Milicja Obywatelska

Milicja Obywatelska
MO
Ilustracja
Orzeł czapki garnizonowej MO
Państwo

 PRL

Historia
Data sformowania

7 października 1944

Data rozformowania

10 maja 1990

Pierwszy dowódca

Komendant Główny MO Franciszek Jóźwiak

Święto

7 października

Dane podstawowe
Podporządkowanie

Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego (1944-1954)
Ministerstwu Spraw Wewnętrznych (1954-1990)

Liczebność

80 000

Milicja Obywatelska (MO) – mundurowa formacja o charakterze policyjnym, powołana w Rzeczypospolitej Polskiej (PRL) do walki z przestępczością i zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego. Aktywnie wykorzystywana również do utrzymania systemu państwowego. Milicja Obywatelska funkcjonowała w Polsce Ludowej w latach 1944–1989, oraz krótko (w trakcie transformacji ustrojowej) w III Rzeczypospolitej, po czym została zastąpiona przez Policję. Jej liczebność wynosiła około 80 000 funkcjonariuszy[1][2].

Rekonstruktor historyczny w mundurze wojskowym z opaską biało-czerwoną i napisem MO na ramieniu stylizowany na wczesne lata powojenne
Oddział Milicji Obywatelskiej, ustawiony do przeglądu. Pogórze Dynowskie 1946 rok.
Zebranie partyjne w komendzie miejskiej MO w latach 70 XX w.
Milicyjna blokada ul. Matejki w Gorzowie w celu uniemożliwienia przemarszu członków RMN do kościoła przy ul. Żeromskiego.

Historia

Milicja Obywatelska została utworzona na podstawie manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego oraz dekretu o powołaniu MO z 7 października 1944 roku i podporządkowana organizacyjnie Resortowi Bezpieczeństwa Publicznego. Składała się głównie z partyzantów Armii Ludowej, żołnierzy oddelegowanych z ludowego Wojska Polskiego, członków Polskiej Partii Robotniczej, a także Polskiej Partii Socjalistycznej i Stronnictwa Ludowego[3]. Funkcjonariuszami MO zostawali także byli członkowie podziemia (np. Armii Krajowej) starający się w ten sposób zapewnić sobie wpływ na życie codzienne. Zdarzało się nawet, że w całości posterunki były akowskie, przynajmniej w początkach tworzenia władzy ludowej[4]. Uzupełnienie kadr Milicji Obywatelskiej stanowiło około tysiąca byłych policjantów zatrudnionych w 1945, głównie na stanowiskach wymagających specjalnych kwalifikacji[5]. Funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej składali takie samo uroczyste ślubowanie jak funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa. Jego główny fragment brzmiał następująco:

Ślubuję uroczyście...- służyć wiernie Ojczyźnie, Partii i Władzy Ludowej oraz strzec ustalonego przez prawo ładu, porządku i bezpieczeństwa publicznego[6].

Pierwszym komendantem głównym MO został Franciszek Jóźwiak[7]. Milicję następnie podporządkowano Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego, od 1954 zaś Ministerstwu Spraw Wewnętrznych. Od marca 1946 do końca lat 40 XX wieku terenowe jednostki MO wraz z oddziałami Ludowego Wojska Polskiego, Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Wojsk Ochrony Pogranicza, Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej podporządkowane były wojewódzkim komisjom bezpieczeństwa, podległym Państwowej Komisji Bezpieczeństwa. W latach 1944–1948 Milicji Obywatelskiej używano do walki z żołnierzami wyklętymi, a także z Ukraińską Powstańczą Armią i niemieckim Werwolfem[8][9].

Dekrety i pierwsza struktura organizacyjna KG MO

Gdy 27 lipca 1944 roku jednym z dwóch dekretów PKWN ustanowiono Milicję Obywatelską (Dekret PKWN został zatwierdzony 15 sierpnia 1944 roku przez Krajową Radę Narodową)[10], w Rzeczypospolitej – „organie prasowym Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego” – z 16 sierpnia 1944 roku[10] zapewniano:

My tworzymy Milicję Obywatelską. Nazwa nie jest przypadkowa. Milicja musi być naprawdę obywatelską milicją i wszystkie jej poczynania w kierunku zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, znajdą poparcie ze strony społeczeństwa.

Władze komunistyczne doszły do wniosku, że dekret, w którym Milicja Obywatelska podlegała Radzie Narodowej, nie mógł być uznany, nawet jeżeli go wydano na wniosek Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej i zatwierdzono przez KRN. Dekretu nie uznano, nie ogłoszono dekretu w Dzienniku Ustaw RP. Przystąpiono do pracy nad nowym dokumentem wolnym od poprzednich błędów, który powstał i został zatwierdzony 7 października 1944 roku oraz opublikowano w Dzienniku Ustaw RP; Dz.U. RP nr 7, poz 33[10].

Milicję Obywatelską włączono w skład powstałego 21 lipca 1944 roku Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, który z dniem 31 grudnia 1944 roku został przekształcony w Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Ogniwem kierującym była Komenda Główna MO, na czele której stanął Franciszek Jóźwiak ps. „Witold”. KG MO, która mu wówczas podlegała, przedstawiała się następująco:

Kierownictwo
  1. komendant główny: gen. bryg. Franciszek Jóźwiak
  2. zastępca ds. operacyjnych: płk Jan Szaniawski
  3. zastępca ds. polityczno-wychowawczych: Leonard Borkowicz
  4. zastępca ds. administracyjno-gospodarczych: płk Edward Rajkowski
Piony wspomagające
Piony tematyczno-operacyjne KG MO

Na mocy dekretu z dnia 7 grudnia 1954 r. o naczelnych organach administracji państwowej w zakresie spraw wewnętrznych i bezpieczeństwa publicznego zlikwidowano MBP, a w jego miejsce utworzono dwa nowe naczelne organy administracji rządowej: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych oraz Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego przy Radzie Ministrów. Odtąd zwierzchnictwo nad działalnością MO przejął minister spraw wewnętrznych, natomiast Urzędy Bezpieczeństwa zostały podporządkowane Komitetowi[11].

MO w terenie

Pod względem terytorialnym organizacja MO dostosowana była do podziału administracyjnego kraju. Na poziomie centralnym funkcjonowała Komenda Główna, a w terenie komendy wojewódzkie, powiatowe, miejskie i dzielnicowe. Na najniższym szczeblu działały posterunki, których zakres terytorialny pokrywał się z terenem administrowanym przez dwie lub więcej rad gromadzkich[12].

MO i SB

Przełomowe wydarzenia roku 1956, które przyniosły m.in. likwidację powszechnie znienawidzonego UBP wpłynęły niekorzystnie na pozycję Milicji Obywatelskiej. Pod koniec 1956, po zaledwie dwuletniej separacji milicji od aparatu bezpieczeństwa, została ona ponownie związana z nim instytucjonalnie, lecz tym razem to MO uzyskała pozycję „dominującą”. Przesądziła o tym Ustawa z dnia 13 listopada 1956, której mocą zlikwidowano Komitet do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego[13]. We wszystkich komendach MO utworzono stanowiska zastępców komendantów MO ds. Służby Bezpieczeństwa. Służbę Bezpieczeństwa połączono z Milicją Obywatelską tymi samymi mundurami oraz stopniami służbowymi, sprytnie ukrywając w ten sposób funkcjonariuszy SB, którzy stali się „formacją w formacji”, działającą pod płaszczem milicji.

W czasie tłumienia wystąpień robotniczych przeciwko władzy komunistycznej w Poznaniu w czerwcu 1956 okazało się, że oddziały MO nie są przygotowane do pacyfikowania tak masowych ulicznych demonstracji. W czasach stalinowskich partyjni decydenci byli przekonani, że służby specjalne są w stanie sterroryzować społeczeństwo na tyle, by nie doszło do masowych demonstracji. Gdy w Poznaniu robotnicy wyszli na ulice, chwycili za improwizowaną broń, co zaskoczyło władze komunistyczne, postanowiono utworzyć wyspecjalizowane ugrupowania MO, przeznaczone do tłumienia takich zajść, nazwane Zmotoryzowanymi Odwodami Milicji Obywatelskiej. ZOMO okryły się ponurą niesławą w czasie wystąpień robotniczych na Wybrzeżu w 1970 roku oraz stanu wojennego lat 1981-1983, kiedy brutalnie, z użyciem broni palnej, pacyfikowały manifestacje ludności, m.in. w kopalni „Wujek”.

Ukształtowana w 1956 struktura organizacyjna MO przetrwała bez zasadniczych zmian aż do 1990. Jedynie w związku z wejściem w życie Ustawy o dwustopniowej strukturze terenowych organów władzy i administracji (1 czerwca 1975) zlikwidowano komendy powiatowe MO, które zostały zastąpione przez komendy rejonowe[14]. Natomiast 19 lipca 1983, w związku z wejściem w życie Ustawy o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych i zakresie działania podległych mu organów, dotychczasowe wojewódzkie i rejonowe komendy MO przekształcono w wojewódzkie i rejonowe Urzędy Spraw Wewnętrznych[15]. Oprócz zadań związanych z bezpieczeństwem i zwalczaniem przestępczości milicja używana była w walce z opozycją pozaparlamentarną i manifestacjami, skutkiem czego, zwłaszcza w latach osiemdziesiątych XX wieku, była negatywnie postrzegana przez społeczeństwo, a jej funkcjonariusze niekiedy poddani społecznemu ostracyzmowi. Pewne próby uzyskania autonomii w ramach związków zawodowych w 1981 zostały przekreślone przez sytuację stanu wojennego.

Ze względu na zadania, które przewidziano dla MO, takie jak ewentualne działanie przeciwpartyzanckie, formacja ta aż do chwili swojego rozwiązania była silnie uzbrojona, m.in. w transportery opancerzone BTR-60 z karabinami maszynowymi oraz w bardzo dużą liczbę karabinków automatycznych AK i AKM, mało praktycznych do stosowania na terenach zurbanizowanych, ze względu na znaczną energię naboju 7,62 × 39 mm (którego pociski zdolne były do przebijania cienkich przeszkód, grożąc postrzeleniem osób postronnych).

Milicja Obywatelska istniała do 10 maja 1990, kiedy to została rozwiązana, a w jej miejsce powołano do życia ponownie Policję[16].

Komendanci główni Milicji Obywatelskiej

  1. PL Naramiennik gen dyw BOR.svg gen. dyw. Franciszek Jóźwiak (październik 1944 – marzec 1949)
  2. PL Naramiennik gen bryg BOR.svg gen. bryg. Józef Konarzewski (marzec 1949 – grudzień 1953)
  3. PL Naramiennik plk BOR.svg płk Stanisław Wolański (grudzień 1953 – czerwiec 1956)
  4. PL Naramiennik gen bryg BOR.svg gen. bryg. Ryszard Dobieszak (czerwiec 1956 – lipiec 1965)
  5. PL Naramiennik gen bryg BOR.svg gen. bryg. Tadeusz Pietrzak (lipiec 1965 – sierpień 1971)
  6. PL Naramiennik gen bryg BOR.svg gen. bryg. Kazimierz Chojnacki (wrzesień 1971 – maj 1973)
  7. PL Naramiennik gen bryg BOR.svg gen. bryg. Marian Janicki (maj 1973 – luty 1978)
  8. PL Naramiennik gen dyw BOR.svg gen. dyw. Stanisław Zaczkowski (luty 1978 – październik 1981)
  9. PL Naramiennik gen dyw BOR.svg gen. dyw. Józef Beim (październik 1981 – kwiecień 1987)
  10. PL Naramiennik gen dyw BOR.svg gen. dyw. Zenon Trzciński (maj 1987 – maj 1990)

Umundurowanie i wyposażenie Milicji Obywatelskiej

Rekonstruktorzy Milicji Obywatelskiej z pałkami szturmowymi typu „Lola” (63 cm)

Początkowo, czyli w latach 1944–1946, oznaką służbową funkcjonariuszy MO była tylko biało-czerwona opaska z odpowiednim napisem, noszona na rękawie polskiego czy poniemieckiego munduru lub ubioru cywilnego. W 1946 wprowadzono dla milicjantów mundur kroju wojskowego z chabrową barwą służby na otoku i patkach, niemniej jeszcze przez wiele miesięcy ubiór był improwizowaną kompilacją najróżniejszych elementów „wojskowopodobnych”[17]. MO używała mundurów w kolorze błękitnoszarym.

Stopnie służbowe w MO

Przez pierwsze 10 lat funkcjonariuszom nadawano stopnie wojskowe. Zmiana nastąpiła wraz z wejściem w życie przepisów z 1954 roku, które ustanawiały stopnie Milicji Obywatelskiej oparte jednak na nazewnictwie wojskowym.

Palemka – naszywka na kołnierzu mundurów chorążych i oficerów MO (do 1990 r.)
Palemka z mewką – naszywka na kołnierzu mundurów szeregowych i podoficerów MO (do 1990 r.)

Stopnie służbowe Milicji Obywatelskiej wprowadzone w 1955 roku:

Szeregowcy:Podoficerowie:Oficerowie młodsi:Oficerowie starsi:Generałowie:
Szeregowiec MOKapral MOChorąży MOMajor MOGenerał MO
Starszy szeregowiec MOPlutonowy MOPodporucznik MOPodpułkownik MO
Sierżant MOPorucznik MOPułkownik MO
Starszy sierżant MOKapitan MO

Stopnie służbowe Milicji Obywatelskiej wprowadzone w 1962 roku (ze zmianami wprowadzonymi w 1969 roku):

Szeregowcy:Podoficerowie:Oficerowie młodsi:Oficerowie starsi:Generałowie:
SzeregowiecKapralPodporucznikMajorGenerał brygady
Starszy szeregowiecPlutonowyPorucznikPodpułkownikGenerał dywizji
SierżantKapitanPułkownik
Starszy sierżant

Stopnie Służbowe Milicji Obywatelskiej wprowadzone w 1975 roku:

Szeregowi:Podoficerowie młodsi:Podoficerowie starsi:Chorążowie:Oficerowie młodsi:Oficerowie starsi:Generałowie:
SzeregowyKapralSierżantMłodszy chorążyPodporucznikMajorGenerał brygady
Starszy szeregowyStarszy kapralStarszy sierżantChorążyPorucznikPodpułkownikGenerał dywizji
PlutonowySierżant sztabowyStarszy chorążyKapitanPułkownikGenerał broni
Starszy sierżant sztabowy

Stopnie służbowe Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa wprowadzone w 1986 roku:

Szeregowi Milicji Obywatelskiej:Podoficerowie Milicji Obywatelskiej:Chorążowie Milicji Obywatelskiej:Oficerowie Milicji Obywatelskiej:Generałowie Milicji Obywatelskiej:
SzeregowyMłodsi podoficerowie: KapralMłodsi chorążowie: Młodszy chorążyMłodsi oficerowie: PodporucznikGenerał brygady
Starszy szeregowyStarszy kapralChorążyPorucznikGenerał dywizji
Starsi podoficerowie: PlutonowyStarsi chorążowie: Starszy chorążyKapitanGenerał armii
SierżantChorąży sztabowyStarsi oficerowie: Major
Starszy sierżantStarszy chorąży sztabowyPodpułkownik
Sierżant sztabowyPułkownik
Starszy sierżant sztabowy

W kulturze

Pojazdy MO
Motocykle milicyjne w Muzeum w Nieborowie
Milicyjny GAZ-69
(c) Starscream, CC BY-SA 3.0
Milicyjna Warszawa
Milicyjny Polonez
Milicyjna Nysa 501-T
Milicyjna Nysa 522
Milicyjna Nysa 522
Milicyjny kołowy transporter opancerzony SKOT-1A
Milicyjny transporter opancerzony BTR-60PB

W okresie PRL wydawano powieści i opowiadania milicyjne, na których podstawie powstał serial telewizyjny 07 zgłoś się (seria zeszytów Ewa wzywa 07). Wydawano także serię komiksów Kapitan Żbik. Pracę Milicji Obywatelskiej przedstawiono m.in. w serialach i filmach fabularnych:

Zobacz też

Tarcze milicyjne z lat 80 XX w., ekspozycja w Europejskim Centrum Solidarności
Medal pamiątkowy poświęcony Milicji Obywatelskiej i Służbie Bezpieczeństwa, upamiętniający ich 45-letni okres w służbie i obronie Polski Ludowej
Pomnik Milicji Obywatelskiej w Toruniu, odsłonięty w 1978 roku (obecnie upamiętnia toruńskich policjantów)
Pomnik poległych „w walce o Władzę Ludową” funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa w Wągrowcu

Przypisy

  1. Ogólnopolskie Stowarzyszenie Internowanych i Represjonowanych – Biuletyn 24.
  2. Milicja Obywatelska, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2022-02-17].
  3. Praca zbiorowa, Słownik wiedzy obywatelskiej, Warszawa 1970, s. 248.
  4. Maciej Krawczyk, Polska Walcząca. Historia Podziemnego Państwa Podziemnego. Ani Polska, Ani Robotnicza PPR i Gwardia (Armia) Ludowa, Warszawa 2015, t. 11, s. 46.
  5. Krzysztof Halicki, Dzieje policji w Gniewie i regionie w latach 1920–2013. Bydgoszcz 2014, s. 137–138.
  6. Sławomir Cenckiewicz, Oczami bezpieki. Szkice i materiały z dziejów aparatu bezpieczeństwa PRL, Kraków 2006, s. 509.
  7. Tadeusz Łepkowski, Słownik historii Polski, Warszawa 1973, s. 253.
  8. Tadeusz Łepkowski, Mały słownik historii Polski, Warszawa 1964, s. 300.
  9. Praca zbiorowa, Historia PRL.Polityka, ludzie, życie codzienne, Warszawa 2009, t. 1, s. 28, 37, 38.
  10. a b c Henryk Piecuch Tajna Historia Polski; Imperium Służb Specjalnych „od Gomułki do Kani” Agencja Wydawnicza CB Warszawa 1997 st. 56 ISBN 83-86245-16-6.
  11. Dz.U. z 1954 r. nr 54, poz. 269
  12. Józef Urbanowicz, Mała encyklopedia wojskowa, Warszawa 1970, t. 2, s. 312.
  13. Dz.U. z 1956 r. nr 54, poz. 241
  14. Dz.U. z 1975 r. nr 16, poz. 91
  15. Dz.U. z 1983 r. nr 38, poz. 172
  16. Historia policji. brzeziny.policja.gov.pl. [dostęp 2022-03-16].
  17. Gazety wojenne. Unikalna kolekcja z lat powojennych. ISSN 1505-0122 INDEKS:343765, Nr 107.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of Poland (1928–1980).svg
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Flag of Poland (1927–1980).svg
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Milicja PZPR.jpg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
RMN w Gorzowie Wlkp..jpg
Autor: Stiopa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Milicyjna blokada ul. Matejki w Gorzowie w celu uniemożliwienia przemarszu członków RMN do kościoła przy ul. Żeromskiego.
MO Pogorze Dynowskie 1946.jpg
Oddział Milicji Obywatelskiej ustawiony do przeglądu. Pogórze Dynowskie 1946 rok z okresu walk z bandami UPA i tzw. polskim zbrojnym podziemiem. Ze zbiorów własnych M. Zych.
Pomnik Milicji Obywatelskiej w Toruniu.jpg
Autor: Mateuszgdynia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pomnik Milicji Obywatelskiej w Toruniu
European Solidarity Centre - Room D 04.jpeg
Autor: , Licencja: CC BY-SA 4.0
Europejskie Centrum Solidarności - sala D, szpalery tarcz Milicji Obywatelskiej
POL NYSA milicja.jpg
Autor: Hiuppo, Licencja: CC BY 3.0
Nysa 522T on Rakowiecka Street in Warsaw, with Milicja Obywatelska markings (former Polish police formation of the communist period) - private van now on private car plates. This is not an original standard Milicja Nysa body version, rather an ambulance version (side windows are white to two thirds of thier height) painted in Milicja livery.
Milicja warszawa.JPG
(c) Starscream, CC BY-SA 3.0
"Warszawa" - communist Citizens' Militia in People's Republic of Poland automobile.
Polish-modified BTR-60PB.jpg
Autor: Ricardo Liberato, Licencja: CC BY-SA 2.0
Polish-modified BTR-60PB fitted with a two-sided breaker on the Castle Square in Warsaw.
Wagrowiec pomnik MO SB.jpg
Autor: Michał Beim, Licencja: CC BY-SA 3.0
Pomnik upamiętniający funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej w Wągrowcu. Pomnik został usunięty w 2015 r.
PL Naramiennik plk BOR.svg
Naramiennik pułkownika Biura Ochrony Rządu.
Poland-plr-militia 23.gif
Autor: Magnum045, Licencja: CC BY-SA 4.0
Polish People's Republic Militia collar insignia (for WOs and Officers) - own work published at www.uniforminsignia.org website
SB i MO.JPG
Autor: Pesell, Licencja: CC BY-SA 4.0
SB i MO
20190602 100525 Citizens' Militia in People's Republic of Poland.jpg
Autor: Rakoon, Licencja: CC BY 3.0
Citizens' Militia in People's Republic of Poland
Milicja Obywatelska (2).JPG
Odrestaurowany FSO Polonez MR'83 i Nysa 522 RSD Milicji Obywatelskiej - grupy rekonstrukcyjnej milicja.waw.pl
A-milicjant 1945.jpg
Autor: Stiopa, Licencja: CC BY-SA 4.0
Ziemie Odzyskane, milicjant w 1945 r. - scena prezentowana przez grupę rekonstrukcji historycznych.
PL Naramiennik gen dyw BOR.svg
Naramiennik generała dywizji Biura Ochrony Rządu.
The 10th International Rally of Historical Army Vehicles in Darlowo (02).JPG
Autor: Alina Zienowicz Ala z, Licencja: CC BY-SA 3.0
FSO 125p - Darłowo, X Międzynarodowy Zlot Historycznych Pojazdów Wojskowych
Milicja Obywatelska orzełek czapkowy.png
Autor: Magnum045 (oryginal author), modified by Sumek101, Licencja: CC BY-SA 4.0
Milicja Obywatelska Eagle Cap Badge
PL Naramiennik gen bryg BOR.svg
Naramiennik generała brygady Biura Ochrony Rządu.
Gdańsk 37.JPG
Autor: Łukasz Golowanow, Licencja: CC BY 3.0
Milicyjny transporter opancerzony SKOT reklamujący wystawę Drogi do Wolności
Gdańsk Wrzeszcz Galeria Bałtycka (Milicja Obywatelska).JPG
Autor: Artur Andrzej, Licencja: CC0
Gdańsk Wrzeszcz. Galeria Bałtycka, Milicja Obywatelska.
Filmmaking of 'Black Thursday' on crossway of ulica Świętojańska and Aleja Józefa Piłsudskiego in Gdynia - 016.jpg
Autor: Starscream, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kręcenie "Czarnego czwartku" na skrzyżowaniu ulicy Świętojańskiej i Alei Józefa Piłsudskiego w Gdyni. Film jest o wydarzeniach grudniowych 1970.
Star 200 - Milicja.jpg
Autor: MemicznyJanusz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Milicyjny Star 200 na ekspozycji w Europejskim Centrum Solidarności
20190602 101653 Lodz June 2019.jpg
Autor: Rakoon, Licencja: CC0
Lodz, June 2019
Poland-plr-militia 22.gif
Autor: Magnum045, Licencja: CC BY-SA 4.0
Polish People's Republic Militia collar insignia (for Privates and NCOs) - own work published at www.uniforminsignia.org website
Filmmaking of 'Black Thursday' on crossway of ulica Świętojańska and Aleja Józefa Piłsudskiego in Gdynia - 008.jpg
Autor: Starscream, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kręcenie "Czarnego czwartku" na skrzyżowaniu ulicy Świętojańskiej i Alei Józefa Piłsudskiego w Gdyni. Film jest o wydarzeniach grudniowych 1970.