wmurowano kamień węgielny, a 3 października 1877 na podzamczu odsłonięto pomnik króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego, będący dziełem Rudolfa Siemeringa z Berlina. Przedstawiał on stojącego na cokole i wspartego na laseczce króla, poniżej którego umieszczono figury wielkich mistrzów Hermana von Salza, Zygfryda von Feuchtwangen, Winrycha von Kniprode oraz Albrechta von Brandenburg-Ansbach. Po II wojnie światowej pomnik został zniszczony, a figury wielkich mistrzów przeniesione na zamek[18][19]. W l. 1875-1876 przy ob. ul. Jagiellońskiej powstało Królewskie Seminarium Nauczycielskie, a w 1910 kościół baptystów. W 1893 przy pl. Słowiańskim rozpoczęto wznoszenie starostwa, a w 1905 powstała tam wieża ciśnień. Rosnący prestiż tej części miasta spowodował zaprzestanie w 1913 organizowania w tym miejscu odbywających się od 1878 targów końskich. W 1866 przy obecnej ul. 17 Marca powstało Gimnazjum Królewskie, w 1874 szkoła dla dziewcząt im. Luizy Pruskiej, w l. 1891–1893 neogotycki budynek poczty z wysmukłą, zwieńczoną balkonem i ażurowym hełmem wieżą z zegarem od ul. Garbarskiej, w l. 1897-1899 malborska synagoga (spalona w 1938), a w l. 1902-1906 koszary 152 pułku piechoty z odsłoniętym w 1925 pomnikiem poległych w I wojnie światowej. W l. 1906–1907 przy ul. Reymonta powstała kaplica o cechach neogotyckich[20].

26 lipca 1899 i 6 grudnia 1902 roku w Malborku doszło do dwóch pożarów, w wyniku których zniszczeniu uległo Stare Miasto. W pierwszym z nich, który wybuchł w zakładzie rzeźnickim Brünlingera przy Wysokich Podcieniach, spłonęło 17 kamienic podcieniowych w zachodniej pierzei rynku oraz 32 spichlerze nad Nogatem, a także dach ratusza, w wyniku czego dach nad głową straciło 200 osób, a straty sięgnęły 2 mln marek[20]. Drugi pożar pochłonął 5 kamienic, a akcję ratowniczą utrudniały 22-stopniowe mrozy. Zniszczeń dopełnił huragan w święta Bożego Narodzenia 25/26 grudnia 1902 roku[21].

W latach 1911–1917 na północ od zamku powstał Park Miejski, na skraju którego w 1924 odsłonięto Heldenhain (pol. Gaj Bohaterów) – wykonany w formie megalitycznego kręgu pomnik żołnierzy z powiatów elbląskiego, malborskiego i sztumskiego, poległych w I wojnie światowej.

Wskutek powstania w 1920 roku Wolnego Miasta Gdańska miasto utraciło zachodnie przedmieście Kałdowo. W lipcu 1920 r. mieszkańcy Powiśla, w tym i Malborka, zdecydowali w plebiscycie o przynależności do Niemiec[22].

W 1920 zaniechano organizowania targów na Rynku, a w latach 20. nad Nogatem, na przedmieściu Piaski, powstała wielka dzielnica przemysłowa[23]. W 1924 roku powstało lotnisko pasażerskie, zapewniające codzienne połączenia z Berlinem, Gdańskiem, Elblągiem i Olsztynem, a rok później pojawiła się miejska komunikacja autobusowa[22]. W 1926 roku zagospodarowano bulwar nad Nogatem. W latach 1927–1929 przy obecnym placu Słowiańskim powstał Nowy Ratusz mieszczący również bibliotekę, miejską kasę oszczędności oraz szkołę handlową.

Malbork, zamek krzyżacki
Malbork, ok. 1859
Malbork, ok. 1859
Malbork, ok. 1895
Rynek Starego Miasta w Malborku (z podcieniami), ok. 1935

W 1945 roku po walkach trwających od 26 stycznia do 17 marca miasto zostało opanowane przez jednostki 2 armii uderzeniowej 2 Frontu Białoruskiego. Podczas walk zginęło 529 czerwonoarmistów[24].

W wyniku walk o miasto Armii Czerwonej i Wehrmachtu, zniszczeniu uległo 80% substancji budowlanej Malborka[22]. 9 marca 1945 wysadzono w powietrze mosty na Nogacie. Miasto zostało włączone do Polski. Ocalała ludność niemiecka została wysiedlona podczas akcji zimowej, pierwszymi transportami z 5 stycznia 1947[25]. Od 28 czerwca 1947 zaczęły napływać na teren powiatu malborskiego transporty wznowionej akcji osiedleńczej ludności teraźniejszej Ukrainy[26].

Po wojnie stopniowe usuwanie szkód wojennych sprowadzało się do systematycznego wyburzania pozostałości zabudowy malborskiego Starego Miasta. Odzyskaną cegłę oddawano na odbudowę Warszawy[22]. Jedynymi reliktami gotyckiego miasta pozostały kościół farny, ratusz, dwie bramy miejskie i fragmenty murów obronnych. Obecnie stare miasto Malborka zajmuje osiedle czteropiętrowych bloków o luźnej zabudowie. Zachowano jednak orientacyjny układ średniowiecznych ulic z długim rynkiem i ulicami gospodarczymi, odrestaurowano ratusz, kościół św. Jana, dwie wieże bramne, fragmenty murów obronnych i gotyckie mury szkoły[7]. Równocześnie w mieście powstawał przemysł, pracowała duża cukrownia, roszarnia lnu, mleczarnia, wybudowano fabrykę makaronu, drukarnię i zakłady elektrotechniczne produkujące wentylatory[27].

W 1960 założono starannie zakomponowany cmentarz żołnierzy brytyjskich, poległych w obydwu wojnach światowych[28].

28 października 2008 podczas prac budowlanych odkryto grób masowy 2116 osób, prawdopodobnie mieszkańców miasta, którzy nie posłuchali rozkazu ewakuacji. Ponieśli oni najprawdopodobniej śmierć podczas walk w mieście oraz podczas oblężenia miasta z rąk Armii Czerwonej lub wskutek chorób i chłodu[29]. 100 osób, sądząc po śladach na czaszkach, zostało zastrzelonych[30].

W latach 2011-2014 odbudowano dawną Szkołę Łacińską zbudowaną w 1352 roku za czasów wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Winricha von Kniprode. W obiekcie znajdują się biblioteka, centrum dawnego rzemiosła i obserwatorium astronomiczne[31].

We wrześniu 2014 rozpoczęto rekonstrukcję zniszczonej w 1945 8-metrowej Madonny z Dzieciątkiem, którą odsłonięto 14 kwietnia 2016[32]. Posąg ten od XIV wieku znajdował się we wnęce elewacji zewnętrznej kościoła zamkowego, stając się symbolem zakonu krzyżackiego i zamku. Do odtworzenia mozaiki, która pokrywa figurę, użyto około 300-350 tysięcy kostek (tzw. tessery). Kostki wykonane zostały z dwóch rodzajów szkła: weneckiego, które jest barwione w masie oraz szkła, w którym zatopiono płatki złota[33].

Zamek w Malborku
Zamek Średni – dziedziniec
Wielki refektarz – wnętrze
Zamek Wysoki
Letni refektarz

Demografia[34]

RokLiczba ludności
1409
400
1570
3 000
1772
3 635
1809
5 364
1848
6 806
1880
9 459
1900
10 732
1905
13 095
1916
20 128
1923
20 073
1939
27 318
1943
27 233
1945
2 825
1946
10 017
1950
16 994
1955
20 607
1965
28 292
1975
32 495
1989
39 018
1995
40 188
2000
39 407
2004
38 950
2007
38 175
2008
39 213
2009
39 234
2010
39 284
2011
39 378
2012
38 872
2013
38 650
2015
38 895
2016
38 895
Panorama Zamku Krzyżackiego
Panorama Zamku Krzyżackiego

Piramida wieku Malbork.png

Zabytki

Zamek w Malborku – widok od strony zachodniej

Zamek wielkich mistrzów krzyżackich

Zamek z XIV–XV wieku otoczony murami obronnymi z bramami, składający się z trzech oddzielnych zamków: Zamku Wysokiego, Zamku Średniego oraz Zamku Niskiego zwanego także Przedzamczem.

Ratusz w Malborku

Wzniesiony został w latach 1365–1380 w miejscu wcześniejszego ratusza. Rekonstruowany w końcu XV wieku i w 1901 przez Conrada Steinbrechta. Zbudowany na planie prostokąta, podpiwniczony, dwukondygnacyjny. Ma dwuspadowy dach z dwoma ozdobnymi szczytami i wieżyczkę pośrodku kalenicy. W wieżyczce znajdował się dzwon odlany w 1407. W piwnicach przed wojną znajdowała się restauracja „Ratskeller” z izbą pamięci Hindenburga. Obecnie w Ratuszu mieści się Młodzieżowy Dom Kultury „Ratusz”.

Resztki murów obronnych miasta – mur oporowy na zachodzie

Resztki murów obronnych wraz z bramami oraz basztami

Wzniesione w pierwszej połowie XIV wieku z cegły. Mają konstrukcję arkadową. Są stosunkowo cienkie, jak na konstrukcję obronną. Zasadnicza grubość ściany wynosi 45 cm (1,5 cegły) wzmocniona jest od strony miasta filarami o grubości 45 cm. System obronny Malborka – Stare Miasto malborskie uzyskało już w XIII wieku system obronny, który rozbudowywano systematycznie aż po czasy nowożytne. Ze średniowiecznych umocnień zachowały się od wschodu fragment ceglanych murów, Brama św. Ducha (Garncarska) i relikty baszt, od południa Brama Mariacka oraz od zachodu mur oporowy wysoczyzny miejskiej, na którym oparte były niegdyś budynki spichrzowe.

Brama Mariacka
Brama Mariacka

Brama Mariacka

Brama Mariacka, zwana także Sztumską oraz Przewozową – zbudowana razem z systemem obronnym w pierwszej połowie XIV wieku. Wznosi się ona na planie prostokąta o wymiarach 6,6 na 7,6 metra na wysokość 10 metrów. Jej fasadę południową i północną zdobią blendy zamknięte ostro łukami. Ta gotycka budowla uzyskała po pożarze dachu w 1838 charakterystyczną nadbudówkę z muru pruskiego. Na przełomie lat 1936/1937 przystąpiono do rekonstrukcji dachu według projektu mistrza budowlanego Paula Domberta. Rozebrano wieżyczkę, a bramę nakryto czterospadowym dachem, kryjącym krenelaż. Zegar umieszczono w ozdobnym krenelażu. Po II wojnie światowej nie nakryto baszty dachem z 1937.

Baszta maślankowa

Baszta maślankowa, inaczej lichnowska – jedna z najwyższych wież znajdujących się w kompleksie zamku malborskiego. Wysunięta najdalej na północ spełniała rolę strażnicy. Wzniesiona w latach 1335–1340 na rzucie okrągłym o średnicy 8,68 m (28,8 m wysokości), w północno-zachodnim narożniku murów obronnych Podzamcza. W 1906 otrzymała szpiczasty dach, który zwieńczono postacią kobiety ubijającej masło (tzw. Baby Maślanej) wykutej z blachy przez Emila Jentzena. Z basztą związane są liczne legendy. Jedna z nich mówi, że kiedyś Krzyżacy wprowadzili podatek od ubijania masła. Przeciwko tej decyzji zbuntowali się rajcy miejscy. Twierdzili, że z tego powodu wzrośnie cena masła, spadną zyski, a oni stracą klientów. Krzyżacy nie tolerując sprzeciwu i obawiając się dalszych zamieszek zamknęli buntowników w wysokiej wieży. Stąd nazwa. Baszta maślankowa. Obiektu nie można zwiedzać.

Brama Garncarska
Brama Garncarska
Brama Gancarska

Brama Garncarska

zwana także Elbląską lub Św. Ducha – zbudowana najprawdopodobniej w 1380. Jest bramą pięciokondygnacyjną wysokości 12 m, wzniesioną na planie prostokąta o wymiarach 7,6 na 9,4 metra. Prócz przejazdu znajdują się w przyziemiu bramy dwa przejścia dla pieszych. Szerokie fryzy, oddzielające kondygnacje i blendowanie w dwu górnych oraz tarcze herbowe na najwyższym piętrze, a wreszcie prześwity strzelnicze o wykroju prostokątnym, kształtowały plastycznie wielką płaszczyznę ściany wschodniej. Podobnie uformowana, zwrócona ku miastu fasada zachodnia nie posiadała wielkiej wnęki, jaka znajdowała się po przeciwnej stronie i sięgała na wysokość trzech kondygnacji.

Gotycki kościół św. Jana w Malborku

Kościół św. Jana

z 2-giej połowy XIV wieku – kościół odbudowano po zniszczeniach oblężniczych z lat 1457–1460 w latach 1467–1523. Wzniesiono kościół sześcioprzęsłowy, trójnawowy, z nawami o jednej wysokości (halowy), z wieżą stojącą przy południowej nawie. W 1592 pochowano tutaj przedstawiciela rodu Kostków[35] herbu Dąbrowa – Macieja Kostkę[36], s. Jana (wójt malborski) i Małgorzaty Eulenberg. W 1635 zachodnie przęsło świątyni runęło na skutek wybuchu miny. Zamknięcie skróconej o jedno przęsło budowli pochodzi z 1668.

Kościół pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy

Dawniej pod wezwaniem św Jerzego. Zbudowany w czasach polskich 1711–1712, zaprojektowany przez Jakuba Goraua. Prosta bryła, ze ścianami bocznymi o konstrukcji szkieletowej, barokowym hełmem wieży i portalem od strony ulicy Rzeźniczej. Do kościoła w 1926 dobudowano murowana salę parafialną (dom katechetyczny) na około 350 osób.

Ruiny Szkoły Łacińskiej (obecnie stoi nowy, stylizowany budynek)

Szkoła Łacińska

Gmach zbudowany w 1352 przez wielkiego mistrza Winricha von Kniprode, od XVI wieku do 1864 pełnił rolę szkoły, w której uczono początków łaciny. Zniszczona w czasie pożaru miasta 26 lipca 1899. Odbudowana w 1900 jako typowy magazyn. Obecnie zachowane fragmenty stanowią partie murów odwodowych, murowanych z cegły palonej na zaprawie wapiennej w wątku gotyckim. Przykład budowli sprzężonej z rytmem fortyfikacji miejskich z okresu średniowiecza.

Młyn Górny (Piekarski)

budowany w 1400, na planie prostokąta o wymiarach 12,75 na 25,50 m, przy grubości murów 1,35 m. Jego dach odbudowany po pożarach w 1410 i 1718. Na pierwotnym, wschodnim szczycie występuje bogate blenkowanie.

Szpital Jerozolimski

Dwukondygnacyjny budynek pochodzący prawdopodobnie z XVI wieku. Pierwotnie pełnił funkcję szpitala, po wojnie mieściły się nim mieszkania, ale w wyniku zaniedbań i pożaru podupadł. Odbudowany w latach 2006-2011. Obecnie budynek jest zagospodarowany przez Malborskie Centrum Kultury i Edukacji[37][38].

Wpisany na listę World Monuments Watch 2006.

Pozostałości twierdzy Malbork

Pozostałości twierdzy Malbork wzniesionej na przedpolach miasta, w latach 1899–1903 i rozbudowanej w latach 1914–1915.

Kościół pw. św. Józefa w Malborku-Kałdowie

Neogotycki kościół zbudowany w latach 1930-31. Częściowo zniszczony w czasie II Wojny Światowej, odbudowano go w latach 1957-58.[39]

Dzielnice miasta

Wieża ciśnień w Malborku

W Malborku znajdują się dzielnice:

  • Czwartaki (niem. Hoppenbruch)[40]
  • Kałdowo (niem. Kalthof, w 1945 przejściowo Zimnik)
  • Małe Piaski
  • Nowa Wieś (zwana też potocznie Pierwszą Nową Wsią, Przedmieściem lub Międzytorzem)
  • Piaski
  • Piaski II
  • Południe
  • Rakowiec (niem. Galgenberg)
  • Stare Miasto
  • Śródmieście
  • Wielbark

Gospodarka

W strukturze gospodarczej Malborka dominuje przemysł spożywczy. Od 1881 mieści się tu Cukrownia Malbork. W mieście wytwarzane są urządzenia rolnicze (fabryka narzędzi ogrodniczych Leokadia), urządzenia na potrzeby przemysłu drzewnego (Malborski zakład przerobów drewna Pemal). Rozwija się przemysł odzieżowy, reprezentowany przez firmy Cotte oraz Koga i chemiczny – zakłady Organika. Zagraniczny kapitał reprezentują także firmy Prino-Plast (producent artykułów higienicznych) i największa w regionie wytwórnia materiałów budowlanych Leier-Malbork sp. z o.o. oraz producent wentylatorów przemysłowych Nyborg-Mawent S.A, a także fabryka okien PCV i ALU FOREST.

Transport

Wnętrze zabytkowego dworca w Malborku

Przez miasto przebiegają linie kolejowe prowadzące z dworca głównego do Gdyni, Warszawy, Elbląga i Torunia.

Wśród sieci drogowej największe znaczenie ma połączenie z Gorzowem Wielkopolskim, Elblągiem (droga krajowa nr 22), Grudziądzem i Nowym Dworem Gd. (droga krajowa nr 55).

Na terenie Malborka działa komunikacja miejska, organizowana przez MZK Malbork.

Niedaleko miasta znajduje się lotnisko wojskowe Malbork-Krasnołęka.

Edukacja

Szkoły podstawowe

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Jana III Sobieskiego[41]
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Ignacego Krasickiego[42]
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. 2 Pułku Nocnych Bombowców „KRAKÓW”[43]
  • Szkoła Podstawowa nr 5 z Oddziałami Integracyjnymi im. UNICEF (w ramach Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 1)[44]
  • Szkoła Podstawowa nr 6 im. Jana Kochanowskiego[45]
  • Szkoła Podstawowa nr 8 im. Mikołaja Kopernika[46]
  • Szkoła Podstawowa nr 9 im. Kazimierza Jagiellończyka[47]
  • Szkoła Podstawowa w Gminie Malbork[48]
  • Publiczna Katolicka Szkoła Podstawowa z Oddziałami Przedszkolnymi (w Zespole Szkół Katolickich im. św. Jana Pawła II)[49]
  • Specjalna Szkoła Podstawowa nr 11 (w ramach Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego nr 1 im. Tadeusza Kościuszki)[50]
  • Szkołą Podstawowa nr 10 Specjalna (w ramach Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego im. Marii Grzegorzewskiej)[51]
  • Szkoła Mistrzostwa Sportowego (w ramach Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 4)[52]

Kultura

W mieście działa Malborskie Centrum Kultury i Edukacji oraz Klub Bazy Lotnictwa Taktycznego. Wśród organizowanych przez miasto imprez są kontynuowane przez wiele lat: Festiwal Boże Narodzenie w Sztuce, wybory Miss, Przegląd Zespołów Tanecznych, Malborskie Spotkanie Teatralne i wiele, wiele innych. W czerwcu obchodzone są Dni Malborka, a w lipcu Oblężenie Malborka. Można na nim zobaczyć turnieje rycerskie, pokazy, wziąć udział w konkursach, a wokół zamku rozstawione są stragany. Miasto to jest gospodarzem Międzynarodowego Turnieju Szachowego o Wieżę Zamku Malborskiego, a turnieje szachowe na skalę lokalną odbywają się tu przez cały rok. W Zamku organizowane są wystawy i sesje popularnonaukowe. Mają tam miejsce również takie imprezy jak Oblężenie, nawiązujące do tradycji rycerskiej. Czwartkowe Wieczory Muzyczne na Zamku organizowane są przez Miejski Dom Kultury i Muzeum Zamkowe od września 1982. Na wystawy zaprasza galeria Na lewo. Miasto dysponuje sześcioma bibliotekami oraz kinem Klubowym. Od 2003 do 2008, od początku maja do końca wakacji trwały cykle koncertów muzycznych. Pod hasłem Malborski Przegląd Muzyczny do miasta przyjeżdżają dziesiątki zespołów z całego kraju i zagranicy.

Sport i turystyka

Polskie Zamki Gotyckie

Malbork jest członkiem stowarzyszenia gmin Polskie Zamki Gotyckie, promującego rozwój turystyki, ale nie tylko zabytki są atrakcją miasta. Jest również miejscem turystyki kongresowej. Malbork, leżący na drodze wodnej, oferuje rejsy spacerowe statkiem i tramwajem wodnym. W sezonie letnim można się kąpać w coraz czystszych wodach Nogatu oraz podziwiać panoramę miasta z kajaku lub gondoli. W mieście znajduje się duży park ruchomych dinozaurów Dinopark. Co roku organizowana jest także 3-dniowa impreza „Oblężenie Malborka”. Ośrodek Sportu i Rekreacji dysponuje campingiem, dwoma stadionami, zespołem boisk (w tym dużym obiektem pokrytym sztuczną trawą), kortami tenisowymi, ścianką wspinaczkową oraz kąpieliskiem nad Nogatem. Działa kryta pływalnia. W okresie zimowym czynne jest lodowisko z wypożyczalnią łyżew. Jest tu duży park linowy uruchomiony latem 2009. W mieście działają 2 kluby piłkarskie: Pomezania Malbork i Nogat Malbork oraz klub piłki ręcznej Polski Cukier SPR Pomezania Malbork, grający w I lidze. W Malborku działają sekcje smoczych łodzi: Powiatowy Szkolny Związek Sportowy w Malborku, Klub Sportowy Nogat Malbork, Starostwo Powiatowe Malbork, Cukrownia Malbork i Gmina Malbork; wszystkie drużyny mają duże osiągnięcia w tym sporcie; uczestniczą w mistrzostwach świata i Europy oraz w różnych wielkich imprezach, a ich członkowie otrzymują powołania do reprezentacji Polski. Istnieją dwa kluby siatkarskie: męski – UMKS „Jurand” i kobiecy – UKS „Orzeł”.

Wspólnoty religijne

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i wspólnoty:

Zasłużeni dla Miasta Malborka

  • 2001 – Jan Stawicki[55]
  • 2002 – Wiesław Jedliński[55]
  • 2002 – Albin Bober[55]
  • 2002 – Ireneusz Skrobisz[56]
  • 2004 – Jerzy Fryc[57]
  • 2004 – Waldemar Król[58]
  • 2004 – Ryszard Węgłowski[59]
  • 2005 – Leszek Witkiewicz[60]
  • 2005 – Andrzej Nowak[61]
  • 2005 – Chór Mieszany „Lutnia”[62]
  • 2006 – ks. Prałat Jan Żołnierkiewicz[63]
  • 2006 – Tadeusz Woźny[64]
  • 2006 – Bogdan Śliwiński[65]
  • 2006 – Zygmunt Bukalski[66]
  • 2007 – Władysław Studziński[67]
  • 2007 – Jerzy Litwiński[68]
  • 2007 – Arkadiusz Binnebesel[69]
  • 2008 – ks. Krzysztof Miś[70]
  • 2008 – Anna Zegarek[71]
  • 2008 – Mariusz Mierzwiński[72]
  • 2009 – Marek Kwaterski[73]
  • 2009 – Jerzy Ruszkowski[74]
  • 2010 – Kazimiera Pliszka[55]
  • 2010 – Jerzy Kremp[55]
  • 2011 – Danuta Żądłowska[55]
  • 2011 – Jacek Spychała[55]
  • 2012 – Henryk Liszewski[55]
  • 2013 – Kazimierz Masalski[55]
  • 2015 – Maria Seibert[75][76]
  • 2015 – Stowarzyszenie „Reks”[76][77]

Honorowi obywatele Miasta Malborka

Starostwo Powiatowe
Urząd Pocztowy nr 1
  • 1828 – Wilhelm Ludwig Haebler
  • Johann Peter Monata
  • 1915 – Paul von Hindenburg
  • Karl Monath
  • Arthur Born
  • 1919 – Conrad Steinbrecht
  • 1925 – Max Halbe
  • 1942 – Bernhard Schmid
  • 1944 – Erich Abraham
  • 1947 – gen.dyw. Marian Spychalski
  • 1994 – Hall Trøan Galaaen
  • 1994 – Olav Bergene Holm
  • 1996 – Søren Odberg
  • 1996 – Marit Buhaug
  • 1996 – Erling Hansen
  • 1996 – Hermann Schäpers
  • 1996 – Anne Lystad
  • 1996 – Ingebjärg Christiansen
  • 1996 – Lizzi Hansen
  • 1996 – Turid Pettersen
  • 1996 – Johan Stensrud
  • 1997 – Michel Marbot
  • 2003 – Michael Leier
  • 2004 – Maria Prior-Nowak
  • 2006 – dr Chrystian Meyl
  • 2008 – Maria Luiza von Sethe[78]

Miasta partnerskie

Filmy realizowane w Malborku

Znane osoby pochodzące z Malborka

Zobacz też

Przypisy

  1. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2021-12-22].
  2. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  3. Antoni Romuald Chodyński: Malbork. Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1986, wyd. II, s. 6. ISBN 83-213-3276-5
  4. Tadeusz Nowak: Wojna trzynastoletnia 1454–1466. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1974, wyd. I, s. 174.
  5. Słownik historii Polski, red. nacz. Tadeusz Łepkowski. PW „Wiedza Powszechna”, Warszawa 1969, wyd. V, s. 303.
  6. a b c Sławomir Wadyl, WĘGRY. THE SETTLEMENT COMPLEX IN THE POMERANIAN-PRUSSIAN BORDERLAND IN THE 11TH-12TH C. // WĘGRY. ZESPÓŁ OSADNICZY NA POGRANICZU POMORSKO-PRUSKIM W XI-XII W. [dostęp 2017-02-15] (ang.).
  7. a b c d e f g Antoni Romuald Chodyński: Malbork. Warszawa: Arkady, 1982, s. 6–19. ISBN 83-213-3040-1.
  8. Piotr Skurzyński: Zamki nad dolną Wisłą. Gdynia: Wydawnictwo „Region”, 2007, s. 77. ISBN 83-60437-24-6.
  9. Karol Górski, Dzieje Malborka, Gdańsk, s. 123, 1973.
  10. Stanisław Achremczyk, Województwo malborskie [w:] Ziemia malborska – zręby zapomnianej tożsamości, pod red. Janusza Hochleitnera i Piotra Szwedowskiego, Malbork, s. 18., 2014.
  11. Rafał Panfil, Zamek królewski i rezydencja monarchów polskich w Malborku (1457–1772) [w:] Prusy Królewskie i Malbork w okresie staropolskim (1454–1772), Malbork (w druku), s. 64-106, 2021.
  12. Karol Górski, Starostowie malborscy w latach 1457–1510. Pierwsze półwiecze polskiego Malborka, Łódź – Toruń, 1960.
  13. Rafał Panfil, Dygnitarze, urzędnicy, duchowni i służba zamku malborskiego w latach 1552-1569 w świetle ksiąg rachunkowych administratorów, Studia Zamkowe, t. 7, s. 55-94., 2020.
  14. Stanisław Achremczyk, Sejmik generalny Prus Królewskich w latach 1526-1772, Olsztyn, 2016.
  15. Rafał Panfil, Stosunki religijne w Malborku od początku reformacji do początku XVII wieku, Studia Zamkowe, t. 5, s. 93-108, 2018.
  16. Rafał Panfil, Pierwsi jezuici w Malborku jako reprezentanci multietnicznego społeczeństwa Rzeczpospolitej Obojga Narodów, [w:] Stan badań nad wielokulturowym dziedzictwem dawnej Rzeczypospolitej, t. 7, red. Wojciech Walczak, Karol Łopatecki, Białystok, s. 31-83, 2017.
  17. Rafał Panfil, Działalność misyjna jezuitów rezydencji malborskiej w świetle wykazu konwertytów z lat 1662–1679, Orientalia Christiana Cracoviensia, t. 10, s. 47-109., 2018.
  18. Historia pomnika Fryderyka II w Malborku.
  19. W pozycji Malbork i okolice na starej pocztówce. Elbląg: Uran, 2016. ISBN 978-83-60138-66-3. podaje się daty: wmurowania kamienia węgielnego (w obecności Wilhelma I i Fryderyka III) – 12 września 1872, odsłonięcia – 9 października 1877.
  20. a b Malbork i okolice na starej pocztówce. Elbląg: Uran, 2016. ISBN 978-83-60138-66-3.
  21. Historia z pocztówek, jakiej nie znacie.
  22. a b c d Malbork – oficjalny serwis turystyczny.
  23. HISTORIA, visitmalbork.pl [dostęp 2021-11-10] (pol.).
  24. Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939-1945, Czesław Czubryt-Borkowski (oprac.), Zygmunt Czarnocki (oprac.), Sport i Turystyka, 1988, s. 181, ISBN 83-217-2709-3.
  25. Paweł Kacprzak Organizacja i przebieg wysiedleń ludności niemieckiej z Polski w latach 1945–1949, 2008.
  26. Roman Drozd. Droga na zachód: osadnictwo ludności ukraińskiej na ziemiach zachodnich i północnych Polski w ramach akcji „Wisła”.
  27. Jan Bałdowski „Warmia i Mazury, mały przewodnik” Wydawnictwo Sport i Turystyka Warszawa 1977 s. 124–125.
  28. Anna Jakubowska, Krzysztof Jakubowski, Pomorskie cmentarze, Gdańsk: Wydawnictwo Maszoperia Literacka, 2012, s. 132, ISBN 978-83-62129-73-7.
  29. Grób w Malborku – Własnym głosem, „Tygodnik Powszechny” z 27 stycznia 2009.
  30. Mark Sołonin: Nic dobrego na wojnie. Poznań: Rebis, 2011, s. 262. ISBN 978-83-7510-714-2.
  31. W Malborku obudowano XIV-wieczną Szkołę Łacińską, dzieje.pl [dostęp 2021-11-10] (pol.).
  32. Sklepienia i Madonna (pol.). youtube.com. [dostęp 2016-04-16].
  33. Widowisko zwieńczy odbudowę kościoła zamkowego w Malborku (pol.). portalsamorzadowy.pl. [dostęp 2016-04-16].
  34. Malbork w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-04-17] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  35. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd.Z.P. POLIMER Koszalin 2010, ISBN 978-83-89976-40-6, s. 56, 57, 72.
  36. Sławomir Ossowicki, Mikołaj Kostka – opat pelpliński (1592-1610), Praca dyplomowa pisana na Seminarium Historii Kościoła pod kierunkiem ks. Dr hab. Anastazego Nadolnego Pelplin 1979, s. 20.
  37. Jacek Skrobisz, Niezwykły Szpital Jerozolimski w Malborku, Dziennik Bałtycki, 30 września 2012 [dostęp 2021-01-21] (pol.).
  38. Szpital Jerozolimski.
  39. Historia.
  40. O historii Czwartaków, czyli malborski spacer z Przewodnikiem., Radio Malbork, 3 sierpnia 2020 [dostęp 2021-09-18] (pol.).
  41. Home :: g1.malbork.pl, g1.malbork.pl [dostęp 2018-11-07] (pol.).
  42. Strona główna podmiotu SZKOŁA PODSTAWOWA NR 2 IM. IGNACEGO KRASICKIEGO W MALBORKU, sp2malbork.bip.gov.pl [dostęp 2021-01-21].
  43. Strona główna – Szkoła Podstawowa nr 3 w Malborku, sp3.malbork.edu.pl [dostęp 2018-11-07] (pol.).
  44. Aktualności | Szkoła Podstawowa nr 5 z Oddziałami Integracyjnymi im. UNICEF w Malborku, Szkoła Podstawowa nr 5 z Oddziałami Integracyjnymi im. UNICEF w Malborku [dostęp 2018-11-07] (pol.).
  45. Szkoła Podstawowa nr 6 im. Jana Kochanowskiego w Malborku, sp6malbork.edupage.org [dostęp 2018-11-07] (pol.).
  46. 2018-2019, sp8.malbork.pl [dostęp 2018-11-07] (pol.).
  47. Szkoła Podstawowa nr 9 im. Kazimierza Jagiellończyka.
  48. Kontakt, spwg.malbork.pl [dostęp 2021-09-04] (pol.).
  49. Rejestr Szkół i Placówek Oświatowych [dostęp 2021-09-04] (pol.).
  50. Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy Nr 1, biuletyn.informacji.publicznej.com [dostęp 2021-09-04].
  51. Szkoła Podstawowa Nr 10 Specjalna, SOSW Malbork [dostęp 2021-09-04] (pol.).
  52. Rejestr Szkół i Placówek Oświatowych [dostęp 2021-09-04] (pol.).
  53. Sala Królestwa i Sala Zgromadzeń ul. Głowackiego 104, Malbork.
  54. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2019-08-25].
  55. a b c d e f g h i Rejestr osób i podmiotów, którym nadano tytuł „Zasłużony dla Miasta Malborka” [dostęp 2021-01-20].
  56. Malbork, malbork.pl [dostęp 2017-11-25].
  57. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  58. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  59. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  60. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  61. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  62. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  63. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  64. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  65. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  66. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  67. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  68. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  69. Informacje podstawowe | Urząd Miejski w Malborku, bip.malbork.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  70. Biuletyn Informacji Publicznej, bip.malbork.pl [dostęp 2019-03-21] (pol.).
  71. Biuletyn Informacji Publicznej, bip.malbork.pl [dostęp 2019-03-21] (pol.).
  72. Biuletyn Informacji Publicznej, bip.malbork.pl [dostęp 2019-03-21] (pol.).
  73. Biuletyn Informacji Publicznej, bip.malbork.pl [dostęp 2019-03-21] (pol.).
  74. Biuletyn Informacji Publicznej, bip.malbork.pl [dostęp 2019-03-21] (pol.).
  75. Madkom SA: Urząd Miejski w Malborku. bip.malbork.pl. [dostęp 2015-06-25].
  76. a b Malbork Nasze Miasto.
  77. Madkom SA: Urząd Miejski w Malborku. bip.malbork.pl. [dostęp 2015-06-25].
  78. Biuletyn Informacji Publicznej, bip.malbork.pl [dostęp 2019-03-21] (pol.).
  79. Kilkenny, Urząd Miasta Malborka [dostęp 2017-10-03] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-03].
  80. Lato Grzegorz, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-01-20].
  81. Piotr Jankowski/red, Marcelina Zawadzka z Malborka została Miss Polonia 2011! (ZDJĘCIA), Dziennik Bałtycki, 9 grudnia 2011 [dostęp 2021-01-20] (pol.).
  82. Malbork: Agnieszka dobro czyni, Serwis Samorządowy PAP [dostęp 2021-01-20] (pol.).
  83. Poseł Małgorzata Ostrowska, orka.sejm.gov.pl [dostęp 2021-01-20].
  84. Katarzyna Rosłaniec, FilmPolski [dostęp 2021-01-20] (pol.).

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Pomeranian Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 54.92 N
  • S: 53.40 N
  • W: 16.65 E
  • E: 19.75 E
636786 Malbork Brama Mariacka 03.JPG
Autor: Dawid Galus, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Malbork, Brama Mariacka (Przewozowa, Sztumska), 2 poł. XIV
Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodow.svg
Autor: Author: Olek Remesz (wiki-pl: Orem, commons: Orem), Licencja: CC-BY-SA-3.0
Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów - ogólny wzorzec, nie związany z konkretnym przedziałem czasowym, szczególnie w odniesieniu do postaci orła
Malbork - Brama Garncarska AL02.jpg
Autor: Aneta Lazurek, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Malbork, Brama Garncarska (Św. Ducha, Elbląska), 2 poł. XIV
Malbork kościół p.w. św. Jana Chrzciciela nr 636779 fota 9.JPG
Autor: Joanna Barton, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Malbork, kościół par. p.w. św. Jana Chrzcicielela, kon. XIII, 1468, 1851
Malbork - Miasto.JPG
Autor: Lestat (Jan Mehlich), Licencja: CC BY-SA 2.5
Powojenne zabudowania Malborka widziane z wieży zamku wysokiego.
Malbork Stare Miasto.jpg
Autor: DerHexer, Licencja: CC BY-SA 3.0
Teren Starego Miasta w Malborku.
SM Malbork ratusz (1) ID 636787.jpg
Autor: Sławomir Milejski, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Malbork, ratusz, 2 poł. XIV-XIX
636785 Malbork Brama Gancarska 02.JPG
Autor: Dawid Galus, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Malbork, Brama Garncarska (Św. Ducha, Elbląska), 2 poł. XIV
Malbork, Brama Mariacka (Przewozowa, Sztumska), 2 poł. XIV.jpg
Autor: Chilijeczka, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Malbork, Brama Mariacka (Przewozowa, Sztumska), 2 poł. XIV
POL Malbork flag.svg
flaga Malborka
Zamek krzyżacki - Malbork.jpg
Autor: Asfilm, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Malbork, zespół zamku krzyżackiego, XIII, XIX
Malbork Die Gartenlaube 1859.JPG
Seite 85 aus "Die Gartenlaube". Page 85 from journal Die Gartenlaube, 1859.
Marienburg 2004 Panorama.jpg
Autor: Thomas Stegh, Licencja: CC BY-SA 3.0
Malbork in Poland - former Teutonic Knights Castle Marienburg - panorama
636782 Malbork-zamek 01.JPG
Autor: Dawid Galus, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Malbork, zespół zamku krzyżackiego, XIII, XIX
Malbork - Nogat i kościół św. Jana Chrzciciela.jpg
Kościół św. Jana Chrzciciela w Malborku
636782 Malbork-zamek letni refektarz 01.JPG
Autor: Dawid Galus, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Malbork, zespół zamku krzyżackiego, XIII, XIX
Salza,Feuchtwangen,Kniprode,Hohenzollern.JPG
Autor: Dawidvonk, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Salza,Feuchtwangen,Kniprode,Hohenzollern
Piramida wieku Malbork.png
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców Malborka, 2014
Malbork (DerHexer) 2010-07-14 354.jpg
Autor: DerHexer, Licencja: CC BY-SA 3.0
Miejska wieża ciśnień, w stylu neogotyckim. Znajduje się na placu Słowiańskim. Pochodzi z roku 1905, została wybudowana przez firmę "Windschild & Langelott KG", równocześnie ze stacją pomp i siecią wodociągową dla Malborka.
Malbork (DerHexer) 2010-07-14 339a.jpg
Autor: DerHexer, Licencja: CC BY-SA 3.0
Szkoła łacińska w Malborku.
Malbork, budova úřadu powiatu.JPG
Autor: Jeśli zamierzać użyć tego zdjęcia poza projektami Wikimedia, będę wdzięczny za informację mailową. Więcej zdjęć możesz znaleźć w mojej galerii., Licencja: CC BY 3.0
Malbork, Plac Słowiański 17 - Starostwo Powiatowe
Powiat malborski location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa powiatu malborskiego, Polska
Malbork - Brama Garncarska AL01.jpg
Autor: Aneta Lazurek, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Malbork, Brama Garncarska (Św. Ducha, Elbląska), 2 poł. XIV
Malbork - Zamek Średni - Dziedziniec.JPG
Autor: Lestat (Jan Mehlich), Licencja: CC BY-SA 2.5
Dziedziniec zamku średniego w Malborku. Widok z wieży zamku wysokiego.
636782 Malbork zamek wielki refektarz 03.JPG
Autor: Dawid Galus, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Malbork, zespół zamku krzyżackiego, XIII, XIX
Malbork - dworzec PKP.jpg
Autor: Łukasz Niemiec, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Malbork, dworzec PKP
Marienburg, Hohe Lauben und Schloß.JPG
Die Stadtmitte von Marienburg in Westpreußen
Wnętrze zabytkowego dworca w Malborku.png
Wnętrze zabytkowego dworca w Malborku
Malbork (DerHexer) 2010-07-14 355.jpg
Autor: DerHexer, Licencja: CC BY-SA 3.0
Urząd Pocztowy Malbork 1, ul. 17 Marca 38 Malbork.