Markus Jastrow
| ||
![]() | ||
Pełne imię i nazwisko | Markus Mordechaj Jastrow | |
Data i miejsce urodzenia | 5 czerwca 1829 Rogoźno | |
Data i miejsce śmierci | 13 października 1903 Germantown | |
Zawód, zajęcie | rabin |
Markus Mordechaj Jastrow (ur. 5 czerwca 1829 w Rogoźnie, zm. 13 października 1903 w Germantown) – warszawski rabin postępowy, kaznodzieja, prawnik, działacz ruchu asymilatorskiego, biblista.
Życiorys
Urodził się w Rogoźnie w Wielkim Księstwie Poznańskim. Był piątym dzieckiem Abrahama Jastrowa i jego żony Jetty z domu Rolle. Do 1840 roku pobierał prywatne nauki. W 1844 rozpoczął naukę w ewangelickim gimnazjum im. Fryderyka Wilhelma w Poznaniu, którą ukończył w 1852 roku. W tym samym roku rozpoczął studia filozoficzne na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie. Rok później został ordynowany na rabina. W 1858 roku opublikował rozprawę dotyczącą sytuacji i prawnego położenia Żydów w zaborze rosyjskim.
W sierpniu 1852 roku dzięki poparciu Heinricha Graetza przyjechał do Warszawy i objął stanowisko rabina w niemieckiej synagodze przy ulicy Daniłłowiczowskiej. Jako pierwszy w historii wygłosił kazanie w języku polskim, co wzbudziło protesty ortodoksyjnych Żydów.
2 marca 1861 roku na Cmentarzu Powązkowskim brał udział w pogrzebie pięciu ofiar starć manifestacji politycznej z 27 lutego 1861 roku, który następnie przeistoczył się w demonstrację solidarności różnych stanów społeczeństwa Królestwa Kongresowego. W październiku tego samego roku wraz z rabinami Dow Berem Meiselsem i Izaakiem Kramsztykiem zdecydował o zamknięciu synagog, odpowiadając na apel arcybiskupa Antoniego Melchiora Fijałkowskiego, który nakazał zamknąć kościoły po ich zdesakralizowaniu przez kozaków rozpędzających demonstracje. Za udział w tych manifestacjach społeczno-politycznych został aresztowany[1]. Osadzony był na trzy miesiące w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. W 1862 roku został skazany na deportację z Królestwa Polskiego do Prus[2]. Przez dwa lata pełnił funkcję rabina w Wormacji. Nie zerwał jednak kontaktów z Polską.
W 1866 roku przybył do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontynuował działalność reformistyczną[3]. Osiadł w Filadelfii, gdzie do 1892 roku pełnił funkcję rabina. W latach 1867–1875 wykładał judaistykę w Maimonides College. Był jednym z twórców judaizmu konserwatywnego w Stanach Zjednoczonych i wiceprezydentem American Zionist Federation. W 1900 roku uzyskał doktorat z literatury na University of Pennsylvania[4].
Michał Galas wydał o nim opracowania: Rabin Markus Jastrow i jego wizja reformy judaizmu. Studium z dziejów judaizmu w drugiej połowie XIX wieku, Wydawnictwo Austeria, Kraków 2007[5] oraz Rabin Markus Jastrow (1829–1903) – polski patriota i reformator amerykańskiego judaizmu.
Jego synem był Joseph Jastrow.
Przypisy
- ↑ Materiał YIVO Institute for Jewish Research (ang.). www.yivo.org. [dostęp 2011-04-17].
- ↑ Stefan Król: Cytadela Warszawska. Warszawa: Książka i Wiedza, 1978, s. 129.
- ↑ Michał Galas: W walce o kształt amerykańskiego judaizmu. Polemika M. Jastrowa z I.M. Wise. [dostęp 2011-04-17].
- ↑ JASTROW, MARCUS (MORDECAI). W: Jewish Encyclopedia. (ang.)
- ↑ Katedra Judaistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego: Dr hab. Michał Galas, Kierownik Zakładu Historii Judaizmu i Literatur Żydowskich. www.judaistyka.uj.edu.pl. [dostęp 2011-04-17].
Bibliografia
- Alina Cała, Hanna Węgrzynek, Gabriela Zalewska: Historia i kultura Żydów polskich. Słownik. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2000. ISBN 83-02-07813-1.
Media użyte na tej stronie
Marcus Jastrow, American rabbi and talmudist.
The Funeral of the Five Fallen in 1861, Burial of victims of Polish patriotic manifestations in Warsaw 1861 (Pogrzeb Pięciu Poległych)