Max von Sydow

Max von Sydow
Ilustracja
Max von Sydow (2006)
Imię i nazwiskoMax Carl Adolf von Sydow
Data i miejsce urodzenia10 kwietnia 1929
Lund
Data i miejsce śmierci8 marca 2020
Prowansja
Zawódaktor, reżyser
WspółmałżonekChristina Olin
(1951–1979; rozwód)
Catherine Brelet
(1997–2020; jego śmierć)
Lata aktywności1949–2020
(c) Georges Biard, CC BY-SA 3.0
Max von Sydow (Cannes, 1990)

Max Carl Adolf von Sydow[1] (ur. 10 kwietnia 1929 w Lund, zm. 8 marca 2020 w Prowansji[2][3]) – szwedzki aktor filmowy, który wystąpił w kilkunastu filmach wyreżyserowanych przez Ingmara Bergmana[4], a także m.in. w filmach: Raport mniejszości, Wyspa tajemnic, Gwiezdne wojny: Przebudzenie Mocy.

Życiorys

Wczesne lata

Urodził się w Lund[5]. Jego matką była Maria Margareta von Sydow, z domu baronówna Maria Margareta (Greta) Rappe, a ojcem – etnolog Carl Wilhelm von Sydow, profesor na Uniwersytecie w Lund[6][7]. W szkole średniej wraz z kilkoma kolegami założył klub teatralny, który zachęcił go do decyzji o przyszłym zawodzie. W 1948 został przyjęty do Królewskiej Akademii Teatralnej w Sztokholmie.

Kariera

W latach 1948–1951 występował na deskach teatrów z Ingrid Thulin. Jego pierwszą rolą ekranową był Nils w dramacie Alfa Sjöberga Tylko matka (Bara en mor, 1949)[8]. Po ukończeniu studiów otrzymał angaż w teatrze w Norrköping i Malmö. Jego praca na planie filmowym Ingmara Bergmana stała się dobrze znana na arenie międzynarodowej, co sprawiło, że zaczął otrzymywać oferty z zagranicy.

Jego światowa kariera rozpoczęła się od kreacji Jezusa w biblijnej superprodukcji hollywoodzkiej Opowieść wszech czasów (The Greatest Story Ever Told, 1965)[9] z udziałem takich sław jak Charlton Heston, Martin Landau, Angela Lansbury, Sidney Poitier, Telly Savalas, Shelley Winters i John Wayne. Od tamtej pory jego kariera obejmuje bardzo różne ekranowe role, takie jak Abner Hale, religijny fundamentalista, który otrzymuje rozkaz udania się na Hawaje jako misjonarz w dramacie Hawaje (Hawaii, 1966) z Julie Andrews, Gene Hackmanem i Richardem Harrisem, cesarz Ming w filmie sci-fi Flash Gordon (1980)[10], król Osric w filmie fantasy Conan Barbarzyńca, artysta Fryderyk w komedii romantycznej Woody’ego Allena Hannah i jej siostry (Hannah and Her Sisters, 1986) z Mią Farrow Dianne Wiest, Johna Turturro i Carrie Fisher, Ernst Stavro Blofeld w nieoficjalnej produkcji o Jamesie Bondzie Nigdy nie mów nigdy (Never Say Never Again, 1983), Sidka w telefilmie biblijnym ABC Samson i Dalila (Samson and Delilah, 1984) u boku Antony’ego Hamiltona, Piotr Apostoł w miniserialu Quo vadis? (1985) z Klausem Marią Brandauerem czy Dawid (król Izraela) w telefilmie biblijnym Salomon (Solomon, 1997)[11] u boku Bena Crossa, Anouk Aimée, Dextera Fletchera i Viviki A. Fox.

Był także narratorem telefilmu biblijnego Opowieści biblijne: Samson i Dalila (Samson and Delilah, 1996) z Elizabeth Hurley.

Za rolę Lassefara w dramacie Pelle zwycięzca (Pelle erobreren, 1987) zdobył nominację do nagrody Nagrody Akademii Filmowej. W 1988 debiutował jako reżyser melodramatu Ved Vejen. W 2012 zdobył kolejną nominację do Oscara w kategorii najlepszy aktor drugoplanowy, za film Strasznie głośno, niesamowicie blisko.

Życie prywatne

Był żonaty z Christiną Olin (od 1 sierpnia 1951 do 1979), z którą miał dwóch synów: Claesa S. i Henrika. W dniu 30 kwietnia 1997 w Prowansji ożenił się z francuską reżyserką Catherine Brelet, matką dwóch synów – Cédrica i Yvana. Zamieszkali w Paryżu. W 2002, aby otrzymać francuskie obywatelstwo musiał zrzec się szwedzkiego[12].

Zmarł 8 marca 2020 w wieku 90 lat w swoim domu w Prowansji we Francji[13][14][15].

Nagrody

  • 1982: Nagroda im. Pasinettiego – najlepszy aktor za Lot orła na Festiwalu Filmowym w Wenecji
  • 1988: Europejska Akademia Filmowa – najlepszy europejski aktor roku za film Pelle zwycięzca

Filmografia

Filmy fabularne

RokTytułRolaReżyser
1949Tylko matka (Bara en mor)NilsAlf Sjöberg
1951Panna Julia (Fröken Julie)rękaAlf Sjöberg
1953Ingen mans kvinnaOlafLars-Eric Kjellgren
1956Rätten att älskaBergmanMimi Pollak
1957Siódma pieczęć (Det sjunde inseglet)Antonius BlockIngmar Bergman
Tam, gdzie rosną poziomki (Smultronstället)Henrik ÅkermanIngmar Bergman
Prästen i UddarboGustaf ÖmarkKenne Fant
1958U progu życia (Nära livet)Harry AnderssonIngmar Bergman
RabiesBo Stensson SvenningsonIngmar Bergman
Twarz (Ansiktet)Albert Emanuel VoglerIngmar Bergman
1960Źródło (Jungfrukällan)TöreIngmar Bergman
Dzień weselny (Bröllopsdagen)Anders FrostKenne Fant
1961Jak w zwierciadle (Såsom i en spegel)MartinIngmar Bergman
1962Cudowna podróż (Nils Holgerssons underbara resa)ojciecKenne Fant
Kochanka (Älskarinnan)małżonekVilgot Sjöman
1963Goście Wieczerzy Pańskiej (Nattvardsgästerna)Jonas PerssonIngmar Bergman
19654x4 – nowela „Uppehåll i myrlandet”KvistPalle Kjærulff-Schmidt,
Klaus Rifbjerg,
Rolf Clemens,
Maunu Kurkvaara
Jan Troell
Opowieść wszech czasów (The Greatest Story Ever Told)Jezus ChrystusGeorge Stevens
The RewardScott SwensonSerge Bourguignon
1966Hawaje (Hawaii)Reverend Abner HaleGeorge Roy Hill
Misja Quillera (The Quiller Memorandum)październikMichael Anderson
Oto twoje życie (Här har du ditt liv)Smålands-PelleJan Troell
1968Godzina wilka (Vargtimmen)Johan BorgIngmar Bergman
Czarne korony palm (Svarta palmkronor)Gustav OlofssonLars-Magnus Lindgren
Hańba (Skammen)Jan RosenbergIngmar Bergman
1969Made in SwedenMagnus RudJohan Bergenstråhle
Namiętności (En passion)Andreas WinkelmanIngmar Bergman
1970List na Kreml (The Kremlin Letter)pułkownik KosnovJohn Huston
1971Nocny gość (Papegojan)SalemLászló Benedek
Emigranci (Utvandrarna)Karl Oskar NilssonJan Troell
Dotyk (Beröringen)Andreas VergerusIngmar Bergman
Jabłkowa wojna (Äppelkriget)Roy LindbergTage Danielsson
1972Ambasada (Embassy)GorenkoGordon Hessler
Osadnicy (Nybyggarna)Karl OskarJan Troell
1973Egzorcysta (The Exorcist)ks. Lankester MerrinWilliam Friedkin
1974Wilk stepowy (Steppenwolf)Harry HallerFred Haines
1975Psie serce (Cuore di cane)prof. Filip Filipowicz PreobrażeńskiAlberto Lattuada
Ägget är löst!ojciecHans Alfredson
Le miroir éclateMatthew LawrenceClaude d’Anna
Trzy dni kondora (Three Days of the Condor)G. JoubertSydney Pollack
Ostatni wojownik (The Ultimate Warrior)BaronRobert Clouse
1976Szacowni nieboszczycy (Cadaveri eccellenti)prezydent trybunałuFrancesco Rosi
FoxtrotLarsenArturo Ripstein
Pustynia Tatarów (Il deserto dei Tartari)HortizValerio Zurlini
Przeklęty rejs (Voyage of the Damned)kapitan SchroederStuart Rosenberg
1977Egzorcysta II: Heretyk (Exorcist II: The Heretic)ks. Lankester MerrinJohn Boorman
Maszeruj lub giń (March or Die)François MarneauDick Richards
Sztuka mięsa (Gran bollito)Lisa Carpi / szef policjiMauro Bolognini
1978Zagubiony transport (Brass Target)profesjonalny zabójca Shelley / Martin WebberJohn Hough
1979Huragan (Hurricane, TV)dr DanielssonJan Troell
Niespokojne noce (Bugie bianche)Marcello HerrigheStefano Rolla
1980Śmierć na żywo (La Mort en direct)Gerald MortenhoeBertrand Tavernier
Flash Gordoncesarz MingMike Hodges
1981Ucieczka do zwycięstwa (Escape to Victory)major Karl von SteinerJohn Huston
1982Conan Barbarzyńca (Conan the Barbarian)król OsricJohn Milius
Lot orła (Ingenjör Andrées luftfärd)Salomon August AndréeJan Troell
Jugando con la muerteColonel O’DonnellJosé Antonio de la Loma
1983Le Cercle des passionsCarlo di VilalfrattiClaude d’Anna
The Adventures of Bob & Doug McKenzie: Strange BrewBrewmeister SmithRick Moranis
Dave Thomas
Nigdy nie mów nigdy (Never Say Never Again)Ernst Stavro BlofeldIrvin Kershner
1984Ucieczka w sen (Dreamscape)doktor Paul NovotnyJoseph Ruben
Diuna (Dune)doktor KynesDavid Lynch
1985Kryptonim „Szmaragd” (Code Name: Emerald)Jurgen BrauschJonathan Sanger
Il pentitoSpinolaPasquale Squitieri
1986Hannah i jej siostry (Hannah and Her Sisters)FrederickWoody Allen
Drugie zwycięstwo (The Second Victory)dr HuberGerald Thomas
Głodny wilk (Oviri)August StrindbergHenning Carlsen
Duet na jeden instrument (Duet for One)dr Louis FeldmanAndriej Konczałowski
1987Pelle zwycięzca (Pelle erobreren)Lassefar Karlsson, ojciec PellegoBille August
1988Katinka (Ved vejen)-Max von Sydow
1989Pogromcy duchów II (Ghostbusters II)Vigo Carpathian I (głos)Ivan Reitman
Czerwony król, biały rycerz (Red King, White Knight)SzazGeoff Murphy
1990Dr Grasler (Mio caro dottor Gräsler)Von SchleheimRoberto Faenza
Cellini: Zapiski awanturnika (Una Vita scellerata)Klemens VII (papież)Giacomo Battiato
Ojciec (Father)Joe MuellerJohn Power
Przebudzenia (Awakenings)dr Peter InghamPenny Marshall
1991Pocałunek przed śmiercią (Kiss Before Dying, A)Thor CarlssonJames Dearden
Europanarrator (głos)Lars von Trier
Aż na koniec świata (Bis ans Ende der Welt)Henry FarberWim Wenders
Wół (The Ox)wikarySven Nykvist
Dobre chęci (Den goda viljan)Johan Åkerblom, ojciec AnnyBille August
1992Dotknięcie ręki (The Silent Touch)Henry KesdiKrzysztof Zanussi
1993Morfars resaSimon S.L. FrommStaffan Lamm
Sprzedawca śmierci (Needful Things)Leland GauntFraser C. Heston
1994Time is MoneyJoe KaufmanPaolo Barzman
1995Sędzia Dredd (Judge Dredd)sędzia FargoDanny Cannon
1996HamsunKnut HamsunJan Troell
Jerozolima (Jerusalem)wikaryBille August
1998Między piekłem a niebem (What Dreams May Come)TrackerVincent Ward
1999Cedry pod śniegiem (Snow Falling on Cedars)Nels GudmundssonScott Hicks
2001Bezsenność (Non ho sonno)Ulisse MorettiDario Argento
Druidzi (Vercingétorix: La légende du druide roi)GuttuartJacques Dorfmann
IntactoSamuelJuan Carlos Fresnadillo
2002Raport mniejszości (Minority Report)dyrektor Lamar BurgessSteven Spielberg
Les amants de MogadorSouheil Ben-Barka
2005HeididziadekPaul Marcus
2006Nowe imperium (L'Inchiesta)TyberiuszGiulio Base
2007Godziny szczytu 3 (Rush Hour 3)ReynardBrett Ratner
Arytmetyka uczuć (Emotional Arithmetic)Jakob BronskiPaolo Barzman
Motyl i skafander (Le Scaphandre Et Le Papillon)PapinouJulian Schnabel
2009Solomon Kane: Pogromca zła (Solomon Kane)Josiah KaneMichael J. Bassett
Oskar i pani Róża (Oscar et la dame rose)dr DüsseldorfEric-Emmanuel Schmitt
Człowiek i jego pies (Un Homme et Son Chien)komandorFrancis Huster
2010Wyspa tajemnic (Shutter Island)dr Jeremiah NaehringMartin Scorsese
Robin Hoodsir Walter LoxleyRidley Scott
Wilkołak (The Wolfman)mężczyzna w pociągu ze srebrną laskąJoe Johnston
2011Strasznie głośno, niesamowicie blisko (Extremely Loud and Incredibly Close)osoba wynajmująca mieszkanieStephen Daldry
2012Truth & TreasonFrank Fikeis
BrandedJoseph PascalJamie Bradshaw,
Aleksandr Dulerayn
2013Smoki 3D (Dragons 3D)dr Alistair ConisMarc Fafard
2015Listy Matki Teresy (The Letters)Celeste van ExemWilliam Riead
Gwiezdne wojny: Przebudzenie Mocy (Star Wars: The Force Awakens)Lor San TekkaJ.J. Abrams
2016The First, the LastgrabarzBouli Lanners

Produkcje telewizyjne

RokTytułRola
1957Przybycie pana Sleemana (Herr Sleeman kommer)łowca
1967The Diary of Anne FrankOtto Frank
1984Samson i Dalila (Samson and Delilah)Sidka
L′Histoire du soldatdiabeł (głos)
Le Dernier CivilJohann Kaspar Bäuerle
1985KojakPeter Barak
The Last Place on EarthFridtjof Nansen
Quo Vadis?Piotr Apostoł
Krzysztof Kolumb (Christopher Columbus)Jan II Doskonały
1986Gösta Berlings sagaMelchior Sinclaire
1990Hiroszima w ogniu (Hiroshima: Out of the Ashes)ks. Siemes
1993Och ge oss skuggornaEugene O’Neill
Kroniki młodego Indiany Jonesa (The Young Indiana Jones Chronicles)Sigmund Freud
1994A che punto è la notteArchbishop of Turin
Marsz Radeckiego (Radetzkymarsch)Baron Franz von Trotta / Sipolje
Wujaszek Wania (Uncle Vanya)prof. Serebriakow
1995Obywatel X (Citizen X)dr Alexandr Bukhanovsky
1996Samson i Delila (Samson and Delilah)narrator (głos)
Intymne zwierzenia (Enskilda samtal)Jacob
1997Złowroga głębia (Hostile Waters)admirał Chernavin
Księżniczka i żebrak (La principessa e il povero)Epos
Salomon (Solomon)Dawid (król Izraela)
2000NurembergSamuel Irving Rosenman
2004Hidden Children – Escape of the InnocentsValobra
Pierścień Nibelungów (Ring of the Nibelungs)Eyvind
2009Dynastia Tudorów (The Tudors)kardynał Otto Truchsess von Waldburg
2014Simpsonowie (The Simpsons)Claus Sigler (głos)
2016Gra o tron (Game of Thrones)Trójoka Wrona

Gry wideo

RokTytułRola
2009Ghostbusters: The Video GameVigo the Carpathian
2011The Elder Scrolls V: SkyrimEsbern
2016Lego Star Wars: The Force AwakensLor San Tekka

Przypisy

  1. Max von Sydow (ang.). Listal. [dostęp 2016-08-18].
  2. Max von Sydow zmarł w wieku 90 lat (pol.). Onet.pl. [dostęp 2020-03-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-03-09)].
  3. Exorcist and Game Of Thrones star Max von Sydow dies (ang.). Sky News. [dostęp 2020-03-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-03-09)].
  4. Max von Sydow (wł.). MYmovies. [dostęp 2016-08-18].
  5. Max von Sydow, swedish actor (ang.). Encyklopedia Britannica. [dostęp 2020-03-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-18)].
  6. Max von Sydow – What Nationality Ancestry Race (ang.). Ethnicity of Celebs. [dostęp 2020-03-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-03-09)].
  7. Max von Sydow Biography (1929-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2020-03-09].
  8. Andrea LeVasseur: Max von Sydow Biography (ang.). AllMovie. [dostęp 2016-08-18].
  9. Max von Sydow (fr.). AlloCiné. [dostęp 2016-08-18].
  10. Max von Sydow (hiszp.). SensaCine.com. [dostęp 2016-08-18].
  11. Max von Sydow (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2016-08-18].
  12. Han bryter med Sverige (szw.). Aftonbladet. [dostęp 2016-08-18].
  13. Zdzisław Haczek (2020-03-09): Zmarł aktor Max von Sydow. Szwedzki aktor miał 90 lat. Światową sławę zawdzięczał rolom w filmach Ingmara Bergmana (pol.). „Gazeta Lubuska”. [dostęp 2020-03-09].
  14. Marta Górna (2020-03-09): Max von Sydow nie żyje. Wybitny aktor, znany z filmów Bergmana, miał 90 lat (pol.). „Gazeta Wyborcza”. [dostęp 2020-03-09].
  15. Robert Berkvist (2020-03-09): Max von Sydow, Star of ‘Seventh Seal’ and ‘Exorcist,’ Dies at 90 (ang.). „The New York Times”. [dostęp 2020-03-09].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

MaxVonSydow 2006.jpg
Autor: Mario Antonio Pena Zapatería z Irun, Spain, Licencja: CC BY-SA 2.0
Max von Sydow at the 2006 San Sebastian International Film Festival.
Max Von Sydow (Premio Donosti - conferencia de prensa)3
Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Max von Sydow Cannes.jpg
(c) Georges Biard, CC BY-SA 3.0
Max von Sydow au festival de Cannes
Wikiquote-logo.svg
SVG version of the Wikiquote logo.