Metropolici i patriarchowie Moskwy

Lista prawosławnych metropolitów moskiewskich, patriarchów moskiewskich i całej Rusi w pierwszym okresie istnienia patriarchatu, ordynariuszy eparchii moskiewskiej w okresie synodalnym oraz patriarchów moskiewskich i całej Rusi po 1917.

Metropolici[1]

Patriarchowie (1589–1721)

Lp.PortretHierarcha
Imię i nazwisko świeckie
Okres pełnienia urzęduUwagi
oddo
I
Patriarch Job of Moscow.jpg
Hiob26 stycznia 158924 czerwca 1605Przed podniesieniem metropolii moskiewskiej do rangi patriarchatu był jej zwierzchnikiem. Wybrany na patriarchę przez cara Fiodora I z trzech kandydatów wskazanych również przez cara i potwierdzonych przez Sobór Biskupów. Z urzędu usunięty na żądanie Dymitra Samozwańca I[2], którego decyzję potwierdził uświęcony sobór[3]. Po śmierci Samozwańca i uwięzieniu Ignacego odmówił ponownego przyjęcia urzędu z uwagi na zły stan zdrowia[3].
Ignacy24 czerwca 160518 maja 1606Wybrany na patriarchę z polecenia Dymitra Samozwańca. Przez współczesnych uważany za kanonicznego zwierzchnika Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, został następnie wykreślony z list patriarchów i nie jest uwzględniany w numeracji kolejnych hierarchów na tym urzędzie[3]. Uwięziony i pozbawiony urzędu po śmierci swojego protektora Dymitra Samozwańca, w 1611 przez kilka miesięcy, na życzenie polskiej załogi Kremla moskiewskiego, bez sankcji soboru pełnił obowiązki patriarchy, w czasie uwięzienia kanonicznego zwierzchnika Kościoła – Hermogena. Następnie uciekł z Moskwy; na emigracji w Rzeczypospolitej przyjął unię[3].
II
Patriarch Germogen (tsarskiy titulyarnik) 2.jpg
Hermogen
Jermołaj
3 lipca 160617 lutego 1612Wybrany przez sobór biskupów z poparciem cara Wasyla Szujskiego[4].
Ефрем Казанский.jpg
Efrem
Efrem Chwostow
luty 161226 grudnia 1613Metropolita kazański, locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego[5].
Jonasz
Jonasz Archangielski
26 grudnia 161324 czerwca 1619Metropolita sarski i podoński, locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego. Pełnił obowiązki do powrotu metropolity Filareta (Romanowa), który jako ojciec cara Michała I miał objąć urząd patriarchy[5].
III
Philaret.jpg
Filaret
Fiodor Romanow
24 czerwca 16191 października 1633Wybrany na urząd przez sobór biskupów zgodnie z życzeniem cara Michała I[6]. Wcześniej, w 1608, przebywając w obozie Dymitra Samozwańca II, niekanonicznie tytułował się patriarchą, w opozycji do legalnego zwierzchnika Kościoła – Hermogena[7].
IV
Joasaphus I from Tsarsky titulyarnik.jpg
Joazaf Istyczeń 163428 listopada 1640Wybrany na urząd przez cara, z grona trzech wskazanych przez sobór kandydatów. Jego wybór był formalnością, gdyż już wcześniej jako na swojego następcę wskazywał na niego zmarły patriarcha Filaret[8].
V
Patriarch Iosif.jpg
Józef
Józef Djakow
27 marca 164215 kwietnia 1652Wybrany na urząd drogą losowania, z sześciu kandydatów wskazanych przez cara z grona uczestników uświęconego soboru[9].
VI
Nikon titularnik.jpg
Nikon
Nikita Minow
25 lipca 165212 grudnia 1666Najprawdopodobniej wybrany na urząd przez sobór biskupów, z poparciem cara[10]. W 1658, skonfliktowany z carem, ogłosił rezygnację z urzędu patriarchy i wycofał się do monasteru Nowe Jeruzalem. Decyzji tej nie potwierdził Sobór Lokalny ani Sobór Biskupów, toteż Nikon tytularnie pozostawał patriarchą, chociaż nie sprawował związanych z tym urzędem obowiązków, które pełnił w zastępstwie metropolita rostowski Jonasz[11]. W 1664 wrócił do Moskwy i zamierzał podjąć ich wykonywanie na nowo. Car Aleksy I był już jednak zdecydowanie mu przeciwny i nie dopuścił do tego, doprowadzając do zwołania w 1666 soboru z udziałem zwierzchników starożytnych patriarchów prawosławnych, który oficjalnie pozbawił Nikona wszystkich godności kościelnych[12]. W 1682 Nikon został pośmiertnie zrehabilitowany[13].
VII
Joasaphus II from Tsarsky titulyarnik.jpg
Joazaf II31 stycznia 166717 lutego 1672Wybrany na urząd przez sobór moskiewski, który pozbawił wszystkich godności kościelnych jego poprzednika Nikona[12].
VIII
Pitirim.jpg
Pitirim7 lipca 167219 kwietnia 1673Wybrany na urząd przez uświęcony sobór[14].
IX
Icon 02044 Patriarh Ioakim Moskovskij 1620-1690. Neizv. hud. XVII v. Rossiya.jpg
Joachim
Iwan Sawiołow
26 lipca 167417 marca 1690Wybrany przez uświęcony sobór[5].
X
Patriarkh Adrian.jpg
Adrian
Andriej
24 sierpnia 169016 października 1700Wybrany przez sobór biskupów[15].
Stephen Yavorsky.jpg
Stefan
Symeon Jaworski
16 grudnia 17011722Metropolita riazański, locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego, następnie przewodniczący Świątobliwego Synodu Rządzącego[16].

Arcybiskupi i metropolici w okresie synodalnym[1]

Patriarchowie (1917– )

Lp.FotografiaHierarcha
Imię i nazwisko świeckie
Okres pełnienia urzęduUwagi
oddo
XI
Tikhon of Moscow.jpg
Tichon
Wasilij Biełławin
17 listopada 19177 kwietnia 1925Wybrany na patriarchę przez Sobór Lokalny po niemal dwustu latach od likwidacji patriarchatu według opracowanej na tę okazję procedury. W pierwszej turze głosowania uczestnicy soboru wskazywali trzech najwłaściwszych kandydatów na tron patriarszy. Warunkiem zaakceptowania kandydatury było uzyskanie 155 głosów spośród 309 możliwych. Tichon został wybrany jako trzeci, po metropolitach Antonim (Chrapowickim) i Arseniuszu (Stadnickim). O wyborze patriarchy spośród wymienionych trzech hierarchów zadecydowało losowanie[17].
Peter Polansky.jpg
Piotr
Piotr Polański
12 kwietnia 192510 grudnia 1925Metropolita kruticki, locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego. Swoje obowiązki przestał pełnić de facto wskutek aresztowania. De iure pozostawał locum tenens do 1936[18].
Mitr sergiy.jpg
Sergiusz
Iwan Stragorodski
10 grudnia 19258 grudnia 1926Metropolita niżnonowogrodzki i arzamaski, zastępca locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego. Swoje obowiązki przestał pełnić wskutek aresztowania[18].
JosephPetrovikh.jpg
Józef
Iwan Pietrowych
8 grudnia 192613 grudnia 1926Metropolita rostowski, p. o. zastępcy locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego. Swoje obowiązki przestał pełnić wskutek aresztowania[18].
Serafim samoilovich.jpg
Serafin
Siemion Samojłowicz
13 grudnia 19267 kwietnia 1927Arcybiskup uglicki, p.o. zastępcy locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego. Po zwolnieniu metropolity niżnonowogrodzkiego Sergiusza na powrót przekazał mu dawne obowiązki[18].
Mitr sergiy.jpg
Sergiusz
Iwan Stragorodski
7 kwietnia 19271936Metropolita niżnonowogrodzki i arzamaski, następnie od 1932 – gorkowski i arzamaski i od 1934 – moskiewski i kołomieński, zastępca locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego[18].
19368 września 1943Locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego. Tytuł ten metropolita Sergiusz przyjął, kierując się docierającymi do niego informacjami o śmierci metropolity Piotra (Polańskiego), który w rzeczywistości zginął dopiero w roku następnym[19].
XII8 września 194315 maja 1944W zmienionej sytuacji politycznej ZSRR, po agresji niemieckiej, Stalin zgodził się na przeprowadzenie wyborów patriarchy. Wyboru Sergiusza dokonał Sobór Biskupów. Dziewiętnastu zgromadzonych hierarchów jednogłośnie poparło wniosek metropolity leningradzkiego Aleksego, by wybrać na nowego zwierzchnika Kościoła właśnie Sergiusza[20].
Metropolitan Alexy of Leningrad.jpg
Aleksy I
Siergiej Władimirowicz Simanski
15 maja 19442 lutego 1945Metropolita leningradzki, locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego.
XIII2 lutego 194517 kwietnia 1970Wybrany na patriarchę przez Sobór Lokalny zgodnie z wolą poprzedniego patriarchy[21].
Patriarch Pimen.JPG
Pimen
Siergiej Izwiekow
17 kwietnia 19702 czerwca 1971Metropolita kruticki i kołomieński, locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego.
XIV2 czerwca 19713 maja 1990Wybrany na patriarchę przez kontrolowany przez KGB Sobór Lokalny w głosowaniu jawnym, zgodnie z życzeniem władz, jednogłośnie[22].
Filaret-2008-08-19.jpg
Filaret
Mychajło Antonowycz Denysenko
3 maja 199010 czerwca 1990Egzarcha Ukrainy i metropolita kijowski, locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego.
XV
Patriarch Alexy II of Moscow.png
Aleksy II
Aleksiej Ridigier
10 czerwca 19905 grudnia 2008Wybrany przez Sobór Lokalny w dwóch turach głosowania. W obydwu uzyskał największą liczbę głosów, wyprzedzając metropolitów rostowskiego i nowoczerkasskiego Włodzimierza i kijowskiego Filareta[23].
Cyryl I
Władimir Gundiajew
5 grudnia 20081 lutego 2009Metropolita smoleński i kaliningradzki, locum tenens Patriarchatu Moskiewskiego[24].
XVIod 1 lutego 2009Wybrany przez Sobór Lokalny w dwóch turach głosowania. W obydwu uzyskał największą liczbę głosów, wyprzedzając metropolitów kałuskiego i borowskiego Klemensa oraz mińskiego i słuckiego, egzarchę Białorusi Filareta (wycofał się z II tury)[25].

Przypisy

  1. a b Московская епархия (г. Москва)
  2. Iow (ros.). Prawosławnaja Encikłopedija. [dostęp 2011-09-03].
  3. a b c d A. Bogdanow: Russkije patriarchi. Snizchoditielnyj Ignatij (ros.). krotov.info. [dostęp 2012-05-01].
  4. Trepanier L.: Political Symbols in Russian History: Church, State, and the Quest for Order and Justice. Lexington Books, 2010, s. 64. ISBN 978-0-7391-1789-7.
  5. a b c D. Połozniew: Russkaja Prawosławnaja Cerkow w XVII wiekie. W: Prawosławnaja Encikłopiedija. T. RPC. Moskwa: Cerkowno-Naucznyj Centr "Prawosławnaja Encikłopiedija", 2000, s. 92-93. ISBN 5-89572-005-6.
  6. A. Andrusiewicz: Dzieje wielkiej smuty. Katowice: Śląsk, 1999, s. 367. ISBN 83-7164-070-6.
  7. A. Andrusiewicz: Carowie i cesarze Rosji. Warszawa: 2001, s. 106-107. ISBN 83-7311-126-3.
  8. A. Andrusiewicz: Carowie i cesarze Rosji. Warszawa: 2001, s. 122-125. ISBN 83-7311-126-3.
  9. Pietruszko W.: Russkaja Cerkow w patriarszestwo Josifa. Czast' 1 (ros.). pravoslavie.ru. [dostęp 2012-02-01].
  10. Sergiej Łobaczew: Patriarch Nikon. Petersburg: Isskustwo SPB, 2003, s. 105-107. ISBN 5-210-01561-0.
  11. hieromnich Tichon (Polanski): Putieszestwije w istoriju russkich monastyriej. Moskwa: Russkoje Słowo, 2002, s. 229-231. ISBN 5-94853-009-4.
  12. a b Sergiej Łobaczew: Patriarch Nikon. Petersburg: Isskustwo SPB, 2003, s. 224-226. ISBN 5-210-01561-0.
  13. Sergiej Łobaczew: Patriarch Nikon. Petersburg: Isskustwo SPB, 2003, s. 265-266. ISBN 5-210-01561-0.
  14. Pascal P.: Avvakum et les débuts du raskol. Paris-The Hague: Mouton & Co, 1963, s. 458.
  15. Heller M.: Historia Imperium Rosyjskiego. Warszawa: Książka i Wiedza, 2009, s. 310. ISBN 978-83-05-13522-1.
  16. Стефан (Яворский) (ros.). ortho-rus.ru. [zarchiwizowane z tego adresu].
  17. M. Wostryszew: Patriarch Tichon. Moskwa: Mołodaja gwardija, 1997, s. 73-74. ISBN 5-235-02292-0.
  18. a b c d e Cypin W.: Istorija Russkoj Cerkwi 1917-1997. Gława IV: Russkaja Cerkow pri Miestoblustitiele patriarszego priestoła mitropolitie Pietrie i zamiestitiele Miestoblustitiela mitropolitie Siergii (1925-1936) (ros.). [dostęp 2011-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  19. D. Pospielovsky: The Russian Church under the Soviet regime 1917-1982. Crestwood-New York: St. Vladimir's Seminary Press, 1984, s. 186-188. ISBN 0-88141-033-0.
  20. Cypin W.: Archijerejskij Sobor (ros.). Prawosławnaja Encikłopiedija, 11 grudnia 2008. [dostęp 2011-12-29].
  21. D. Pospielovsky: The Russian Church under the Soviet regime 1917-1982. Crestwood-New York: St. Vladimir's Seminary Press, 1984, s. 209-210. ISBN 0-88141-033-0.
  22. ks. T. Kałużny SCJ: Sekret Nikodema. Nieznane oblicze Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego: studium historyczno-ekumeniczne. Kraków: Wydawnictwo Księży Sercanów, 1999, s. 96-97. ISBN 83-86789-56-5.
  23. ks. W. Cypin, S. Krawiec: Aleksij II (ros.). Prawosławnaja Encikłopedija, 5 października 2007. [dostęp 2011-08-22].
  24. D. Solovyov, O. Shchedrov: Russians bid farewell to Patriarch at grand funeral (ang.). reuters.com, 9 grudnia 2008. [dostęp 2011-05-14].
  25. W Chramie Christa Spasitiela sostojałas' intronizacija Swiatiejszego Patriarcha Moskowskogo i wsieja Rusi Kiriłła (ros.). patriarchia.ru, 25 stycznia 2009. [dostęp 2011-05-14].

Media użyte na tej stronie

Nikon titularnik.jpg
Patriarch Nikon
Ефрем Казанский.jpg
Свт. Ефрем Казанский. Шитый образ для хоругви. Нач. XX в. (ГИМ)
Stephen Yavorsky.jpg
Stephen Yavorsky
Filaret-2008-08-19.jpg
Autor: Håkan Henriksson (Narking), Licencja: CC BY 3.0
Patriarch Filaret (Denysenko) outside Volodymyrska church in Kiev, Ukraine
Patriarch Alexy II of Moscow.png
Autor: , Licencja: CC BY-SA 2.0
Blessed Patriarch Alexy II of Moscow and All Rus
JosephPetrovikh.jpg
Metropolitan Joseph (Ivan Petrovykh)
Patriarch Germogen (tsarskiy titulyarnik) 2.jpg
Гермоген — патриарх Московский и всея Руси. Фототипия. 1905
Patriarch Pimen.JPG
Patriarcha moskiewski i całej Rusi Pimen
Peter Polansky.jpg
Metropolitan of Kolomna and Krutitsy Peter Polyansky
Joasaphus II from Tsarsky titulyarnik.jpg
Патриарх Иоасаф II. Миниатюра из Титулярника. 1672 год.
Joasaphus I from Tsarsky titulyarnik.jpg
Патриарх Иоасаф I. Миниатюра из Титулярника. 1672 год.
Serafim samoilovich.jpg
Серафим (Самойлович) (1881-1937) - священномученик, архиепископ Угличский. Прославлен в лике святых Русской Православной Церковью Заграницей в 1981 году, Московским Патриархатом — в 2000 году.
Patriarkh Adrian.jpg

Патриарх Адриан.

Парсуна начала 18 в
Tikhon of Moscow.jpg
Saint Tikhon of Moscow (1865 – 1925):the Patriarch of Moscow and All Russia of the Russian Orthodox Church during the early years of the Soviet Union, 1917 through 1925
Metropolitan Alexy of Leningrad.jpg
Alexy (Simanski), future patriarch of Moscow, as metropolitan of Leningrad
Mitr sergiy.jpg
Metropolitan Sergius of Moscow and Kolomna
Patriarch Job of Moscow.jpg
Patriarch Job of Moscow (from Tsarskiy titulyarnik)
Pitirim.jpg
Pitirim, patriarch of Moscow and all Russia
Patriarch Kirill of Moscow.jpg
(c) Kremlin.ru, CC BY 4.0
Patriarch Kirill of Moscow