Maroko

‏المملكة المغربية‎
ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ

Królestwo Marokańskie
Flaga Maroka
Herb Maroka
Flaga MarokaHerb Maroka
Dewiza: (arab.) الله، الوطن، الملك
[Allāh, al Waţan, al Malik]

(Bóg, Ojczyzna, Król)
Hymn:
النشيد الشريف
trb. al-Nashid al-Sharif

(Pieśń szarifów)
Położenie Maroka
KonstytucjaKonstytucja Maroka
Język urzędowyarabski, tamazight[a]
StolicaRabat
Ustrój politycznydemokratyczny
Typ państwamonarchia konstytucyjna
Głowa państwakról Muhammad VI
Szef rządupremier Saadeddine Othmani
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
58. na świecie
446 550[b] km²
~0%
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
40. na świecie
33 986 655[1]
76 osób/km²
PKB (2015)
 • całkowite 
 • na osobę

100,6 mld USD[2]
3003 USD
PKB (PSN) (2015)
 • całkowite 
 • na osobę

274 mld dolarów międzynar.[2]
8181 dolarów międzynar.
walutadirham marokański (MAD)
Niepodległośćod Francji
2 marca 1956
Religia dominującaislam (98%)
Strefa czasowaUTC +1
Kod ISO 3166MA
Domena internetowa.ma
Kod samochodowyMA
Kod samolotowyCN
Kod telefoniczny+212
Mapa Maroka
Podział Sahary Zachodniej:
kolor żółty – obszar pod kontrolą SARD,
pozostałe kolory – strefy pod kontrolą Maroka.

Maroko, Królestwo Marokańskie (arab. ‏المملكة المغربية‎, trb. Al-Mamlaka al-Maghribijja; berb.ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ, trb. Tagldit N Lmaġrib) – państwo położone w północno-zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim i Morzem Śródziemnym ze stolicą w Rabacie, a także należące do państw Maghrebu.

Geografia

Granice Maroka

Od wschodu graniczy z Algierią, a od północy z Hiszpanią (Hiszpańskie posiadłości w Afryce Północnej w tym Ceutą i Melillą). Formalnie na południu graniczy z Saharą Zachodnią, choć Maroko próbuje administrować tym regionem.

Granice lądowe liczą łącznie 2362 km, w tym z poszczególnymi państwami[1]:

Długość wybrzeża morskiego – 1835 km[1].

Najniższy punkt: Sabcha Tah – 55 m p.p.m., najwyższy punkt: Dżabal Tubkal – 4167 m n.p.m..

Fauna

Świat zwierzęcy Maroka zalicza się do palearktycznej strefy zoogeograficznej. Ma w sobie jednak sporo specyfiki. Podobnie jak w szacie roślinnej, tak i faunie, działalność człowieka wpłynęła negatywnie na przetrwanie i rozprzestrzenienie się gatunków. Jeszcze w IV wieku w Maroku żyły krokodyle, hipopotamy, bawoły, żyrafy, słonie, dziś już ich nie ma. Ostatni lew został zastrzelony na przełomie XIX i XX wieku. Maroko można podzielić na cztery strefy zoogeograficzne.

Strefa górska

W Atlasie Średnim i Wysokim spotkać można wiele gatunków motyli – tych największych i najbardziej kolorowych, które pojawiają się tutaj zwykle w kwietniu. Należą do nich kleopatra, rusałka wierzbowiec i kardynał. Spotyka się także skromniejsze gatunki: skalnik bryzeida, polowiec hiszpański, dostojki, skalniki, ogończyki i modraszki. W Parku Narodowym Tubkal widywany jest też marokański czerwończyk (Lycaena phoebus phoebus). Wśród owadów występujących na wyższych wysokościach na uwagę zasługuje modraszek amandus spotykany późnym latem na wysokości 600 m n.p.m. Na wysokości 1700 m n.p.m. pojawia się bielinek pomarańczowy. Oprócz motyli bezkręgowce reprezentowane są w tej strefie przez modliszki z rodzaju Eremiaphila. Płazem, którego można spotkać w górach, jest endemiczna żaba kolorowa występująca w Atlasie Wysokim, w północnej części kraju na wysokości powyżej 2000 m n.p.m. występuje zaś ropucha zielona (Pseudepidalea viridis). Na zalesionych stokach Atlasu Średniego spotkać można wiele gatunków gadów. Najpowszechniej występującymi są: jaszczurka zielono- i niebieskooka oraz kameleon. Spośród ptaków na terenach górskich spotkać można ścierwnika, kilka gatunków jaskółek (dymówka czy oknówka zwyczajna) oraz jerzyki. W strefie górskiej występują: małpa makak berberyjski, lamparty (rzadko spotykane), hieny, króliki. W północnej części kraju powszechnie występują dziki i lisy. W okolicach Tubkalu spotkać można ryjkonosa.

Strefa przyatlantycka

W strefie przyatlantyckiej występuje wiele gatunków owadów, są jednak one stosunkowo mało dokuczliwe i nie występują tak masowo jak na przykład komary w Polsce. Płazy reprezentowane są przede wszystkim przez żabę zieloną. Z ptaków najpopularniejsze są: przepiórki, kuropatwy (europejska i tzw. czerwona), szpaki, bociany (lęgowe i przelotne), sójki, kosy drozdy. Na rozlewiskach i bagnach spotyka się duże ilości ptactwa wodnego, przelotnego i lęgowego (gęsi, kaczki, pelikany, flamingi, pardwy i łyski czubate). Wśród ptactwa wodno-błotnego zobaczyć też można perkozy (perkoz dwuczuby, perkozek zwyczajny i perkoz rdzawoszyi), szablodzioby, czaple złotawe, warzęchy. Na wybrzeżu ponadto występują: petrele (pięć odmian) i rybitwy (sześć odmian). Ze ssaków występuje dzik, zając, szakal. Rzeki i jeziora obfitują w ryby (karp, szczupak, sandacz i inne). Przybrzeżne wody Atlantyku są bogate w sardynki, tuńczyki, makrele, sole, dorady itp.

Strefa wschodniomarokańska

Wśród fauny przedsaharyjskiej i saharyjskiej występują węże, jaszczurki, skorpiony, dropie, sępy, lisy, szakale, hieny, zające, rysie pustynne (karakale) i gazele. Najpopularniejszymi gatunkami zwierząt są jednak algierska jaszczurka piaskowa i scynk długonogi, który występuje głównie na piaszczystych ergach.

Strefa południowomarokańska

Strefa ta ma saharyjsko-tropikalny charakter fauny. Występują tu kobry, żmije rogate, wąż podkowiasty (osiągający 2 metry długości), malpolon, skorpiony, jaszczurki (piaskowe). Ptaki reprezentowane są przez stepówkę (rudogardłą, piaskową, białobrzuchą, czarnobrzuchą), kulona, skowronki (siedem odmian), sikory (lazurową sosnówkę). Wśród ssaków najczęściej spotkać można: gazele, szakale, niekiedy też gepardy, fenki (lisy pustynne), które z kolei polują na skoczki egipskie należące do grupy gatunków prowadzących nocny tryb życia[3].

Demografia

  • Przyrost naturalny: 1,48%
  • Śmiertelność niemowląt: 36,88/1000 urodzeń
  • Długość życia: 71,8 lat
  • Analfabetyzm: 29,6%
Casablanca
Fez

Ważniejsze miasta (dane o ludności z września 2004[4]):

Grupy etniczne:

  • Arabowie – ok. 75%
  • Berberowie – ok. 25%
  • inni – kilkadziesiąt tysięcy obcokrajowców gł. Francuzów

Źródło: Encyklopedia „Świat w przekroju 1989-1990”

Polonia w Maroku

Religie

Meczet w mieście Fez

Struktura religijna w 2018 roku, według World Christian Database[6]:

Języki

  • arabski (urzędowy),
  • berberyjski (według projektu nowej konstytucji, berberyjski ma uzyskać status drugiego urzędowego języka państwowego[7]),
  • francuski (głównie w turystyce, biznesie i dyplomacji).

Polityka i ustrój

Protesty w Casablance

Maroko jest dziedziczną monarchią konstytucyjną. Głową państwa jest od 23 lipca 1999 król Muhammad VI.

Premier powoływany jest przez monarchę. Jest dwuizbowy parlament składający się z Izby Radców (Madżlis el-Mustaszarin) i Izby Reprezentantów, do którego odbywają się wybory.

Siły zbrojne

Maroko dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[8]. Uzbrojenie sił lądowych Maroka składało się w 2014 roku z: 1348 czołgów, 2120 opancerzonych pojazdów bojowych, 448 dział samobieżnych, 192 zestawów artylerii holowanej oraz 72 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[8]. Marynarka wojenna Maroka dysponowała w 2014 roku 70 okrętami obrony przybrzeża, 6 fregatami oraz jedną korwetą[8]. Marokańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 88 myśliwców, 145 samolotów transportowych, 82 samolotów szkolno-bojowych oraz 139 śmigłowców[8].

Wojska marokańskie w 2014 roku liczyły 195,8 tys. żołnierzy zawodowych oraz 150 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) marokańskie siły zbrojne stanowią 65. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 3,4 mld dolarów (USD)[8].

Robotnicy garbarni w Maroku farbujący skóry

Gospodarka

Bogactwa naturalne: fosforyty, fosforany, rudy żelaza, mangan, ołów, cynk.

PKB: 4000 dolarów USA na mieszkańca (według parytetu siły nabywczej w 2008 roku).

Transport i łączność

Sieć komunikacyjna jest dobrze rozwinięta. Linie kolejowe (połączone z liniami Algierii) mają długość 1,9 tys. km (z tego ponad 50% jest zelektryfikowanych). Linie kolejowe łączą porty z ośrodkami wydobycia fosforytów i dużymi miastami wnętrza kraju. Długość dróg kołowych wynosi 57,7 tys. km (56% utwardzonych). Główne porty morskie mieszczą się w: Casablanca, Asfi, Al-Muhammadija, Agadir, Al-Dżurf al-Asfar. Główny morski port pasażerski znajduje się w Tangerze. Maroko ma 8 międzynarodowych portów lotniczych, a największe znajdują się w Casablance i w Rabacie. Nowoczesna, choć niezbyt gęsta sieć telefoniczna, w Maroku jest około 1,3 mln abonentów telefonii stacjonarnej. W użytkowaniu znajduje się 9,6 mln telefonów komórkowych[9].

Geografia i klimat

Maroko leży w zachodniej części Atlasu. Przez środek kraju przebiega pasmo Atlasu Wysokiego (najwyższy szczyt: Dżabal Tubkal, 4167 m n.p.m.), równolegle do niego ciągnie się Atlas Średni (Dżabal Bu Nasr, 3340 m n.p.m.) na północy i Antyatlas (Imkut, 2531 m n.p.m.) na południe. Wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego wznoszą się góry Ar-Rif (Dżabal Tidighin, 2456 m n.p.m.). Na północ od Atlasu Średniego rozciąga się Meseta Marokańska (200–1500 m n.p.m.). W południowej i południowo-wschodniej części kamieniste i piaszczyste pustynie Sahary. Nad Oceanem Atlantyckim i w dolnym biegu Wadi Muluja niewielkie niziny aluwialne (Gharb, Dakkala, Sus). Klimat podzwrotnikowy, na wybrzeżach morskich, w głębi kraju suchy i skrajnie suchy (odmiana górska). Średnia temperatura w styczniu +10 do +12 °C, w lipcu +35 do +44 °C (czasem nawet do +54 °C). Roczna suma opadów w Atlasie Średnim do 1000 mm, na południowej i południowo-wschodniej poniżej 200 mm. W górach Atlasu zimą występują opady śniegu. Na wybrzeżu atlantyckim częste mgły (wpływ chłodnego Prądu Kanaryjskiego). Doliny rzeczne i niższe partie stoków wykorzystywane są do uprawy cytrusów, oliwek i winnej latorośli. Na wiosnę między kwietniem a czerwcem powiewa gorący, porywisty, pustynny wiatr niosący pył i piasek, który zwiększa temperaturę i obniża wilgotność. Posiada kilka regionalnych nazw: chamsin, sirocco, chergui. Rzeki w północnej i zachodniej części (głównie Wadi Umm ar-Rabija, Wadi Muluja), o zmiennych stanach wód, są wyzyskiwane do nawadniania i do celów energetycznych. Na południu i wschodzie jedynie nieliczne rzeki okresowe (najdłuższa Wadi Dara), które płyną wąwozami po czym giną w piaskach Sahary. Tworzone są również zbiorniki retencyjne. Na przeważającymi terenie panują stepy i półpustynie, a na północy zarośla makii (wrzosiec drzewiasty, drzewo świętojańskie, pistacja kleista), a w oazach palmy daktylowe. W górach częściowo zachowane lasy (8% powierzchni kraju), głównie cedry, dąb korkowy, endemiczne drzewo żelazne – argania. Do najczęściej spotykanych gatunków fauny można zaliczyć: fenki, dromadery, skorpiony, lisy, mangusty, a na zboczach Atlasu muflony.

Historia Maroka

Tereny Maroka są siedzibą koczowniczych plemion berberyjskich. Historia Maroka sięga IV wieku p.n.e., kiedy istniało tam państwo mauretańskie (berberyjskie). Przejęte przez Rzymian po upadku Kartaginy, pozostawały przez wieki pod jej władaniem. Później na krótko ziemie te zostały przejęte przez Bizancjum, by stać się ostatecznie domeną świata arabskiego i islamu. Rządzone przez następujące po sobie arabskie i berberyjskie dynastie.

Wojna hiszpańsko-marokańska w latach 1909–1910

W XIX wieku Maroko było areną ścierających się wpływów potęg kolonialnych takich jak Francja, Wielka Brytania, a także przez krótki czas Niemcy (konflikty marokańskie). W wyniku porozumienia w Fezie z 1912 roku Maroko stało się protektoratem Francji, a w 1956 roku uzyskało niepodległość. Na tle dokonanych przez francuskich kolonizatorów przesunięć granic w 1963 doszło do nieudanej wojny o Tindouf z Algierią (Maroko uważało tę algierską prowincję za swoją własność, utraconą w chwili uzyskania niepodległości). Niepodległe Maroko jest monarchią, która ma ugruntowaną pozycję w świecie arabskim. Od szeregu lat istnieje nierozstrzygnięty problem Sahary Zachodniej, który musiał być zażegnany przez siły ONZ.

W 1987 Maroko złożyło wniosek jako kandydat Unii Europejskiej. Odmówiono mu szans na członkostwo, m.in. z powodu nierozwiązanego konfliktu z Saharą Zachodnią. Od tego czasu pozostaje krajem stowarzyszonym.

Turystyka

Ośrodki turystyczne

Fes, Morocco (5414420161) (4).jpg

Najbardziej popularnymi regionami turystycznymi są wybrzeża Morza Śródziemnego oraz Oceanu Atlantyckiego. Oprócz licznych mniejszych kąpielisk nadmorskich znajduje się w Maroku kilka większych miast, o wysokich walorach turystycznych: Rabat, Casablanca, Tanger, Marrakesz i Agadir. Do godnych odwiedzenia można również zaliczyć trzy dawne stolice królewskie: Fez, Marrakesz i Meknes. Na południu kraju wartym odwiedzenia jest Tiznit, gdzie na lokalnym targu oferowane są wyroby biżuterii berberyjskiej oraz przejazdy na dromaderze. W Kulmim istnieją targi wielbłądów. Mało wykorzystane są dwie górskie miejscowości Azru i Ifran w Atlasie Średnim, a także Ifrane – ośrodek sportów zimowych. Dzięki dogodnym połączeniom promowym turyści z Francji i Hiszpanii stanowią większość w ogólnym udziale odwiedzających ten kraj. Turystyka stanowi coraz większe znaczenie w gospodarce Maroka, które jest w czołówce państw afrykańskich (po Egipcie i Tunezji) pod względem wielkości ruchu turystycznego. Zawdzięcza to głównie dość dobrze rozwiniętej bazie turystycznej i niskiej sezonowości, a także coraz większej europeizacji kraju. Lista obiektów z Maroka na Światowej Liście Dziedzictwa UNESCO w Afryce liczy dziewięć pozycji.

Kuchnia marokańska

Podczas ramadanu spożywana jest harira – zupa ze świeżej kolendry, soczewicy, fasoli i jagnięciny. Tażin (tagine) to mięso (baranina, wołowina, drób) z cebulą i innymi warzywami oraz różnymi dodatkami jak zioła i przyprawy. Równie popularnym nie tylko w Maroku jest kuskus, tradycyjna potrawa piątkowa. Na deser podawane są ghoriba, czyli ciastka z migdałami lub sezamem z dodatkiem kufasy. Do popicia Marokańczycy przyrządzają mieszankę herbaty zielonej – (zazwyczaj jest to gunpowder) z miętą i cukrem; znana jest w Polsce pod nazwą Marokańska, lub Tuareg[10].

Podział administracyjny

Maroko, wraz z Saharą Zachodnią, podzielone jest na 12 regionów. Obecny podział administracyjny obowiązuje od 4 września 2015 roku.

Podział administracyjny Maroka
  1. Tanger-Tetuan-Al-Husajma
  2. Region Wschodni
  3. Fez-Meknes
  4. Rabat-Sala-Al-Kunajtira
  5. Bani Mallal-Chunajfira
  6. Casablanca-Sattat
  7. Marrakesz-Safi
  8. Dara-Tafilalt
  9. Sus-Massa
  10. Kulmim-Wad Nun
  11. Al-Ujun-As-Sakija al-Hamra
  12. Ad-Dachla-Wadi az-Zahab

Uwagi

  1. Dodatkowo używany jest język francuski i inne języki berberskie.
  2. Bez Sahary Zachodniej.

Przypisy

  1. a b c cia.gov: The World Factbook – Central Intelligence Agency (ang.).
  2. a b Morocco, imf.org [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  3. Źródłem informacji o faunie Maroka stały się książki Zambrowicza (1983) oraz przewodnik wydawnictwa Lonely Planet (Bing, Clammer, Sattin, Stiles, 2009).
  4. CityPopulation.de.
  5. Wilczyński Piotr L., Osadnictwo miejskie Maroka, [w:] Kiniorska I., Sala S. (red.), Rola geografii społeczno-ekonomicznej w badaniach geograficznych, t. II, Nauki geograficzne w badaniach regionalnych, IG AŚ i PTG, Kielce 2007, s. 49–56.
  6. WWL 2018 Church History and Facts – MOROCCO, World Christian Database [dostęp 2019-11-24] (ang.).
  7. Art. 5 konstytucji z 2011 r. tekst arabski, tłumaczenie francuskie.
  8. a b c d e Morocco (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-27].
  9. Maroko. Gospodarka, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2011-04-28].
  10. Marokańska whisky.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Disambig.svg
Symbol wieloznaczności
WTO members and observers.svg
Map of World Trade Organization members and observers.
  Members
  Members, dually represented by the European Union
  Observers
  Non-members
Crown of Saint Edward.svg
Crown of St Edward
Fes, Morocco (5414420161) (4).jpg
Autor: YoTuT from United States, Licencja: CC BY 2.0
Fes, Morocco
Inside of a mosque in Fes (5364764412).jpg
Autor: Michal Osmenda from Brussels, Belgium, Licencja: CC BY-SA 2.0
Inside of a mosque in Fes
Africa (orthographic projection).svg
Autor: Martin23230, Licencja: CC BY-SA 3.0
Orthographic map of Africa with colonial borders, except Somalia.
1 5 Campaña Africa 1909.jpg
Ataque de Sidi-Muza por los riffeños

No escarmentados los riffeños y confiados en su número, decidieron tomar la ofensiva y recobrar las posiciones que tan bravamente le tomara el ejército español. Atacáronlo a la vez en varias posiciones, siendo una de las que pusieron más empeño en recobrar la altura de Sidi-Muza en que estableció parte de su campo el bravo general Imaz. Con tanto furor dieron el ataque y tan llenos de fiereza estaban poseídos, que llegaron hasta la misma alambrada que cerraba el campo español.

Recibiéronlos los nuestros a pecho descubierto, y tras de porfiada lucha de todo un día, pusiéronlos en desconcertada fuga con un brillante ataque a la bayoneta, después de haberlos diezmado a metrallazos.
National Anthem of Morocco.ogg
The national anthem of the Kingdom of Morocco, the "Cherifian Anthem", performed instrumentally by the United States Navy Band circa 2003.
Manifestation Casablanca 2014.jpg
Autor: mustapha_ennaimi, Licencja: CC BY 2.0
Pro-Palestinian demonstration in Casablanca, July 27, 2014
Casablanca - Morocco 008.jpg
Overview of Casablanca, with the Casablanca Marina under construction in the right.
AtlasMfromOurika.JPG
Autor: Tonkie, Licencja: CC BY-SA 3.0
View of High Atlas mountain range from Ourika River Valley near Marrakech
Western sahara walls moroccan.png
Autor: User:Roke, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Map of the w:Moroccan Defensive Wall in w:Sahara - built over several stages during war against backed Algerian and Libya militias POLISARIO , shows the six Defensive walls built, & when the territory was behind Moroccan defensive wall. Also shows polisaro held territory who are based in Algeria (seen at top right). the map using UN old map map prior to ceasefire , polisario do not hold any territory within Moroccan borders , they are hosted in tindouf camps on Algerian territory [1] and this map [2].
Fes (5364214781).jpg
Autor: Michal Osmenda from Brussels, Belgium, Licencja: CC BY-SA 2.0
Fes
2017 12 (Professions) - Cortume.jpg
Autor: Fbrandao.1963, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tannery workers in Morocco, in their tough task of dyeing the skins that will turn into beautiful pieces of leather. The environment is unhealthy and the smell unbearable.
Morocco WS-included (orthographic projection).svg
Autor: Flad, Licencja: GFDL
Locator of Morocco including the disputed territory.
Emblem of the Arab League.svg
Autor: Jeff Dahl, Licencja: CC BY-SA 4.0
Emblem of the League of Arab States
Morocco & Western Sahara map.jpg
Map of Morocco from CIA World Factbook
Morocco Regions 2015 numbered.svg
Autor: Xerxes1337, Licencja: CC BY-SA 4.0
Regions of Morocco in 2015
Coat of arms of Morocco.svg
Autor:
  • self-made by SanchoPanzaXXI in May 2008 as COA_Kingdom_of_Morocco.svg
  • edited by Flad (size to 600 × 550, W3C clean up, valid SVG)
  • edited by MDChaara (Fixed the font to the actual font used on the Arms)
  • edited by Squiresy92 (Added detail)
, Licencja: CC BY-SA 4.0
Herb Maroka