Mateusz Iżycki
![]() | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 22 lutego 1898 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 12 lutego 1952 |
Przebieg służby | |
Lata służby | od 1916 |
Siły zbrojne |
|
Formacja | |
Jednostki | 12 Achtyrski Pułk Huzarów, |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Mateusz Iżycki de Notto (ur. 22 lutego 1898 w Odessie[1], zm. 12 lutego 1952 w Lyonie) – generał brygady pilot Polskich Sił Powietrznych, kawaler Krzyży Złotego i Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari.
Życiorys
Mateusz Janusz Iżycki pochodził z rodziny herbu Bończa[2], był synem Aleksandra i Zofii z Koźmińskich[3]. Kształcił się w gimnazjach w Warszawie, Jarosławiu i Odessie, gdzie zdał maturę. W 1916 rozpoczął studia na Akademii Rolniczej w Moskwie, ale w tym samym roku został powołany do armii rosyjskiej. I wojnę światową spędził w 12 Achtyrskim pułku huzarów, następnie w Szkole Kawalerii, wreszcie od stycznia 1918 w 7 pułku ułanów III Korpusu Polskiego w Rosji. W listopadzie 1918 wstąpił do Legii Akademickiej w Warszawie, a w grudniu tego roku do Szwadronu Jazdy Wojewódzkiej Warszawskiej Odsieczy Lwowa. W czasie wojny z Ukraińcami odznaczył się w walkach o Lwów, za co otrzymał Order Virtuti Militari V klasy. Następnie walczył w szeregach 12 pułku Ułanów Podolskich zorganizowanego przez oficerów byłego 7 pułku ułanów III Korpusu Polskiego w Rosji.
W latach 1922–1924 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Z dniem 1 października 1924, po ukończeniu kursu i uzyskaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, przydzielony został do Biura Ścisłej Rady Wojennej. Następnie przeniesiony został do lotnictwa i wyznaczony na stanowisko dowódcy 12 eskadry lotniczej w Warszawie (wrzesień 1925 – sierpień 1927). Później był attaché wojskowym w Turcji (1926–1929), dowódcą 22 eskadry liniowej (sierpień 1929 – styczeń 1930), I oficerem sztabu w dowództwie 2 Grupy Aeronautycznej w Poznaniu, dowódcą 31 eskadrą liniowej w Poznaniu-Ławicy (listopad 1931 – listopad 1933), dowódcą I i II dywizjonu liniowego w 3 pułku lotniczym. 1 stycznia 1938 roku został zastępcą dowódcy 3 pułku lotniczego[4].
W kampanii wrześniowej był szefem sztabu Dowództwa Lotnictwa i OPL Armii „Łódź”, a od 11 września dowódcą Lotnictwa i OPL Armii „Warszawa”[4]. 22 września 1939 roku wydostał się z oblężonej Warszawy, lecąc jako pasażer w jednoosobowym myśliwcu PZL P.11a pilotowanym przez mjra Eugeniusza Wyrwickiego[5]. Przez Węgry przedostał się do Francji, tam pełnił funkcję szefa Oddziału III Operacyjnego Dowództwa Lotnictwa. Od 17 czerwca 1940 kierował faktycznie ewakuacją lotnictwa polskiego w dniach upadku Francji, w miejsce dowódcy lotnictwa gen. Józefa Zająca. Przez Casablancę ewakuował się w lipcu 1940 do Gibraltaru. W latach 1940–1942 dowódca Polskiego Oddziału Transportowego w Afryce, 1942–1943 delegat Polskich Sił Powietrznych na Środkowym Wschodzie. 14 września 1943 został mianowany Inspektorem Polskich Sił Powietrznych, pełnił tę funkcję do stycznia 1948 (odpowiednia ranga brytyjska RAF: Vice Air Marshal).
Po demobilizacji przyjął obywatelstwo brytyjskie, dodał sobie wówczas drugi człon nazwiska („de Notto”). Zmarł we Francji, pochowany został na cmentarzu Northwood pod Londynem[6].
Żonaty z Krystyną Jackowską (1905–1984); jedyna córka, Ewelina (ur. 1930), żona hr. Przemysława Potockiego, wyemigrowała do Kanady.
Awanse
- rotmistrz – 1 grudnia 1924 ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 78 lokatą w korpusie oficerów kawalerii (po przeniesieniu do korpusu oficerów aeronautycznych kapitan z tym samym starszeństwem)
- major – 1934
- podpułkownik – 19 marca 1937
- pułkownik – 1 września 1941
- generał brygady – 1 marca 1944
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 192 (1939)
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 2637 (1921)[7][8]
- Krzyż Walecznych (trzykrotnie, po raz pierwszy w 1921)[9][10]
- Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
- Złoty Krzyż Zasługi (25 maja 1939)[11]
- Medal Niepodległości (16 marca 1937)[12]
- Odznaka Pilota nr 790 (6 maja 1926)[13]
- Wielki Oficer Orderu Oranje-Nassau (Holandia)
- Kawaler Orderu Legii Honorowej (Francja)
- francuska Odznaka Pilota (11 listopada 1937)[14]
- Komandor Legii Zasługi (USA) (26 listopada 1947)[15]
Przypisy
- ↑ Stanisław Zieliński , Mały słownik pionierów polskich kolonialnych i morskich : podróżnicy, odkrywcy, zdobywcy, badacze, eksploratorzy, emigranci - pamiętnikarze, działacze i pisarze migracyjni, Warszawa: Inst. Wyd. Ligi Morskiej i Kolonialnej, 1933, s. 161 .
- ↑ Marek Minakowski: Genealogia potomków Sejmu Wielkiego.
- ↑ Bohaterowie 1939, www.bohaterowie1939.pl [dostęp 2022-01-15] .
- ↑ a b Czmur i Wójcik 2003 ↓, s. 70.
- ↑ Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1982, s. 265, seria: Biblioteczka Skrzydlatej Polski. 14. ISBN 83-206-0281-5.
- ↑ Krzystek 2012 ↓, s. 230.
- ↑ Dekret Wodza Naczelnego L. 3386 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 6)
- ↑ Polak (red.) 1993 ↓, s. 75-76.
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2033 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 40, poz. 1854, s. 1555)
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 63)
- ↑ M.P. z 1939 r. nr 121, poz. 282 „za zasługi w służbie wojskowej”.
- ↑ M.P. z 1937 r. nr 64, poz. 94 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 19 z 6 maja 1926 roku, s. 136.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 11 listopada 1937 roku, s. 55.
- ↑ Izycki, Mateusz Janusz - TracesOfWar.com, www.tracesofwar.com [dostęp 2022-02-01] .
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Stefan Czmur, Waldemar Wójcik: Generałowie w stalowych mundurach. Warszawa-Poznań: Dom Wydawniczy „Bellona” i Redakcja Czasopism Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, 2003. ISBN 83-11-09587-6.
- Tadeusz Jerzy Krzystek, [Anna Krzystek]: Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii w latach 1940–1947 łącznie z Pomocniczą Lotniczą Służbą Kobiet (PLSK-WAAF). Sandomierz: Stratus, 2012. ISBN 978-83-61421-59-7. OCLC 276981965.
- Jerzy Pawlak , Polskie eskadry w latach 1918–1939, Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1989, s. 123, 175, 224, ISBN 83-206-0760-4, OCLC 69601095 .
- I. Wojewódzki, Generał pil. Mateusz Iżycki de Notto w kampanii 1939 r., [w:] Kampania Polska '39. Militarne i polityczne aspekty z perspektywy siedemdziesięciolecia, red. J. Kirszak, D. Koreś, Wrocław 2011, s. 373-386.
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/2. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1993. ISBN 83-900510-0-1.
Media użyte na tej stronie
Poland badge. Second World War period Polish Army (post-1939 Free Polish Army) shoulder title.
Roundel of the Polish Air Force (1921–1993).
Roundel of the Polish Air Force (1921–1993).
Naramiennik "Generała brygady" Sił Powietrznych RP (OF-7).
Baretka: Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami – II RP (1942).
Mateusz Iżycki de Notto
Pierwsza rocznica śmierci gen. Władysława Sikorskiego - złożenie wieńców na grobie. Uczestnicy uroczystości przed grobem gen. Władysława Sikorskiego. W pierwszym szeregu od lewej: gen. Stefan Dembiński, gen. Mateusz Iżycki, gen. Marian Kukiel, Helena Sikorska, premier Stanisław Mikołajczyk, minister Stanisław Kot. Między premierem a ministerem Kotem minister Władysław Banaczyk. Archiwum Fotograficzne Czesława Datki. Sygnatura: 18-101-11
III Krajowy Konkurs Awionetek zorganizowany przez Zarząd Główny Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej w 1930 r. Kapitan pilot Mateusz Iżycki w kabinie samolotu RWD-4. Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji. Sygnatura: 1-S-1260-11
Roundel of the French Air Force.
Autor: Macesito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Order of Orange-Nassau - Grand Officer Ribbon
Royal Air Force Roundel