Mińsk Mazowiecki

Mińsk Mazowiecki
miasto i gmina
Ilustracja
Zdjęcie lotnicze znad wschodniej części miasta w kierunku zachodnim
HerbFlaga
HerbFlaga
Państwo Polska
Województwo mazowieckie
Powiatmiński
Aglomeracjawarszawska
Data założeniaXIV wiek
Prawa miejskie1421 (29 maja)
BurmistrzMarcin Jakubowski
Powierzchnia13,18 km²
Wysokość147 m n.p.m.
Populacja (2019)
• liczba ludności
• gęstość

40 999[1]
3111 os./km²
Strefa numeracyjna+48 25
Kod pocztowy05-300 do 05-303
Tablice rejestracyjneWM
Położenie na mapie powiatu mińskiego
Mapa konturowa powiatu mińskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Mińsk Mazowiecki”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Mińsk Mazowiecki”
Ziemia52°10′50″N 21°33′30″E/52,180556 21,558333
TERC (TERYT)1412011
SIMC0975687
Urząd miejski
Konstytucji 3 Maja 1
05-300 Mińsk Mazowiecki
Strona internetowa
BIP

Mińsk Mazowieckimiasto we wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, należące do aglomeracji warszawskiej[2], siedziba powiatu mińskiego i gminy wiejskiej Mińsk Mazowiecki. Według danych z 30 czerwca 2016 roku Mińsk Mazowiecki zamieszkiwało 40 386 mieszkańców[3]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego.

Miasto położone jest w odległości 20 km od granicy i 38 km od centrum Warszawy. Stanowi ono lokalne i ponadlokalne centrum gospodarcze (rozwinięte handel, usługi i przemysł), edukacyjne (szkoła wyższa, 6 szkół średnich, uniwersytet trzeciego wieku), militarne (baza lotnicza, żandarmeria i wojskowa komenda uzupełnień), kulturalne (dom kultury, szkoła artystyczna, 2 biblioteki, 2 muzea), ale przede wszystkim jest miejscem zamieszkania i wypoczynku wielu ludzi pracujących w Warszawie.

Historia Mińska sięga ponad sześciuset lat. Od 1421 miejscowość posiada prawa miejskie. W XIX wieku i do II wojny światowej miasto było zamieszkane przez dużą społeczność żydowską, obecnie został po niej tylko cmentarz i jeden z największych kamieni w Treblince. W Mińsku znajduje się kilkanaście obiektów wpisanych do rejestru zabytków[4] oraz całe obszary zabudowy chronione przez plan zagospodarowania przestrzennego[5][6].

Położenie

Gmina miejska Mińsk Mazowiecki na tle powiatu mińskiego
Granice miasta i granice naturalne:
kolor fioletowy: granica miasta
kolor czerwony: droga krajowa
kolor żółty: droga wojewódzka
kolor czarny: linia kolejowa
kolor niebieski: rzeka Srebrna

Mińsk leży na Wysoczyźnie Kałuszyńskiej we wschodniej części województwa mazowieckiego. Geograficznie jest to Nizina Południowopodlaska, a historycznie i kulturowo Mazowsze.

Według Google Maps odległości drogowe wynoszą 38 km do centrum Warszawy (kierunek zachodni) i 50,2 km do Siedlec (kierunek wschodni). Odległości kolejowe wynoszą odpowiednio ok. 39 km (Warszawa Śródmieście) i ok. 52 km (Dworzec w Siedlcach).

Odległości do miast w powiecie mińskim wynoszą: do Sulejówka 27 km, do Halinowa 17 km, do Kałuszyna 16,5 km. Bliżej niż Śródmieście znajdują się jeszcze: Otwock (30 km) i Józefów (29 km) oraz Wołomin (37 km) i Ząbki (38 km).

Odległość drogowa do Lublina wynosi 140 km, do Brześcia 162 km, a do Białegostoku 180 km.

Środowisko naturalne

Rzeźba terenu

Mińsk leży na wysokości 147 m n.p.m. Jego powierzchnia jest płaska z wyjątkiem głęboko wciętej doliny rzeki Srebrnej.

Warunki wodne

Srebrna jest jednym z nielicznych cieków wodnych na terenie miasta. Mińsk leży w dorzeczu Wisły[7].

Przyroda

Na terenie miasta znajduje się 13 pomników przyrody (głównie dęby)[5], zaś tuż za miastem, niedaleko dworca kolejowego jeden z najstarszych okazów sosny w Polsce[8].

Wszystkie części miasta znajdują się blisko terenów zielonych. Można wyróżnić dwa główne typy zieleni. Pierwszy to tereny leśno-parkowe reprezentowane przez Park im. Rodziny Dernałowiczów (w centrum miasta) i Leśnictwo Stankowizna (przy południowej granicy). Drugi to łąki, z niewielkimi lasami, wchodzące w skład Mińskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu; znajdują się one w południowo-wschodniej i południowo-zachodniej części Mińska. Dodatkowo po całym mieście rozrzucone są kompleksy ogrodów działkowych.

Klimat

Miasto cechuje klimat umiarkowany chłodny, przy czym stosunkowo duże zachmurzenie[9].

Średnia temperatura i opady dla Mińska Mazowieckiego
MiesiącStyLutMarKwiMajCzeLipSieWrzPaźLisGru
Średnie temperatury w dzień [°C]1261319222423181251
Średnie temperatury w nocy [°C]-4-4-138121313951-3
Opady [mm] 16.520.322.129.234.348.857.738.435.325.127.923.9
Źródło: msn weather[10] 15.12.2008

Nazwa i symbole

Nazwa Mińska pochodzi od rzeki Mieni, której nazwa jest z kolei związana ze słowem „mienić”. Przymiotnik „Mazowiecki” ma odróżniać miasto od Mińska na Białorusi.

Miasto w czasie swojej historii kilkukrotnie zmieniało nazwę (w średniowieczu wynikało to bardziej z rozwoju języka polskiego niż rzeczywistych zmian). Początkowo osada zwana była różnie – Mieńsk, Mensk i Mińsk, jednak w momencie zlokalizowania tu miasta w 1421 nadano mu nazwę Mińsk. Nazwa ta przetrwała do 1868, kiedy to władze carskie zmieniły ją na Nowomińsk. Dzisiejsza nazwa została natomiast nadana miastu 11 lipca 1916.

W większości innych języków nazwę zapisuje się tak samo jak w polskim. Z innych zapisów można wymienić נאוואמינסק w języku jidysz (mieszkało tu wielu Żydów) i Миньск-Мазовецки w rosyjskim (przez miasto przechodzą szlaki komunikacyjne na wschód).

Herbem Mińska jest Leliwa, a patronem św. Jan Chrzciciel.

Historia

Mińsk Mazowiecki i najbliższa okolica w początkach XIX w., First Military Surway, 1801-1804 r.

Mińsk Mazowiecki otrzymał prawa miejskie 29 maja 1421 roku. Prawa te nadał książę mazowiecki Janusz I Starszy, a pierwszym właścicielem był Jan z Gościeńczyc herbu Prus III. Już w 1422 rozpoczął działalność kościół parafialny (w miejscu obecnego kościoła, przy Starym Rynku). XV i XVI wiek to szybki rozwój miasta i powstanie sąsiedniego Sendomierza.

Mińsk Mazowiecki na mapie sztabowej z 1911 roku.

Prywatne miasto szlacheckie Mińsko położone było w drugiej połowie XVI wieku w powiecie garwolińskim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego[11].

Gorszym czasem dla miasta był XVII i XVIII wiek (m.in. agraryzacja i potop szwedzki).

W lipcu 1816 Mińsk stał się stolicą obwodu stanisławowskiego. Od tej pory, z przerwą w latach 1975–1999, jest siedzibą powiatu.

W czasach powstania listopadowego i powstania styczniowego okolice Mińska były terenem licznych potyczek. W 1867 r. oddano do użytku Kolej Warszawsko-Terespolską (całą linię). Od 1870 roku właścicielami miasta byli Doria Dernałowiczowie. W 1873 polski przedsiębiorca Konstanty Rudzki założył w mieście zakłady odlewnicze pod nazwą Fabryka Machin i Odlewów Żelaznych „K. Rudzki i Spółka”[12]. Fabryka ta od 1881 roku rozpoczęła produkcję rur lanych, a od 1890 wytwarzała także rury wodociągowe, sprzęt kolejowy oraz konstrukcje stalowe przeznaczone głównie do budowy mostów. Pod koniec XIX wieku Konstanty Rudzki zatrudniał w niej ok. 1000 robotników, a jego firma była trzecią pod względem wielkości z branży budowy maszyn w całym Królestwie Polskim. Główne zakłady przedsiębiorstwa znajdowały się w Mińsku Mazowieckim, gdzie wykonywane były elementy konstrukcji stalowych do budowy mostów przeznaczonych dla całego Imperium Rosyjskiego. W okresie tym firma „Rudzki i Ska” przygotowywała elementy stalowe na budowy mostów w Rosji, Mandżurii oraz Chinach[12]. Obecnie tradycje te kontynuuje fabryka maszyn (obecny FUD – Fabryka Urządzeń Dźwigowych).

Podczas wojny polsko-bolszewickiej, w sierpniu 1920 r. Mińsk został zajęty przez Armię Czerwoną. 17 sierpnia 1920 roku, miasto zostało wyzwolone przez oddziały grupy płk. Stanisława Wrzalińskiego[13]. Wtedy też miało tu miejsce połączenie sił polskich (po kulminacyjnym momencie bitwy warszawskiej). W tym czasie właściciele miasta gościli Józefa Piłsudskiego, Józefa Hallera i Charlesa de Gaulle’a.

W Mińsku stacjonował 7 Pułk Ułanów Lubelskich, który odegrał dużą rolę w przewrocie majowym i bohatersko walczył w wojnie obronnej 1939. Mieszkała tu duża społeczność żydowska. W pierwszej połowie 1936 doszło tu do ekscesów, pogromu, o podłożu antysemickim[14][15].

Mińsk Mazowiecki na mapie topograficznej z 1937 (z zaznaczonymi współczesnymi granicami miasta)

W czasie II wojny światowej na terenie miasta działały Armia Krajowa i Gwardia Ludowa.

W 1940 Niemcy utworzyli tutaj getto, którego mieszkańcy 21 sierpnia 1942 zostali wywiezieni i wymordowani w obozie zagłady w Treblince. Blisko tysiąc osób zostało rozstrzelanych na dzisiejszym Starym Rynku.

Po opuszczeniu miasta przez okupanta AK przejęło nad nim kontrolę 30 lipca 1944, ale nazajutrz weszła Armia Czerwona. W nocy z 2 na 3 marca 1945 roku, NKWD zamordowało 7 przedstawicieli mińskiej elity, w tym burmistrza Hipolita Konopkę.

W 1945 miasto liczy jedynie 10,5 tys. mieszkańców, w 1971 24,7 tys., w 1992 34 tys., a w 2006 37,5 tys. W okresie od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 nie istnieje powiat miński, zaś Mińsk wchodzi w skład woj. siedleckiego. W roku 1984 dokonano ostatniego dużego powiększenia miasta, m.in. o Kędzierak i Anielinę.

Architektura

Park im. Rodziny Dernałowiczów
Pałac Dernałowiczów
Pałac Dernałowiczów

Układ przestrzenny

Plac Stary Rynek – historyczne centrum Mińska

Zachowany został układ przestrzenny dwóch średniowiecznych osad handlowych (Mińsk i Górki), w których ulice wychodzą z narożników rynków, oraz renesansowego miasta (Sendomierz, 1549-1695), gdzie główna ulica wychodzi ze środka południowej pierzei rynku[16]. Układ ten jest chroniony przez plan zagospodarowania przestrzennego.

Pałac Dernałowiczów wraz z zespołem parkowym

Prawdopodobnie w XVI w miejscu pałacu stał już dworek. W rejestrze zabytków sam pałac jest oznaczony jako XVII-wieczny, został przebudowany w XIX wieku, a w XX przechodził remonty które doprowadziły go do obecnego, idealnego stanu[5][17].

Od 1867 wokół pałacu rozwijany był park. Obecnie jest to Park im. Rodziny Dernałowiczów.

Cały zespół parkowo-pałacowy znajduje się na północ od Starego Rynku i Placu Kilińskiego przy ul. Warszawskiej.

Kościół rzymskokatolicki pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny

Kościół w miejscu XV-wiecznego. Zbudowany w XVI wieku, zniszczony i odbudowany w XVII, przebudowany w latach 1908–1912. Znajduje się na północnej pierzei pierwotnego (średniowiecznego) rynku. Po przebudowie kościół jest neobarokowy[5].

Zabytkami są również elementy wyposażenia (główny ołtarz, krucyfiks, dwa ołtarze boczne, chrzcielnica, dwa feretrony i kropielnica) oraz cmentarz z nagrobkami z XIX wieku.

Kościół starokatolicki mariawitów

Kościół starokatolicki mariawitów pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny

Świątynia mariawicka pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny wybudowana została w latach 1908–1911 w stylu neogotyckim z czerwonej cegły. Kościół konsekrowany został 8 września 1911 roku przez biskupa Jana Marię Michała Kowalskiego. Podczas II wojny światowej Niemcy urządzili w kościele magazyn zbożowy. Po wojnie świątynia została gruntownie wyremontowana i rekonsekrowana.

Kościół to trzynawowa świątynia na planie krzyża łacińskiego zwieńczona czworoboczną wieżą. We wnętrzu znajduje się jeden ołtarz przeznaczony do odprawiania mszy trydenckiej oraz obrazy: Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, Najświętszego Serca Jezusowego i św. Marii Franciszki Kozłowskiej. Na ścianach prezbiterium namalowane są anioły i symbole eucharystyczne.

Inne zabytki chronione prawem

  • klasycystyczny budynek dawnego starostwa z XIX wieku, na Placu Kilińskiego – 7 lipca 1816 roku Mińsk stał się siedzibą obwodu stanisławowskiego w woj. mazowieckim,
  • budynek szkoły z XIX wieku na ul. Warszawskiej – obecnie siedziba ZNP,
  • empirowy zajazd pocztowy z XIX wieku na ul. Warszawskiej, nadal pełniący swoją pierwotną funkcję,
  • ruiny dworku M.E. Andriollego na ul. Warszawskiej,
  • zabudowa mieszkalna po przeciwnej stronie stacji kolejowej (ul. Sosnkowskiego):
    • dom K. Rudzkiego z 1880 roku – budynek prywatny,
    • willa dr Jana Huberta z początku XX wieku – budynek ten obecnie przechodzi kapitalny remont (rozebrano go do gołych murów), w przyszłości będzie jedną z dwóch siedzib Muzeum Ziemi Mińskiej,
  • dom i oficyna z 1922 przy ul. Pięknej, będące siedzibą Wojskowej Komendy Uzupełnień,
  • cmentarz żydowski przy ul. 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego, podobnie jak inne kirkuty dewastowany.

Inne budynki chronione przez plan zagospodarowania przestrzennego

Klasycystyczny budynek dawnego starostwa z XIX wieku
  • szpital z początku XX wieku przy ul. 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego,
  • willa hr. Łubieńskiej z II połowy XIX wieku przy ul. Stefana Okrzei – główna siedziba Muzeum Ziemi Mińskiej,
  • pozostałości koszar wojskowych przy ul. Warszawskiej,
  • cmentarz żołnierzy radzieckich przy ul. Warszawskiej,
  • budynek z lat 50. XX wieku przy ul. Jana Pawła II – obecnie bank,
  • Pomnik Konstytucji 3 Maja przy ul. Kazikowskiego,
  • budynki szkolne:
    • szkoła przy ul. Pięknej (budynek gimnazjum z 1903, budynek liceum z lat 30. XX wieku) – Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące im. Polskiej Macierzy Szkolnej,
    • szkoła przy ul. Kościuszki (budynek z lat 90. XIX wieku) – Salezjańskie Liceum Ogólnokształcące i Gimnazjum,
    • szkoła przy ul. Kopernika (budynek z lat 30. XX wieku) – Szkoła Podstawowa nr 1 i Gimnazjum Miejskie nr 1,
  • zabudowa mieszkalna (stan na 2004, część z nich grozi zawaleniem lub już się zawaliła):
    • domy drewniane przy ulicach: Daszyńskiego (10), Jana Pawła II (1), Kazikowskiego (8), Klonowej (3), Kościelnej (8), Kościuszki (3), Kresowej (1), Małopolskiej (2), Okrzei (6), Osiedlowej (6), Parkowej (1), Smoleńskiego (2), Piłsudskiego (14), Świętokrzyskiej (1), Warszawskiej (18), Wyszyńskiego (6)
    • domy murowane lub drewniano-murowane przy ulicach: Plac Kilińskiego (2), Kościelnej (2), Kościuszki (2), Polowej (1), Siennickiej (1), Piłsudskiego (1), Świętokrzyskiej (1), Warszawskiej (6).

Cenne budynki zniszczone

Kilka budynków miałoby obecnie status zabytku[18][19]:

  • cerkiew, rozebrana w 1936 ze względu na brak wiernych, pozostało ogrodzenie,
  • synagoga, zniszczona przez wojska niemieckie,
  • dworzec kolejowy w stylu barokowym, zbombardowany przez wojska niemieckie w 1939 roku.

Pomniki

Pomnik gen. Władysława Andersa

Lista pomników i miejsc pamięci narodowej znajdujących się w Mińsku Mazowieckim:

  • Pomnik Niepodległości,
  • Pomnik Szarych Szeregów,
  • Pomnik Powstańców 1863,
  • Pomnik-Gołąb Pokoju,
  • Pomnik 1PLM Warszawa (lotników),
  • Pomnik Ojca Świętego Jana Pawła II,
  • Pomnik Mikołaja Kopernika,
  • Pomnik Władysława Andersa,
  • Pomnik nauczycieli i organizatorów tajnego nauczania
Pomnik bohaterów II wojny światowej

Głazy upamiętniają: uczniów poległych za wolność ojczyzny w 1920, jeńców sowieckich, Kasztankę – klacz Józefa Piłsudskiego[20], gen. Zygmunta Piaseckiego i Powstanie Warszawskie.

Tablicami uczczono pamięć: rodziny Sażyńskich, pomordowanych przez NKWD, Armii Krajowej (działającej w Mińsku, 2 tablice), ofiar hitlerowców (3 tablice).

Zieleń miejska, pomniki przyrody

Mińsk posiada kilka znaczących skwerów i placów:

  • plac Stary Rynek – średniowieczny rynek przerobiony został częściowo na parking, a częściowo na niewielki skwer. Do zalet tego miejsca należy widok na zabytkowy kościół i park. Wadą jest położenie tuż przy ruchliwej ulicy głównej ul. Warszawskiej.
Ogród Dernałowiczów
  • plac Kilińskiego – rynek renesansowy. Częściowo również znajduje się blisko ul. Warszawskiej, ale jest znacznie większy. Duża jego część, blisko ulicy, została zadrzewiona oddzielając mniejszy plac i tworząc z niego często odwiedzane miejsce. Skwer nadaje się do organizacji publicznych uroczystości.
  • plac Konstytucji – plac przy ul. Konstytucji 3 Maja. Składa się z Ronda Hallera oraz fontanny miejskiej wraz z otoczeniem. Od wyżej wymienionych odróżnia się mniejszym zadrzewieniem i nowoczesną zabudową. Ten skwer jest zwykle wykorzystywany do publicznych uroczystości.
  • plac Lotników (wcześniej Wolności) – średniowieczny rynek z Pomnikiem Lotników.
  • kilka mniejszych placów i skwerów znajduje się przy konkretnych budynkach jak Pałac Łubieńskich (z fontanną), Willa dr Jana Huberta, Kościół pw. św. Antoniego czy Zespół Szkół Zawodowych nr 1 (obok placu Konstytucji najczęściej wykorzystywany do publicznych uroczystości).

Na terenie Mińska Mazowieckiego rosną dwa wyjątkowo okazałe drzewa. Jednym z nich jest bardzo stara, około 370-letnia sosna. To drzewo o obwodzie 387 cm i wysokości 19 m (w 2011)[21], znajduje się na obrzeżach miasta, przy ulicy Stankowizna. Drugim drzewem jest topola biała, rosnąca w parku, w centrum miasta. Z krótkiego pnia o obwodzie 739 cm odchodzi kilka konarów, a wysokość drzewa to aż 41 – 43 m (w 2015), to najwyższa znana topola w kraju[22].

Demografia

Pod względem liczby ludności Mińsk jest 12. miastem województwa mazowieckiego (146. w Polsce), a pod względem gęstości zaludnienia 6. (9. w Polsce)[23].

Według danych GUS 31 grudnia 2006 było w Mińsku zameldowanych 37 544 osoby, a faktycznie zamieszkiwało 37 927. Urząd Miasta podaje liczbę 37 529.

Według danych GUS w 2017 r. gminę miejską zamieszkiwało 40 399 osób, w tym 21 295 kobiet i 19 104 mężczyzn[24]. Miasto jest zaliczane do tzw. sypialni Warszawy, każdego dnia odjeżdża do stolicy kilkadziesiąt pociągów i około 100 autobusów.

OpisOgółemKobietyMężczyźni
Jednostkaosób%osób%osób%
Populacja37 54410019 68452,417 95747,8
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
286115001368
Dane historyczne
RokLudnośćZm., %
16601000
1777456−54,4%
182775064,5%
18802940292%
1901477162,3%
1910579421,4%
192110 68984,5%
194510 500−1,8%
197124 700135,2%
199234 00037,7%
200035 5954,7%
200737 9846,7%
2000, 2007 dane GUS[25]

Przez wieki liczba ludności miasta ulegała dużym zmianom. W XVI wieku dochodziła już do 4 tys., by w 1777 wynieść jedynie 456. Później obserwuje się stały wzrost liczby ludności zakłócony jedynie przez II wojnę światową. Trend ten trwa do dzisiaj[23].

  • Piramida wieku mieszkańców Mińska Mazowieckiego w 2014 roku[3].
Piramida wieku Minsk Mazowiecki.png

Gospodarka

Charakterystyka gospodarki

W 2006 roku działały w Mińsku 4003 przedsiębiorstwa, w 96,6% prywatne. Dominuje sektor handlowy (łącznie z usługami naprawczymi, 1340 podmiotów), a następnie obsługi nieruchomości i firm (630), budownictwa (498) i przetwórstwa przemysłowego (393)[23].

Na jeden bank przypada mniej niż 4 tysiące mieszkańców, identyczna jest sytuacja ze sklepami wielkopowierzchniowymi. Przy czym zarówno banki, jak i sklepy obsługują również dużą część mieszkańców powiatu.

Miejsca o największej powierzchni handlowej to Targowisko Miejskie i znajdujące się niedaleko miasta „CH Carrefour Mińsk Mazowiecki”[26].

Swoje siedziby mają tutaj deweloperzy działający zarówno na rynku lokalnym, jak i w Warszawie. Dużo jest także przedsiębiorstw budowlanych (razem 498 podmiotów).

W mieście działają 3 hotele, oraz wiele punktów gastronomicznych od restauracji po tanie puby (razem 91 podmiotów).

Największym przedstawicielem lokalnego przemysłu i usług jest firma ZNTK „Mińsk Mazowiecki” zajmująca się obsługą taboru PKP i Kolei Mazowieckich.

Zakłady typowo przemysłowe zajmują się produkcją urządzeń dźwigowych (Fabryka Urządzeń Dźwigowych), artykułów bawełnianych (Harper Hygienics), obuwia dziecięcego (Bartek) i folii.

Budżet miasta

Urząd Miasta

Na 2008 zaplanowano wydatki w wysokości 86 mln zł i przychody w wysokości 82,2 mln zł. Deficyt budżetowy pokryty jest w całości przez oszczędności[27].

Największe wydatki to inwestycje w dziedzinie transportu i łączności (10%), wynagrodzenie pracowników oświaty (9,1%), inwestycje w dziedzinie kultury (7,4%), świadczenia rodzinne (7,3%), dotacja dla przedszkola (6,1%) oraz inwestycje w dziedzinie kultury fizycznej i sportu (5,5%).

Ogółem inwestycje stanowią około 28% budżetu miasta.

Gospodarka komunalna

Oczyszczalnia ścieków

Działające od 1990 roku Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej posiada 4 kotłownie o łącznej mocy ponad 30 MW, przy czym większość uzyskuje się z miału węglowego[28].

Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji (1992) posiada 7 studni, 2 stacje uzdatniania wody, nowoczesną oczyszczalnię ścieków otwartą w listopadzie 2005 roku[29] oraz sieć wodociągów i kanalizacji obejmującą całe miasto i kilka wsi.

Modernizacją i budową dróg zajmuje się działający od 1994 Zarząd Dróg Miejskich.

Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej nie posiada obecnie wystarczających zasobów mieszkaniowych jednak w najbliższych latach (od 2007) zarezerwowano na inwestycje w mieszkania socjalne po 2 mln zł z rocznego budżetu[28].

Urzędy i instytucje

Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska

W Mińsku znajduje się jedna instytucja publiczna o zasięgu subregionalnym. Jest to biuro terenowe Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Warszawie. Obejmuje ono swoim zasięgiem wschodnią część województwa.

Z granicami powiatu nie pokrywa się także zasięg Wojskowej Komendy Uzupełnień i Nadleśnictwa Mińsk

Znajdują się tutaj wszelkie instytucje powiatowe (Starostwo, Powiatowy Inspektorat Weterynarii, Sanepid, Urząd Pracy), a także Urząd Skarbowy, Sąd i Prokuratura Rejonowa oraz rejonowy oddział Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad.

Do instytucji o mniejszym zasięgu należą Urząd Miasta, Urząd Gminy (gmina Mińsk Mazowiecki) i kilka placówek Poczty Polskiej.

Transport

Wejście do stacji kolejowej; po lewej stronie widać tory, a po prawej autobusy

Mińsk Mazowiecki to węzeł 2 linii kolejowych, 2 dróg krajowych i 1 drogi wojewódzkiej.

Transport kolejowy

Linia kolejowa nr 2 (E20, BerlinWarszawaTerespolMoskwa) łączy stację kolejową Mińsk Mazowiecki bezpośrednio z wieloma miastami. Najwięcej pociągów jeździ do Warszawy (4 pospieszne, 50 osobowych do centrum i 1 skrócony do Warszawy Wschodniej) oraz Siedlec (4 pospieszne i 28 osobowych). Najdalsze jest połączenie z Moskwą.

Linia kolejowa nr 13 ma dla miasta mniejsze znaczenie. Przejeżdżają nią bez zatrzymania m.in. pociągi do Lublina, Rzeszowa i Kijowa.

Transport drogowy

Północną obwodnicę miasta stanowi odcinek autostrady A2, fragment międzynarodowej drogi E30. W mieście i gminie krzyżują się drogi krajowe oraz wojewódzkie:

Ciekawostką jest to, że do ostatniej modernizacji linii kolejowej nr 2 nie istniało połączenie ulic Sosnkowskiego, Mrozowskiej (była jedynie krótką uliczką przy Siennickiej) i Limanowskiego. Stankowizna, Kędzierak i dzielnica przemysłowa były odcięte od pozostałych części miasta. Można było do nich dojechać przez Stojadła lub Gliniak (gmina Mińsk Mazowiecki)[30].

W przyszłości w pobliżu miasta planowana jest budowa węzła krzyżującego autostradę A2 z autostradą A50 oraz drogą ekspresową S50[31], nowymi trasami tworzącymi autostradową obwodnicę Warszawy.

Transport autobusowy

Przedsiębiorstwa Rapit i BAGS zapewniają regularne połączenie z Warszawą oraz miejscowościami ościennymi.

W 2018 roku ruszyła komunikacja miejska[32]. Mieszkańcy mają do dyspozycji trzy linie, M1, M2 oraz M3.

Transport lotniczy

Najbliższe porty lotnicze to Warszawa-Okęcie i Warszawa-Modlin.

Urbanistyka

Struktura gruntów

Użytki rolne
  • Tereny mieszkaniowe: 30%
  • Tereny przemysłowe: 6%
  • Drogi, koleje i inne tereny komunikacyjne: 15%
  • Użytki rolne: 29%
  • Lasy: 5% (Park Miejski)
  • Inne: 15% (w tym 3% zurbanizowane)[33]

Wokół miasta znajdują się tereny mieszkaniowe (kilkutysięczne przedmieścia[34], głównie na północy[35]), tereny usługowo-przemysłowe (na zachodzie[36]), użytki rolne oraz duży kompleks leśny (na południu[37]).

Zabudowa

Dom drewniany w Mińsku, zburzony w czerwcu 2008

Bloki mieszkalne o maksymalnej wysokości równej 4 piętrom, zaś w pewnych miejscach (np. sąsiedztwo starych budynków) 2 piętrom, stanowią obecnie podstawę zabudowy miasta. Obok siebie występują bloki z różnych okresów (przed socrealizmem, z socrealizmu i nowe). Są także duże obszary zabudowy jednorodzinnej, w tym zaskakująco dużo zachowanych budynków drewnianych (w zainteresowaniu konserwatora zabytków[5]).

Zakłady przemysłowe znajdują się głównie w niewielkiej części miasta, na południe od linii kolejowej.

Sektor usługowy i administracyjny rozlokowane są po całym mieście, jedynie finansowy skoncentrowany jest wokół Urzędu Miasta.

Osiedla

Rzeka Srebrna

Statut miasta przewiduje możliwość utworzenia osiedla na wniosek 1/4 mieszkańców obszaru zamieszkanego przez 1/10 ludności miasta. Osiedla historyczne w większości nie są w stanie spełnić takiego kryterium. Obecnie nie istnieje żadne osiedle, co jest sytuacją dość wyjątkową dla miast tej wielkości.

Mimo tego, TERYT wymienia: Anielinę, Florencję (jest to nazwa osiedla które przez pewien czas funkcjonowało, wieś nazywała się Sewerynów), Kędzierak, Kędzierak Mały (fragment przyłączony wcześniej) i Nowe Miasto[38]. Są to części miasta przyłączone w XX wieku, z zachowaną odrębnością przestrzenną.

W maju 2008 r. pojawiły się plany podziału miasta na osiedla[39].

Inne podziały

Mińsk dzieli się na następujące obszary funkcjonalno-przestrzenne[6], okręgi wyborcze[40] i historyczne miejscowości[41]:

Obszar funkcjonalno-przestrzennyNazwaOkręg wyborczy (2006)Położenie (skrót)Granice (zgodnie ze wskazówkami zegara)Historyczne miejscowości / uwagi
ACentrumokręg nr 1 i nr 2ul. Chełmońskiego, rzeka Srebrna, linia kolejowa nr 2, ul. Kopernika i ul. LicealnaSendomierz (Nowy Rynek), Goździk
BZachodniaokręg nr 1Wul. Warszawska, ul. Kopernika i ul. Licealna, linia kolejowa nr 2, linia kolejowa nr 13Sewerynów
CNowe Miastookręg nr 2NWpółnocna granica miasta, ul. Boczna i ul. Świętokrzyska, ul. Warszawska, linia kolejowa nr 13zabudowa planowa w latach 30. XX w.
DParkowaokręg nr 2Npółnocna granica miasta, rzeka Srebrna, ul. Warszawska, ulice Parkowa, Chełmońskiego, BocznaSendomierz (Pałac Dernałowiczów)
EKościelnaokręg nr 2NEpółnocna i wschodnia granica miasta, ul. Warszawska, rzeka SrebrnaStare Miasto (Sanktuarium Matki Bożej Hallerowskiej), Pohulanka, Kolonia Stasinów
FSiennickaokręg nr 3Eul. Warszawska, wschodnia granica miasta, linia kolejowa nr 2, rzeka SrebrnaStare Miasto (Stary Rynek), Górki, zabudowa dużych niezamieszkanych terenów w II poł. XX w.
GAnielinaokręg nr 3SElinia kolejowa nr 2, wschodnia i południowa granica miasta, rzeka SrebrnaAnielina
HStankowiznaokręg nr 1Slinia kolejowa nr 2, rzeka Srebrna, południowa granica miasta, linia kolejowa nr 13Stankowizna, Kędzierak Mały
IKędzierakokręg nr 1SWlinia kolejowa nr 2, linia kolejowa nr 13, południowa i zachodnia granica miastaKędzierak

Edukacja

Gimnazjum Miejskie nr 3

W Mińsku znajduje się Salezjanska prywatna katolicka szkoła wyższa.

Na terenie miasta działają 2 licea ogólnokształcące (powiatowe i katolickie) oraz 5 zespołów szkół ponadgimnazjalnych (wszystkie powiatowe). W zespołach tych prowadzone są zarówno oddziały ogólnokształcące, jak i zawodowe (m.in. budownictwo, księgowość, mechanika samochodowa, sztuki plastyczne, gastronomia).

Samo miasto jest właścicielem 6 przedszkoli, 5 szkół podstawowych i 3 gimnazjów. Uzupełniają ten stan liczne prywatne przedszkola, gimnazjum powiatowe i gimnazjum katolickie.

W Mińsku znajduje się także Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy i Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna.

Kultura

Instytucje kulturalne

Pałac Dernałowiczów (siedziba Miejskiego Domu Kultury)
Miejska Szkoła Artystyczna

Głównymi instytucjami kulturalnymi działającymi na terenie miasta są Miejski Dom Kultury (Pałac Dernałowiczów) i Miejska Szkoła Artystyczna (ul. Armii Ludowej/obecnie Jana Pawła II). Obie te instytucje prowadzą działalność polegającą m.in. na organizacji zajęć pozalekcyjnych i wystaw. Z ich obiektów (place i sale MDK oraz sala koncertowa MSA) korzystają także inne instytucje[42].

W otwartym w 2010 roku budynku biblioteki (przy Placu Kilińskiego) działają dwie niezależne od siebie instytucje: Miejska Biblioteka Publiczna oraz filia Biblioteki Pedagogicznej im. Heleny Radlińskiej w Siedlcach[42]. Ogółem w bibliotekach i filiach prowadzonych przez miasto znajduje się 164.618 woluminów, a w 2006 roku dokonano 155.387 wypożyczeń[23].

W 2005 roku miastu przyznano Nagrodę im. Kierbedziów w kategorii „samorządy przyjazne bibliotece”[43].

Wszelkimi zagadnieniami związanymi z historią miasta zajmuje się Towarzystwo Przyjaciół Mińska Mazowieckiego (ul. Okrzei)[42]. W oparciu o nie (oraz o Muzeum 7. Pułku Ułanów Lubelskich) organizowane jest Muzeum Ziemi Mińskiej.

W Mińsku działało jedno prywatne kino – Światowid (ul. Piłsudskiego / pl. Kilińskiego) zamknięte 1 grudnia 2010. W 2017 roku otwarto Kino Muza (ul. Jana Pawła II)[44].

W samym mieście wydawane są 4 prywatne tygodniki lokalne: Co słychać?, Lokalna, Nowy Dzwon i Strefa Mińsk.

Wydarzenia

Lista imprez odbywających się cyklicznie w Mińsku Mazowieckim:

  • Festiwal Chleba (od 2005)[45]
  • Rajd Weteranów Szos
  • Rock in Mińsk Fest (konkurs, od 2007)[46]
  • Festiwal 4M (od 2011)[47]
  • Festiwal Jana Himilsbacha
  • Festiwal im. Piotra Skrzyneckiego
  • Rajd Pojazdów Zabytkowych Po Ziemi Mińskiej[48]

Związki ze sztuką

W Mińsku Mazowieckim znajdują się ruiny dworku Michała Elwiro Andriollego.

Noblista Henryk Sienkiewicz umieścił miasto w książce Pan Wołodyjowski, a także napisał o nim kilka felietonów.

Pisarz Stefan Żeromski pracował jako dróżnik przy stacji w Mińsku Mazowieckim[49].

Stowarzyszenia i organizacje pożytku publicznego

Hufiec ZHP „Mazowsze” w Mińsku Mazowieckim składa się z 19 jednostek i działa na terenie powiatu mińskiego. Komendantem jest harcmistrz Andrzej Soćko[50]. Hufiec wchodzi w skład Chorągwi Mazowieckiej ZHP.

Wyróżniającą miasto organizacją jest Klub Dawnych Motocykli „Magnet”, który wraz z Domem Kultury organizuje coroczny Rajd Weteranów Szos.

Do otrzymywania 1% podatku uprawnione są następujące organizacje[51]:

  • Mazowieckie Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci i Młodzieży z Mózgowym Porażeniem Dziecięcym
  • Mazovia Mińsk Mazowiecki
  • Mazowieckie Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Kulturalnych „Promotor”
  • Stowarzyszenie „Koniczynka” działające na rzecz dzieci z niepełnosprawnością umysłową
  • Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze – zarząd oddziału w Mińsku Mazowieckim
  • Stowarzyszenie Integracji z Osobami Niepełnosprawnymi „Dom Muzyki”
  • Mińskie Towarzystwo Muzyczne
  • Hufiec ZHP „Mazowsze” w Mińsku Mazowieckim
  • Bractwo Rycerskie Ziemi Mińskiej

Sport i rekreacja

Skatepark

Za sport w mieście odpowiada podlegający mu Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji. Ośrodek jest też właścicielem (a raczej obsługuje majątek miasta) stadionu przy ul. Sportowej, oraz Aquaparku przy ul. Wyszyńskiego[52]. Aktualnie największą atrakcją organizowaną przez ośrodek jest płatne sztuczne lodowisko (czynne tylko w okresie zimowym) i Aquapark.

Drugą ważną instytucją jest „MKS Mazovia”, który jest bardzo silnie związany z MOSiR’em jednak formalnie jest osobną instytucją. Prowadzi on przede wszystkim amatorski zespół seniorów w piłce nożnej[53].

Babilon Promotion i Tom Boxing Team organizują gale bokserskie pokazywane m.in. w TVP i Canal+, w tym pojedynki o mistrzostwo świata[54]

Bezpieczeństwo

Ochrona zdrowia

Stara część szpitala powiatowego

Za ochronę zdrowia w powiecie mińskim odpowiada prowadzony przez ten powiat i finansowany przez NFZ – Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Mińsku Mazowieckim. ZOZ składa się z izby przyjęć, pogotowia ratunkowego i 6 oddziałów. W szpitalu i przychodni działa 7 pracowni i 23 poradnie[55].

Część usług w ramach NFZ realizuje także Przychodnia „Centrum”[56].

Poza tym na terenie miasta działają: ambulatorium MSWiA, Caritas (np. okulista), przychodnie specjalistyczne (np. płatny lekarz rodzinny, dentysta, badanie krwi), 15 aptek.

Wojsko

Józef Piłsudski z Kasztanką. Klaczą tą opiekował się 7 PUL

Aktualnie

Obecnie w Mińsku i jego okolicach swoje siedziby mają:

W przeszłości

W swojej historii miasto było siedzibą następujących jednostek i instytucji:

Cywilne służby mundurowe

Komenda Powiatowa Policji
Znak ostrzegający o objęciu miasta systemem monitoringu stojący przy wjeździe do Mińska Mazowieckiego

Policja współpracuje ze Strażą Miejską oraz Żandarmerią Wojskową, oraz korzysta z systemu monitoringu utworzonego przez miasto i Polskie Linie Kolejowe. Na terenie miasta znajduje się Komenda Powiatowa, z siedzibą przy ul. Wyszyńskiego 15/17 i częścią sekcji przy ul. Piłsudskiego 44[60].

Mińska komenda podlega Komendzie Stołecznej. Dzieli się na 6 sekcji i 1 referat. Sekcja dzielnicowych dzieli miasto na 6 dzielnic.

Na wyposażeniu Sekcji Ruchu Drogowego są samochody terenowe[61], sportowe oraz zwykłe.

W mieście istnieje także straż miejska.

Za bezpieczeństwo pożarowe odpowiada Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej, wspomagana przez Ochotniczą Straż Pożarną (3 jednostki na terenie miasta i 7 na terenie gminy), oraz wojsko (lotnisko z możliwością lądowania awaryjnego wszelkich samolotów dysponuje własną strażą pożarną). Komenda posiada nowy sprzęt, w tym 25 metrowy podnośnik[62].

Religia

Kościół rzymskokatolicki

Sanktuarium św. Antoniego z Padwy
Jedna z nielicznych pamiątek po przedwojennej społeczności żydowskiej

Mińsk znajduje się w diecezji warszawsko-praskiej Kościoła rzymskokatolickiego. Znajdują się tutaj dwa sanktuaria będące siedzibami dekanatów.

Najstarsza parafia pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny istnieje od 1422 roku. Kościół z XVII ma status sanktuarium maryjnego. Proboszcz tej parafii stoi jednocześnie na czele dekanatu Narodzenia NMP obejmującego wschodnią połowę miasta i jego okolic. Sama parafia swoim zasięgiem obejmuje okolice Starego Miasta.

Druga parafia pw. św. Antoniego została erygowana w 1984 roku. Świątynia której budowa trwała kilkanaście lat składa się z dwóch kościołów i kaplicy. Posiada ona status sanktuarium. Proboszcz tej parafii stoi jednocześnie na czele dekanatu św. Antoniego obejmującego zachodnią połowę miasta i jego okolic oraz Gminę Kołbiel. Sama parafia swoim zasięgiem obejmuje centrum oraz zachodnią i północno-zachodnią część miasta.

Wschodnie krańce miasta należą do parafii cywilno-wojskowej erygowanej w latach 90. XX wieku. Południowo-zachodnia część miasta to Parafia św. Jana Chrzciciela. Z północnego krańca miasta jest blisko do Kościoła pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Królewcu.

Na terenie miasta znajduje się także kaplica szpitalna, oraz liczne przydrożne kapliczki i krzyże.

Główne organizacje katolickie działające na terenie miasta to Caritas i Siostry Loretanki (katechetki). Działalność oświatową prowadzą zgromadzenia męskie Salezjan (gimnazjum i liceum) oraz Pallotynów (szkoła wyższa).

Starokatolicyzm

Od 1907 roku istnieje w Mińsku parafia mariawicka pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Wspólnota mariawicka w Mińsku, należy do diecezji lubelsko-podlaskiej Kościoła Starokatolickiego Mariawitów.

Prawosławie

Pierwszą prawosławną świątynią w mieście była drewniana cerkiew pw. Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej, zbudowana w drugiej połowie XIX w. na terenie koszar. Po I wojnie światowej budynek cerkwi służył stacjonującym w mieście żołnierzom 7 Pułku Ułanów Lubelskich jako świetlica i sala teatralna. Drugą cerkiew (murowaną, pw. Opieki Matki Bożej) wzniesiono w latach 1902–1904. Porzucona w okresie bieżeństwa, została rozebrana w 1936 r.[63]

W 2016 r. w Mińsku Mazowieckim utworzono prawosławny punkt duszpasterski, pozostający pod opieką duchowieństwa z Siedlec. Nabożeństwa były celebrowane w kościele mariawickim (ulica Romualda Traugutta 17)[64]. 22 stycznia 2018 r. w mieście erygowano samodzielną parafię prawosławną pw. św. Spirydona Cudotwórcy z tymczasową kaplicą przy ulicy Warszawskiej 69. Parafia wchodzi w skład diecezji lubelsko-chełmskiej PAKP[65].

Protestantyzm

Od 2003 działa tu zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów.

Na początku pierwszej dekady XXI w. powstał w Mińsku Mazowieckim zbór wspólnoty mennonitów[66]. Mińsk Mazowiecki jest również siedzibą mennonickiej Fundacji „Dziedzictwo”, prowadzącej działalność edukacyjną i kulturalną.

Judaizm

Do 1768 roku obowiązywał tu zakaz osiedlania się Żydów, ale już przed II wojną światową stanowili oni ok. połowy mieszkańców miasta. Budynek synagogi znajdował się przy ul. Piłsudskiego, funkcjonowało tu też kilka mniejszych bożnic w innych budynkach.

Społeczność żydowska nie przetrwała wojny i obecnie jedynymi pamiątkami po niej są nieruchomości bez właściciela, zapomniany cmentarz, oraz jeden z największych kamieni w Obozie Zagłady Treblinka II[19].

Świadkowie Jehowy

W Mińsku Mazowieckim działalność kaznodziejską prowadzą również dwa zbory Świadków Jehowy: Mińsk Mazowiecki-Południe i Mińsk Mazowiecki-Północ (w tym grupa ukraińskojęzyczna). Zgromadzają się w Sali Królestwa przy ul Mirosza 10[67].

Polityka i administracja

Posłami na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej z Mińska Mazowieckiego są Daniel Milewski (PiS), Teresa Wargocka (PiS) oraz Czesław Mroczek (PO).

Burmistrzem miasta jest Marcin Jakubowski (PO).

Przewodniczącym Rady Miasta jest Dariusz Kulma (Mińskie Forum).

UgrupowanieKadencja 2002-2006[68]Kadencja 2006-2010[69]Kadencja 2010-2014[70]Kadencja 2014-2018[71]
Sojusz Lewicy Demokratycznej5 (SLD-UP)11 (SLD Lewica Razem)
Miński Samorząd Mieszkańców1
Mińskie Forum7763
Wspólnota Samorządowa – Razem5
Miński Komitet Wyborczy3
Prawo i Sprawiedliwość569
Platforma Obywatelska778
Przełom11
Przyszłość1

Współpraca zagraniczna

Mińsk ma podpisane umowy bliźniaczego partnerstwa z miastami[72]:

Każdego roku przyjeżdża do Mińska młodzież z parafii katolickiej w Orszy (Białoruś)[72].

Istnieją również inne formy współpracy z miastami Borodjanka (Ukraina), Cori (Włochy), Karben (Niemcy) i Łuchawica (Rosja).

Lacey (USA)[72] jest miastem siostrzanym Mińska.

Honorowi obywatele

Osoby, którym Rada Miasta Mińsk Mazowiecki nadała tytuł Honorowy Obywatel Mińska Mazowieckiego[73]:

Zobacz też

Przypisy

  1. Urząd Statystyczny nw Warszawie.
  2. Według Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego (2004), według Swianiewicza (2005), według NUTS (2004).
  3. a b Mińsk Mazowiecki w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-10] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  4. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo mazowieckie. 2020-09-30. s. 55. [dostęp 2015-09-16].
  5. a b c d e Urząd Miasta [data dostępu 2008-01-12].
  6. a b Uchwała nr XX / 223 / 04 Rady Miasta Mińsk Mazowiecki z dnia 19 lipca 2004 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Mińsk Mazowiecki (dostęp 2008-03-14).
  7. Srebrna jest głównym dopływem Mieni. Mienia jest głównym dopływem Świdra. Świder jest dopływem Wisły.
  8. wzmianka o sośnie [dostęp 2008-04-22].
  9. Informacja o warunkach naturalnych [data dostępu 2008-01-12].
  10. Weather averages for Mińsk Mazowiecki, POL (ang.). [dostęp 2008-12-15].
  11. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
  12. a b Bolesław Orłowski: Nie tylko szablą i piórem. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1985, s. 180–183. ISBN 83-206-0509-1.
  13. Dzienio Mariusz Robert, Działania wojenne na terenie powiatu mińskiego w dniach 16–17 VIII 1920 s.49, [w:] Rocznik Mińsko-Mazowiecki nr 6, Mińsk Mazowiecki 2000.
  14. Szymon Rudnicki, Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2015, s. 464, ISBN 978-83-7666-363-0, ISBN 978-83-7666-412-5.
  15. Wspomnienia Jankiela Kulawca – przewodniczącego Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Legnicy. sztetl.org.pl. [dostęp 2016-08-04].
  16. Mińsk i Górki (13.01.2008); Sendomierz (13.01.2008).
  17. strona Miejskiego Domu Kultury – jednego z użytkowników pałacu (12.01.2008).
  18. Cerkiew (13.01.2008); Dworzec kolejowy (13.01.2008).
  19. a b artykuł na stronie badacz.org (12.01.2008); strona poświęcona pamięci zamordowanych Żydów (12.01.2008).
  20. Fotografia autorstwa A. Zawadzkiego w Janusz Kuligowski: 585 lat Mińska Mazowieckiego. s. 28. ISBN 83-906936-7-4.
  21. Krzysztof Borkowski, Robert Tomusiak, Paweł Zarzyński. Drzewa Polski. 2016. s. 108.
  22. Krzysztof Borkowski, Robert Tomusiak, Paweł Zarzyński. Drzewa Polski. 2016. s. 387.
  23. a b c d Bank Danych Regionalnych – Mińsk Mazowiecki; REGIOset – ranking (12.01.2008); REGIOset – Mińsk Mazowiecki (12.01.2008).
  24. https://warszawa.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_mazowieckie/portrety_gmin/minski/1412011_minsk_mazowiecki.pdf
  25. Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  26. Carrefour (12.01.2008).
  27. Budżet uchwała nr XV/104/07 Rady Miasta Mińsk Mazowiecki z dnia 20 grudnia 2007 roku w sprawie uchwalenia budżetu Miasta Mińsk Mazowiecki na rok 2008 (22.01.2008).
  28. a b Plan Rozwoju Lokalnego, opracowanie Inwest Consulting S.A. na podstawie danych Urzędu Miasta w Mińsku Mazowieckim. PDF (12.01.2008).
  29. strona wykonawcy (12.01.2008).
  30. Wzmianka o budowie przejazdu (15.01/2008); JPG Mapa miasta obejmująca współczesny przejazd (15.01.2008); Starsza mapa, która ten sam przejazd pokazuje jako budowany (15.01.2008) – w razie braku dostępu do tego źródła wystarczy zerknąć na jakąkolwiek mapę, najlepiej z lat 90.
  31. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 września 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1819).
  32. W Mińsku Mazowieckim ruszyła komunikacja. Bezpłatna, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2019-09-17] (pol.).
  33. Struktura gruntów na stronie UM (2007).
  34. Gmina Mińsk Mazowiecki liczy prawie 13 tys. mieszkańców.
  35. Arynów, Królewiec (województwo mazowieckie), Karolina (powiat miński), Stara Niedziałka.
  36. Stojadła, Choszczówka Stojecka.
  37. Nadleśnictwo Mińsk – Leśnictwo Stankowizna.
  38. Rejestr TERYT.
  39. Starówka w Mińsku? w Lokalna, dostęp [17.05.2008].
  40. Rada Miasta (dostęp 2008-03-15).
  41. Mapa topograficzna Królestwa Polskiego.
  42. a b c MDK na stronie UM (12.01.2008); MSA na stronie UM (12.01.2008); TPMM (12.01.2008).
  43. Nagroda im. Kierbedziów (9.02.2008).
  44. KINO MUZA Kino w Mińsku Mazowieckim, www.muzakino.pl [dostęp 2019-09-17].
  45. strona organizatora (12.01.2008).
  46. zapowiedź na topdrummer.pl (12.01.2008).
  47. Festiwal 4M.
  48. Rajd Pojazdów Zabytkowych Po Ziemi Mińskiej.
  49. Historia dworca (9.01.2008).
  50. Strona Hufca ZHP Mińsk Mazowiecki (30.01.2010).
  51. Baza organizacji pożytku publicznego uprawnionych do otrzymywania 1% podatku (16.02.2008).
  52. MOSIR (12.01.2008).
  53. strona kibiców (12.01.2008).
  54. Babilon Promotion & Tom Boxing Team [dostęp 2008-04-20].
  55. strona szpitala (12.01.2008).
  56. Sieć przychodni „Centrum” (12.01.2008).
  57. Oddziały Specjalne Żandarmerii Wojskowej (27.01.2008).
  58. Oddział w Mińsku (27.01.2008).
  59. Tomasz Adamczak: W izolacji od Mińszczan [w] 585 lat Mińska Mazowieckiego. s. 25–26. ISBN 83-906936-7-4.
  60. Komenda Powiatowa Policji (14.01.2008).
  61. Wzmianka prasowa o najnowszych autach policji (14.01.2008).
  62. Straż pożarna (2007).
  63. Historia prawosławia w Mińsku Mazowieckim. cerkiew-minskmaz.pl. [dostęp 2018-01-26].
  64. Oficjalna strona Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Pierwsza Boska Liturgia w Mińsku Mazowieckim [dostęp 2016-02-14].
  65. Erygowanie parafii prawosławnej w Mińsku Mazowieckim. cerkiew-minskmaz.pl, 24 stycznia 2018. [dostęp 2018-01-26].
  66. Wspólnota Mennonitów.
  67. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20].
  68. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-15].
  69. Geografia wyborcza – Wybory samorządowe – Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-15].
  70. Wybory Samorządowe 2010 – Geografia wyborcza – Województwo mazowieckie – – m. Mińsk Mazowiecki. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-15].
  71. Państwowa Komisja Wyborcza | Mińsk Mazowiecki. wybory2014.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-15].
  72. a b c Współpraca zagraniczna, Miasto Mińsk Mazowiecki (dostęp 2008-12-13).
  73. Honorowi obywatele (12.01.2008).

Bibliografia

Tekst artykułu oparty został na następujących pozycjach:

Do dodatkowej weryfikacji posłużyły także:

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Powiat miński location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa powiatu mińskiego, Polska
Masovian Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Masovian Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 53.55N
  • S: 50.95 N
  • W: 19.15 E
  • E: 23.25 E
Disambig.svg
Symbol wieloznaczności
Minsk palac.jpg
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Palace of Doria Dernałowicz Family in Mińsk Mazowiecki
Mińsk Mazowiecki kontur.svg
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 4.0
Mapa konturowa Mińska Mazowieckiego, do dalszej obróbki
Piramida wieku Minsk Mazowiecki.png
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców Mińska Mazowieckiego, 2014
POL Mińsk Mazowiecki flag.svg
Autor:
  • real name: Artur Jan Fijałkowski
  • pl.wiki: WarX
  • commons: WarX
  • mail: [1]
  • jabber: WarX@jabber.org
, Licencja: CC BY-SA 2.5
Flaga miasta Mińsk Mazowiecki w Polsce.
Piłsudski nad Nidą (22-132).jpg
Józef Piłsudski z Kasztaną u boku. Obok brygadiera stoi ordynans Szymkiewicz z Małgoszcza.
Domdrewnianymmz.JPG
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Profsowa (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC BY-SA 3.0

Dom drewniany w Mińsku. Zburzony w czerwcu 2008. Wooden house in Minsk. Demolished in June 2008.

[1]
07M-Oldcatholic.JPG
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Mariavite Church (Oldcatholic) in Mińsk Mazowiecki / Kościół Starokatolicki Mariawitów w Mińsku Mazowieckim
Pałac Dernałowiczów.jpg
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pałac Dernałowiczów w Mińsku Mazowieckim
07M-SchoolofArt.JPG
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
School of Artists in Mińsk Mazowiecki / Miejska Szkoła Artystyczna w Mińsku Mazowieckim
Mińsk Mazowiecki - Anders monument.jpg
Autor: Chancellery of the President of the Republic of Poland, Licencja: GFDL 1.2
Pomnik Władysława Andersa w Mińsku Mazowieckim.
PL Mińsk Maz Urząd Miasta.jpg
Autor: Hubert Śmietanka, Licencja: CC BY-SA 2.5
Mińsk Mazowiecki, Urząd Miasta
Mińsk Mazowiecki lotnicze02.jpg
Autor: Jacek Maria Jeliński, Licencja: CC BY-SA 3.0
Zdjęcie lotnicze Mińska Mazowieckiego obejmujące historyczne centrum miasta - obecny plac Stary Rynek
07M-Park05.JPG
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Dernałowicz Family Park in Mińsk Mazowiecki / Park im. Dernałowiczów w Mińsku Mazowieckim
Srebrna NM.JPG
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Srebrna river, Poland
Rzeka Srebrna na terenie Leśnictwa Stankowizna pod Mińskiem Mazowieckim
Mińsk Mazowiecki lotnicze01.jpg
Autor: Jacek Maria Jeliński, Licencja: CC BY-SA 3.0
Zdjęcie lotnicze Mińska Mazowieckiego znad wschodniej części miasta w kierunku zachodnim.
Dla orientacji: trzy ulice wychodzące z dolnej krawędzi tego zdjęcia to od lewej: Ulica 1. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego "Warszawa" (długa nazwa bo od całej nazwy historycznej jednostki), Ulica Dąbrówki (księżna Polski), Ulica Warszawska (Droga krajowa nr 2).
07M-Skatepark.JPG
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Skatepark in Mińsk Mazowiecki / Skatepark w Mińsku Mazowieckim
07M-OldCounty.JPG
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
XIX wieczne starostwo w Mińsku Mazowieckim, zbudowane i używane w XIX wieku, obecne też jest zbudowane w XIX wieku, ale to nie ten sam budynek (zabytek nr 223 z 19.11.1959)
Mińsk ok.jpg
Autor: Kamilu27PL, Licencja: CC BY-SA 4.0
Minsk ok 1801-1804, First Military Surway
07M-NationalNatureInspection.JPG
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Mińsku Mazowieckim & Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Mińsku Mazowieckim (Environment Inspection)
Mińsk Mazowiecki oczyszczalnia.jpg
Autor: Jacek Maria Jeliński, Licencja: CC BY-SA 3.0
Oczyszczalnia ścieków w Mińsku Mazowieckim. W tle linia kolejowa nr 13.
POL Mińsk Mazowiecki COA.svg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to WarX (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC BY-SA 2.5

Author

  • real name: Artur Jan Fijałkowski
  • pl.wiki: WarX
  • commons: WarX
  • mail: [1]
  • jabber: WarX@jabber.org
  • irc: [2]
Mm park5.JPG
Autor: Dkamelio photo, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Minsk-Treblinka.JPG
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kamień w Obozie Zagłady Treblinka II upamiętniający mieszkańców Mińska Mazowieckiego (większość ze stanowiącej połowę mieszkańców miasta społeczności Żydowskiej)
MINSK MAZOWIECKI 1937.jpg
Mińsk Mazowiecki na mapie topograficznej WIG z 1937 (dodano współczesne granice miasta)
Gymnasium (middle school) of Janusz Kusociński in Mińsk Mazowiecki 2007 P01.jpg
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Gimnazjum Miejskie nr 3 im. Janusza Kusocińskiego w Mińsku Mazowieckim.
07M-TrainStation.JPG
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Mińsk Mazowiecki Train Station / Mińsk Mazowiecki (stacja kolejowa)
07M-Hospital2.JPG
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Old Part of Hospital in Mińsk Mazowiecki / Stara część szpitala w Mińsku Mazowieckim
POL Mińsk Maz 5.jpg
Autor: Hubert Śmietanka, Licencja: CC BY-SA 2.5
Mińsk Mazowiecki, pomnik w parku
POL Mińsk Maz 1.jpg
Autor: Hubert Śmietanka, Licencja: CC BY-SA 2.5
Mińsk Mazowiecki, kościół parafialny Narodzenia NMP z XVII w.,
EW60-002.JPG
polish electric train, very original EW60, after modernization; probably the way for polish communication
MMz1911.jpg
Autor: Kamilu27PL, Licencja: CC BY-SA 4.0
Mińsk Mazowiecki i okolica, 1911 r., mapa sztabowa
Mińsk Mazowiecki, Police Department.jpg
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Komenda Powiatowa Policji w Mińsku Mazowieckim.
07M-Field.JPG
Autor: Profsowa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Field in Mińsk Mazowiecki / Pole w Mińsku Mazowieckim
Miasto monitorowane.JPG
Autor: Rekrutacja, Licencja: CC BY-SA 4.0
Znak drogowy „Miasto monitorowane” w Mińsku Mazowieckim stojący przy wjeździe do miasta od strony Warszawy, Polska.