Maniok jadalny
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek | maniok jadalny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Manihot esculenta Crantz. Inst. rei herb. 1:167. 1766 | |||
Synonimy | |||
| |||
Zasięg | |||
Maniok jadalny, maniok gorzki, podpłomycz najużyteczniejszy[3] (Manihot esculenta Crantz) – gatunek rośliny uprawnej należący do rodziny wilczomleczowatych (Euphorbiaceae). Pochodzi z Brazylii.
Morfologia
- Pokrój
- Krzew o wysokości do 3 m.
- Liście
- Długoogonkowe, o sercowatodłoniastych, 3-7-klapowych blaszkach. Na górnej stronie są ciemnozielone, na spodniej sinozielonkawe z nabiegłymi pomarańczowo nerwami.
- Kwiaty
- Drobne, brudnożółte, zebrane w grono. Są rozdzielnopłciowe; kwiaty męskie mają 10 pręcików, żeńskie 1 słupek.
- Owoc
- Wąskooskrzydlona torebka zawierająca drobne, eliptyczne, białoszare, ciemno nakrapiane nasiona.
- Bulwy
- Bulwy korzeniowe mają długość 30–60 cm, grubość 10 cm i masę do 4 kg. Są one brązowe z zewnątrz, wewnątrz białe lub żółtawobiałe.
Zastosowanie
Bulwy manioku stanowią ważny element diety ludności krajów tropikalnych. Zawierają 20–40% skrobi, do 5% cukru i do 2% białka. W stanie surowym są trujące, ponieważ zawierają dużo glikozydów cyjanogennych[4] (>500 mg w 100 g), który łatwo przechodzi w silnie trujący kwas pruski. Właściwości trujące giną po wymoczeniu w wodzie przez 24 godziny czy odpowiednim wypłukaniu, ugotowaniu, upieczeniu lub wysuszeniu. Wówczas bulwy mogą być spożywane bezpośrednio lub w różny sposób przyrządzone, np. wyrabiana jest z nich mąka (kassawa), służąca m.in. do wypieku chleba, czy tapioka – produkt skrobiowy w postaci mąki czy granulatu.
Występuje w dwóch odmianach: słodkawej (Meksyk i Ameryka Centralna) i gorzkawej (Brazylia)[5].
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Dane liczbowe na podstawie: [6] Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health[7] |
Jadalne są także nasiona, z których wyrabia się też olej.
Liście po ugotowaniu spożywane są jako warzywo, podobnie jak szpinak (surowe są trujące tak jak i bulwy)[8].
Siano z młodych pędów manioku służy w krajach tropikalnych do karmienia zwierząt gospodarczych. Jest wartościową paszą, gdyż zawiera sporo białka.
Z kolei mleczko pozyskiwane z kłączy jest surowcem do produkcji kauczuku[9].
Uprawa
Maniok jest rośliną wymagającą co najmniej 8 miesięcy ciepłej pogody do wytworzenia plonu. W wilgotnych obszarach nie toleruje powodzi. Uzyskanie plonu w niekorzystnych warunkach, takich jak chłodna lub sucha pogoda, trwa 18 lub więcej miesięcy. Toleruje szeroki zakres pH gleby od 4,0 do 8,0 i jest najbardziej produktywny w pełnym słońcu[10].
Historia
Najstarsze ślady świadczące o wykorzystaniu manioku znaleziono w Ameryce Południowej w Peru, na stanowisku archeologicznym Tres Ventanas w górnym biegu rzeki Chilca. Datuje się je na wczesny okres preceramiczny (ok. 9500–8000 lat BP). Nieco młodsze (datowane na ok. 8200 lat BP), są znaleziska w Quebrada de las Pircas – stanowisku ze środkowego okresu preceramicznego. Wszystkie te szczątki różnią się od znajdowanych na terenach brazylijskich, co może świadczyć o ich niezależnej domestykacji[11].
W XVI wieku maniok trafił z Brazylii do Afryki (Gwinea, Kongo) za pośrednictwem handlarzy niewolników. W późniejszych latach Portugalczycy sprowadzili maniok do Azji południowej. Dalsze losy manioku związane były z wędrówkami kupców i żeglarzy[12].
Produkcja
W 2016 roku światowa powierzchnia uprawy manioku wyniosła ok. 23,5 mln ha, z czego otrzymano 227 mln t bulw. Największymi producentami manioku są kraje afrykańskie (Nigeria, Demokratyczna Republika Konga, Ghana, Angola) i kraje azjatyckie (Tajlandia, Indonezja)[13].
Tajlandia jest głównym eksporterem manioku, z czego większość trafia do Europy[10].
Najwięksi producenci manioku (2017) (w mln ton)[13] | |
---|---|
![]() | 59,49 |
![]() | 31,6 |
![]() | 30,97 |
![]() | 19,05 |
![]() | 18,88 |
![]() | 18,47 |
![]() | 11,75 |
![]() | 10,58 |
![]() | 10,27 |
![]() | 8,77 |
![]() | 5,8 |
![]() | 5,37 |
![]() | 5,01 |
Łącznie na świecie | 291,99 |
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-11-26] (ang.).
- ↑ Rozporządzenie komisji UE. [dostęp 2017-12-08].
- ↑ Dorota Chruszczyk , Grzegorz Boczkaj , Agregacja, koagulacja i wytrącanie się asfaltenów ze strumieni procesowych – przegląd literatury, „Nafta-Gaz”, 72 (4), 2016, s. 294–299, DOI: 10.18668/ng.2016.04.09, ISSN 0867-8871 [dostęp 2019-01-24] .
- ↑ Agricultura. El cultivo de la yuca., www.infoagro.com [dostęp 2016-04-11] .
- ↑ Hanna Kunachowicz; Beata Przygoda; Irena Nadolna; Krystyna Iwanow: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wyd. wydanie II zmienione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2017, s. 497. ISBN 978-83-200-5311-1.
- ↑ Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)
- ↑ Maniok – tajemnicze warzywo! SPRAWDŹ jakie ma właściwości!
- ↑ Maniok: wartości odżywcze. Jak jeść maniok?
- ↑ a b Stuarts Brasil , Stuart's Brasil: Aipim, Mandioca, Manioc, Pão-de-pobre, Cassava(Manihot esculenta), Stuart's Brasil, 2009 [dostęp 2018-02-14] .
- ↑ Michał Wasilewski. Udomowienie roślin w Nowym Świecie. „Wiadomości Botaniczne”. 49 (1/2), s. 19–37, 2005.
- ↑ Jan Falkowski , Jerzy Kostrowicki , Geografia rolnictwa świata, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 .
- ↑ a b FAOSTAT, www.fao.org [dostęp 2019-03-10] .
Bibliografia
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- African Plant Database: 107507
- EoL: 1154718
- Flora of China: 200012596
- Flora of North America: 200012596
- GBIF: 3060998
- INaturalist: 165138
- IPNI: 351790-1
- ITIS: 503688
- NCBI: 3983
- Plant Finder: 280113
- The Plant List: kew-119804
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:351790-1
- Tela Botanica: 164370
- Tropicos: 12800237
- USDA PLANTS: MAES
Media użyte na tej stronie
The national flag of Kingdom of Thailand since September 2017; there are total of 3 colours:
- Red represents the blood spilt to protect Thailand’s independence and often more simply described as representing the nation.
- White represents the religion of Buddhism, the predominant religion of the nation
- Blue represents the monarchy of the nation, which is recognised as the centre of Thai hearts.
bendera Indonesia
Flag of the Ivory Coast, written by Jon Harald Søby, modified by Zscout370. The colors match to what is reported at http://fotw.vexillum.com/flags/ci.html.
Autor: Loco085 msg, Licencja: CC BY-SA 2.5
Planta de Mandioca (Manihot esculenta) en la provincia de Misiones (Argentina).
Autor: , Licencja: CC BY-SA 3.0
Cassava, manioc , fruits and seeds
The national flag of the Democratic Republic of the Congo. Created according to the 2006 constitution : Son emblème est le drapeau bleu ciel, orné d’une étoile jaune dans le coin supérieur gauche et traversé en biais d’une bande rouge finement encadrée de jaune. (Its symbol is a sky blue flag, decorated with a yellow star in the upper left corner and crossed in the diagonal by a red strip with thin yellow borders) It seems to be identical, except for a lighter field hue, to the 1966–1971 flag.
Autor: David Monniaux, Licencja: CC-BY-SA-3.0
La mandioca: uno de los productos principales de San José de los Arroyos
Cassava output in 2005
Maniok. A Blühender Zweig natürlicher Grösse. B fünfteiliges Blatt, verkleinert. 1 männliche Blüte im Längsschnitt 2/1; 2 weibliche Blüte im Längsschnitt 2/1; 3 Frucht natürlicher Grösse; 4 Same von innen; 5 Same von der Seite gesehen; Stärkekörner.