Marsylia

Marsylia
Marseille
Ilustracja
HerbFlaga
HerbFlaga
Państwo

 Francja

Region

 Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże

Departament

Delta Rodanu

Mer

Benoît Payan[1]

Powierzchnia

240,62 km²

Wysokość

0–652 m n.p.m.

Populacja (2018)
• liczba ludności
• gęstość


868 277[2]
3600 os./km²

Nr kierunkowy

491

Kod pocztowy

13001-13016

Tablice rejestracyjne

13

Położenie na mapie Francji
Mapa konturowa Francji, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Marsylia”
Położenie na mapie Europy
Mapa konturowa Europy, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Marsylia”
Położenie na mapie regionu Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże
Mapa konturowa regionu Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Marsylia”
Ziemia43°17′N 5°22′E/43,283333 5,366667
Strona internetowa
Portal Francja

Marsylia (fr. Marseille, oksytański Marselha) – miasto w południowej Francji, nad Morzem Śródziemnym, ok. 100 km na południowy zachód od Alp. Jest drugim co do wielkości miastem w kraju, po Paryżu. Miasto w granicach administracyjnych gminy liczy ok. 900,000 mieszkańców, natomiast zespół miejski Marsylii w zależności od źródła liczy od 1 380 000[3] do 1 614 501 mieszkańców[4]. Wraz z sąsiadującymi gminami tworzy metropolię Métropole d'Aix-Marseille-Provence(fr.) z liczbą ludności na poziomie 1 898 561 osób[5]. Jest stolicą regionu Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże i departamentu Delta Rodanu. Od wschodnich przedmieść Marsylii do granicy z Włochami rozciąga się Lazurowe Wybrzeże.

Założona przez Greków z Fokai ok. roku 600 p.n.e. jako Μασσαλία (Massalia). Jest najstarszym miastem we Francji[6].

Marsylia jest dużym węzłem komunikacyjnym z jednym z największych portów morskich(ang.) w Europie, międzynarodowym lotniskiem, które obsłużyło w 2019 roku ponad 10,1 miliona pasażerów, rozbudowaną siecią autostrad i linią kolei dużych prędkości TGV. Ponadto, w Marsylii funkcjonują dwie linie metra.

Marsylia była Europejską Stolicą Kultury 2013[7]. Na przedmieściach Marsylii działa ITER, ośrodek naukowy z pierwszym reaktorem termonuklearnym[8].

Geografia

Położenie

Marsylia położona jest w południowo-wschodniej Francji, w historycznym regionie Prowansja. Jest stolicą zarazem regionu administracyjnego Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże jak i departamentu Delta Rodanu. Od południa i zachodu miasto oblewają wody Morza Śródziemnego, a dokładniej Zatoki Lwiej w przypadku zachodniego wybrzeża miasta.

Na wschód od miasta rozciągają się Calanque, śródziemnomorskie fiordy, strome wcięcia w skałach wapiennych tworzące dolinki. Otoczona masywami l'Estaque(fr.) i l'Étoile(fr.) na północy, masywem Garlaban(fr.) na wschodzie, masywem Saint-Cyr(fr.) i górą Mont Puget(fr.) na południowym wschodzie oraz masywem Marseilleveyre(fr.) na południu. Miasto położone jest ok. 100 km na południowy zachód od Alp, a dokładniej Alp Prowansalskich.

północny zachód:
Nantes (~695 km)
północ:
Aix-en-Provence (~25 km)
Lyon (~280 km)
Genewa (~330 km)
północny wschód:
Turyn (~270 km)
Genua (~310 km)
Mediolan (~388 km)
zachód:
Morze Śródziemne (0 km)
Montpellier (~125 km)
Tuluza (~318 km)
Rosa de los vientos.svgwschód:
Saint-Tropez (~100 km)
Cannes (~135 km)
Nicea (~160 km)
Monako (~172 km)
południowy zachód:
Morze Śródziemne (0 km)
Barcelona (~335 km)
południe:
Morze Śródziemne (0 km)
południowy wschód:
Tulon (~48 km)
Ajaccio (315 km)
Rzym (~600 km)

Klimat

Marsylia znajduje się w strefie klimatu subtropikalnego[9][10] typu śródziemnomorskiego[11], z łagodnymi zimami i ciepłymi, miejscami gorącymi latami. Średnia roczna temperatura wynosi 20 °C w dzień i 11 °C w nocy[12][13].

Średnia temperatura trzech najchłodniejszych miesięcy – grudnia, stycznia i lutego wynosi około 12-13 °C w dzień i 4 °C w nocy[12][13]. Sezon z letnimi temperaturami trwa pół roku, od maja do października. W najcieplejszych miesiącach roku – lipcu i sierpniu, średnie temperatury w dzień wynoszą wokół 29-30 °C w ciągu dnia, 19-20 °C w nocy, a średnia dobowa temperatura morza wynosi ok. 22 °C[14]. Temperatury powyżej 30 °C występują w 50 dniach rocznie, głównie w lipcu i sierpniu (średnio po 20 dni w każdym tym miesiącu)[13]. Kwiecień ma charakter przejściowy, ze średnią temperaturą około 19 °C w ciągu dnia i 9.5 °C w nocy[12][13], pod względem temperatury i nasłonecznienia przypomina pierwszą połowę maja w Polsce. W marcu i listopadzie średnie temperatury w dzień wynoszą wokół 16 °C[12][13]. Miasto ma 2800–2900 godzin czystej słonecznej pogody rocznie, od 140 h (średnio 4,5 godziny dziennie, około 4 razy więcej niż w Polsce) w grudniu do około 370 h[13] (średnio 12 godzin czystego słońca na dobę, około 1/3 więcej niż w Polsce) w lipcu.

Średnia temperatura i opady dla Marsylii (Observatoire de Marseille, w centrum)
MiesiącStyLutMarKwiMajCzeLipSieWrzPaźLisGruRoczna
Średnie temperatury w dzień [°C]12.513.316.618.423.026.429.129.324.620.715.512.920,2
Średnie dobowe temperatury [°C]9.09.412.314.018.321.624.324.620.316.912.09.716,0
Średnie temperatury w nocy [°C]5.65.58.09.613.716.819.519.816.013.18.56.411,9
Opady [mm] 58.430.422.561.934.323.98.929.710794.464.150.4586
Średnie usłonecznienie (w godzinach)1501562152452933263663272542051561432836
Źródło: infoclimat.fr[12] (liczba dni z opadami dla wartości 1 mm, 1991–2020, wysokość 40 m n.p.m., 2,5 km od morza)
Średnia dobowa temperatura morza (°C)[14]
StyLutMarKwiMajCzeLipSieWrzPaźLisGruRok
13,312,813,114,417,320,921,922,521,919,317,415,017,5

Historia

Marsylia została założona ok. 600 p.n.e. przez Greków z Fokai i początkowo nosiła nazwę Massalia. Była pierwszym greckim polis w zachodniej Europie. W 49 p.n.e. została zdobyta przez Juliusza Cezara, a w 476 przez Wizygotów, następnie przez Burgundów i Ostrogotów. Od VI wieku należała do państwa Franków. Za panowania Karola Wielkiego stała się głównym średniowiecznym frankońskim portem handlowym. W 879 roku została podporządkowana królestwu Arelat, a w X wieku Prowansji. W średniowieczu miała status wolnego miasta. W 1481 roku została zajęta przez Francuzów. Podczas II wojny światowej została zbombardowana i znaczna jej część uległa zniszczeniu.

Demografia

Panorama Marsylii

Marsylia jest drugim, po Paryżu największym miastem we Francji i trzecią, po Paryżu i Lyonie aglomeracją w kraju. Według danych na rok 2013 miasto zamieszkiwało 855 393 osób[15]. Gęstość zaludnienia wynosiła 3555 osób/km². Zgodnie z danymi Demographia: World Urban Areas, zespół miejski liczy 1 380 000 mieszkańców na obszarze 689 km², przy gęstości zaludnienia wynoszącej 2003 osób/km²[3]. Natomiast zgodnie z danymi francuskiego urzędu statystycznego, jednostka miejska Marsylii (Unité urbaine de Marseille - Aix-en-Provence(fr.)) liczy 1 614 501 mieszkańców na powierzchni 1758 km², przy gęstości zaludnienia wynoszącej 918 osób/km²[4].

W wyniku imigracji głównie ludności arabskiej do Francji, która znacząco nasiliła się od lat 70. XX wieku zmieniła się znacząco demografia tego miasta. Niegdyś miasto zamieszkiwała ludność głównie wyznania chrześcijańskiego, a na początku XXI wieku szacuje się, że już co trzeci mieszkaniec Marsylii jest wyznawcą islamu[16][17].

Wyznania religijne:

  • Katolicy: 739,930 osób / 68.5% w 2019)[18]
  • Muzułmanie: 200,000 / 25%[19][20]
  • Ateiści / niereligijni: 156.000 / 14.5%

Gospodarka

Najwyższe budynki w Marsylii: Tour CMA-CGM(fr.) o wysokości 147 metrów oraz Tour La Marseillaise o wysokości 136 metrów. Oba budynki znajdują się w dzielnicy ekonomicznej Euroméditerranée(fr.). Następne wysokościowce w tym miejscu są w budowie: Tour Mirabeau (85 m)[21] i La Porte Bleue (56 m)[22].

Marsylia jest dużym ośrodkiem przemysłowym i handlowym. Miasto jest jednym z głównych ośrodków przemysłu hutniczego we Francji. Rozwinięty jest również przemysł stoczniowy, lotniczy, rafineryjny, petrochemiczny, włókienniczy i spożywczy. Znaczną część gospodarki miasta stanowi turystyka.

Transport

Transport morski

W mieście znajduje się jeden z największych portów morskich w Europie: Port Marsylia(ang.).

Transport lotniczy

Miasto jest obsługiwane przez międzynarodowy port lotniczy Marsylia, który obsłużył w 2019 roku ponad 10,1 miliona pasażerów.

Transport drogowy

Miasto przecina kilka autostrad:

Transport kolejowy

Pociąg dużych prędkości TGV oraz pociąg regionalny TER Provence-Alpes-Côte d'Azur na dworcu Gare de Marseille-Saint-Charles
Mapa sieci kolei regionalnej TER Provence-Alpes-Côte d'Azur
Pociąg dużych prędkości TGV oraz pociąg regionalny TER Provence-Alpes-Côte d'Azur na dworcu Gare de Marseille-Saint-Charles (pierwsza grafika). Mapa sieci kolei regionalnej TER Provence-Alpes-Côte d'Azur (druga grafika).

Marsylia ma połączenie linią kolei dużych prędkości TGV z wieloma ośrodkami miejskimi położonymi na północ od miasta, m.in. z Paryżem, Lyonem, Nîmes i Valence (poprzez linie LGV Méditerranée-LGV Rhône-Alpes-LGV Sud-Est). Dodatkowo planowana jest linia szybkiej kolei LGV Provence-Alpes-Côte d'Azur(ang.) z Marsylii, poprzez Niceę i Cannes do Włoch, która ma zastąpić obecną linię kolejową Marseille – Ventimiglia. Do 2019 roku kursowały tędy międzynarodowe pociągi dużych prędkości Eurostar, których trasy zostały czasowo ograniczone ze względu na Pandemię Covid-19.

Kursują tędy także pociągi regionalne, przewoźników: TER Provence-Alpes-Côte d'Azur(fr.) oraz Zou!(fr.).

Najważniejszym dworcem jest Gare de Marseille-Saint-Charles. Inne stacje kolejowe to m.in. Gare de Marseille-Blancarde, Gare de La Pomme czy Gare de Saint-Marcel.

Komunikacja miejska

Metro w Marsylii
Tramwaje w Marsylii
Autobusy w Marsylii
Promy w Marsylii
Metro w Marsylii. Tramwaje w Marsylii. Autobusy w Marsylii. Promy w Marsylii.

Komunikacja miejska w Marsylii obejmuje:

Głównym centrum przesiadkowym jest Saint-Charles obejmujący stację metra Saint-Charles(fr.), dworzec autobusowy Marseille Saint-Charles(fr.) oraz dworzec kolejowy Gare de Marseille-Saint-Charles.

Turystyka

Atrakcje turystyczne

  • Kościół St. Victor (1365)
  • Bazylika Notre-Dame z lat 1853–1864,
  • Stara katedra La Major z XII wieku,
  • Nowa katedra La Mayor z lat 1852–1896,
  • Zamek d’If (1531),
  • Muzeum Starej Marsylii (Maison Diamantée Musée du Vieux Marseille) z 1576,
  • Fort św. Jana w starym porcie z XVII wieku,
  • Ratusz XVII wieku,
  • Blok mieszkalny Unité d'habitation (1952) inspirowany formą i funkcją transatlantyku[23] autorstwa Le Corbusiera będący przykładem ikonicznego oraz wpływowego budynku modernistycznego XX wieku (jest na liście UNESCO od 2016)[24],
  • Musée d'Histoire de Marseille (1983).

Ponadto na turystyczną atrakcyjność miasta wpływ ma również to, że hymn Francji nosi nazwę Marsylianka.

W maju 2009 Rada Unii Europejskiej wybrała Marsylię jako jedną (obok słowackich Koszyc) z Europejskich Stolic Kultury na 2013 rok[7].

W XX wieku działał Konsulat Generalny RP w Marsylii. Obecnie w Południowej Francji działają polskie konsulaty honorowe: we Montpellier (125 km na zachód od centrum Marsylii) i w Nicei (ok. 155 km na wschód od centrum Marsylii). Najbliższy Konsulat Generalny RP znajduje się w Lyonie (278 km na północ od centrum miasta), natomiast główna Ambasada Polski we Francji z siedzibą w Paryżu znajduje się ok. 662 km na północny zachód od centrum Marsylii[25].

Plaże

Jedna z plaż miejskich w Marsylii. Plaża przy Parc balnéaire du Prado.

Sport

Stadion Stade Vélodrome o pojemności 67 394 widzów, główna arena klubu Olympique Marsylia.

Znane osoby urodzone w Marsylii

Miasta partnerskie

Przypisy

  1. Le socialiste Benoît Payan élu maire de Marseille, www.lemonde.fr, 21 grudnia 2020 [dostęp 2021-01-11].
  2. Populations légales 2018 [dostęp 2021-03-22].
  3. a b Demographia: World Urban Areas – Demographia, lipiec 2022
  4. a b Unité urbaine 2020 de Marseille-Aix-en-Provence (00759) - insee.fr
  5. Intercommunalité-Métropole de Métropole d'Aix-Marseille-Provence (200054807) - insee.fr
  6. Roger Duchêne et Jean Contrucci, Marseille: 2 600 ans d'histoire, Paris, Fayard, 1998, 862 16 p. de planches ill. ISBN 2-213-60197-6
  7. a b Future European Capitals of Culture. ec.europa.eu. [dostęp 2011-10-12].
  8. Reaktor termonuklearny ITER - Komputer Świat, 2021
  9. Climatic map by Istituto Geografico De Agostini.
  10. Die Klimatypen der Erde – Pädagogische Hochschule in Heidelberg.
  11. World Map of Köppen–Geiger Climate Classification.
  12. a b c d e Info Climat France. (fr.).
  13. a b c d e f g Fiche climatologique. Statistiques 1991−2020 et records. Marignane. (fr.).
  14. a b Marseille average sea temperature – seatemperature.org
  15. Insee – Chiffres clés: Commune de Marseille (13055), www.insee.fr [dostęp 2016-09-26].
  16. „Research suggests that somewhere between 30 per cent and 40 per cent of the population is Muslim”, „Muslims make up almost one-third of Marseille’s population”, Muslims in Marseille, Open Society Foundations, 20 September 2011 by Vincent Geisser, a scholar of Islam and immigration at the French National Centre for Scientific Research and Françoise Lorcerie.
  17. A survey of high-school students carried out in 2000–2001 suggests that 30–40 per cent of young people have a Muslim background, F. Lorcerie, „Cités cosmopolites. Sur les identités sociales des lycéens marseillais” (Cosmopolitan estates. On the social identities of high-school students of Marseille), Report for FASILD, IREMAMCNRS, Aix-en-Provence, January 2005. Survey carried out with V. Geisser and L. Panafit.
  18. Archdiocese of Marseille, Catholic hierarchy, 1 stycznia 2020.
  19. Ethan Katz, Harvard University Press, The Burdens of Brotherhood: Jews and Muslims from North Africa to France, s. 11, ISBN 978-0-674-08868-9, Cytat: Today, 80,000 Jews and 200,000 Muslims, many sharing North African heritage, live in Marseille..
  20. Alexander B. Murphy, The European Culture Area: A Systematic Geography, s. 11, ISBN 978-0-7425-7906-4, Cytat: The French port city of Marseille alone has 200,000 Muslims in its population of 1,400,000, as well as some 50 mosque..
  21. Tour Mirabeau, emporis.com.
  22. La Porte Bleue, emporis.com.
  23. BAUWELT - Paradies, 56 Meter über dem Erdboden
  24. Le Corbusier sur sa "Cité radieuse" : "soleil, espace, verdure", et liberté
  25. Polska we Francji. Placówki.. .gov.pl. [dostęp 2022-09-28].

Bibliografia

Linki zewnętrzne


Stary Port w Marsylii, widok nocą z parku Pharo
Stary Port w Marsylii, widok nocą z parku Pharo

Media użyte na tej stronie

Europe relief laea location map.jpg
Autor: Alexrk2, Licencja: CC BY-SA 3.0
Physical location map Europe; Lambert azimuthal equal-area projection
Flag of Israel.svg
Flag of Israel. Shows a Magen David (“Shield of David”) between two stripes. The Shield of David is a traditional Jewish symbol. The stripes symbolize a Jewish prayer shawl (tallit).
Rosa de los vientos.svg
Autor: Ten obraz wektorowy zawiera elementy, które zostały zaczerpnięte lub zaadaptowane z tego pliku:, Licencja: CC BY-SA 3.0
A compass rose, Spanish version.
Marseille - Tramway - Les Caillols (7671041644).jpg
Autor: IngolfBLN, Licencja: CC BY-SA 2.0
Ostast Linie T1 - Großsiedlungsstrukturen
Stade Vélodrome (20150405).jpg
Autor: Hombrey, Licencja: CC BY-SA 4.0
Stade Vélodrome, Marseille. Olympique Marseille contre Paris Saint-Germain, 31. journée de la saison 2014-2015 de Ligue 1.
Marseille 20160827 80.jpg
Autor: Georges Seguin (Okki), Licencja: CC BY-SA 4.0
Le ferry boat César dans le Vieux-Port de Marseille (France)
Aerial view of Marseille 04.jpg
Autor: Olivier Cleynen, Licencja: CC BY-SA 4.0
An aerial photograph of Marseille
Flag of Senegal.svg
Flag of Senegal
Provence-Alpes-Cotes d'Azur region relief location map.jpg
Autor: Flappiefh, Licencja: CC BY-SA 4.0
Blank physical map of the region of Provence-Alpes-Côte d'Azur, France, for geo-location purpose.
Marseille - Gare de Saint Charles (7478404200).jpg
Autor: IngolfBLN, Licencja: CC BY-SA 2.0
Marseille - Gare de Saint Charles
Flag of Côte d'Ivoire.svg
Flag of the Ivory Coast, written by Jon Harald Søby, modified by Zscout370. The colors match to what is reported at http://fotw.vexillum.com/flags/ci.html.
Beach in Marseille.JPG
Autor: Ximonic, Simo Räsänen, Licencja: CC BY 2.5
A beach in southern Marseille in 2009 July.
Marseille Vieux Port Night.jpg
Autor: Benh LIEU SONG, Licencja: CC BY-SA 3.0
Old harbour of Marseille, at night, seen from the Pharo park. This picture is a mosaic of 4 landscape pictures taken at 59mm (35mm equiv.), f/8.0, 10 sec and ISO 100. Sitching was done with Hugin and Enblend.
Mercedes-Benz Citaro C2 - RTM (Marseille).jpg
Autor: Mohamed SY, Licencja: CC BY-SA 4.0
Bus 83 - Plage du Prophète.
1 marseille vieux port pano.jpg
Autor: Chensiyuan, Licencja: CC BY-SA 4.0
panorama of vieux port marseille
Terrasses du Port 20180714 03.jpg
Autor: Georges Seguin (Okki), Licencja: CC BY-SA 4.0
Les Terrasses du Port, à Marseille (Bouches-du-Rhône, France)
Marseille Metro ND du Mont.jpg
Autor: emmanuel dautant, Licencja: CC BY-SA 2.0
Fermeture des portes à la station ND du Mont à Marseille
Flag of Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg
Autor: Diades, Licencja: CC BY-SA 3.0
The flag of Provence Alpes-Cote-d'Azur
TER PACA, carte du réseau.png
Autor: P.poschadel, sur fond de carte « ÖPNV-Karte » par Melchior Moos sous licence cc-by-sa-2.0, Licencja: CC BY-SA 2.0 fr
Region Provence-Alpes-Côte d'Azur, regional transport network (TER) et regional express coach lines (LER)
Flag of Marseille.svg
Flag of Marseille
France relief location map.jpg
Autor: Eric Gaba (Sting - fr:Sting), Licencja: CC BY-SA 4.0
Blank physical map of metropolitan France for geo-location purpose.
Scale : 1:14 816 000 (accuracy : about 3,7 km) for the bathymetry. More maps of France, view → Commons Atlas of France.
Armoiries de Marseille.svg
Autor: Superbenjamin, Licencja: CC BY-SA 4.0
Coat of arms of Marseille.