Morawy

Morawy
Morava
HerbFlaga
Herb
Położenie Moraw
Państwa Czechy,  Polska (Niektóre enklawy morawskie na polskim Śląsku)
StolicaBrno
Ważniejsze miastamorawska część miasta Ostrawa, Ołomuniec, Zlín, Igława, Prościejów, Przerów, Kromieryż, Šumperk, Hodonín, Brzecław, Znojmo, Vsetín, Hranice (na Moravě), Vyškov (na Moravě), Valašské Meziříčí, Třebíč, Telč
Historyczne Morawy zaznaczone są na zielono; czerwony – enklawy morawskie na Śląsku; niebieski – historyczne ziemie Dolnej Austrii przyłączone do Moraw w 1920
Flaga z herbem Moraw

Morawy (cz. Morava, łac. Moravia, niem. Mähren) – kraina historyczna we wschodniej części Republiki Czeskiej, jedna z trzech krain (obok Czech i Śląska Czeskiego) wchodzących w skład tego państwa. Północne fragmenty Moraw leżą na terenie Polski (Kietrz, Baborów) – były to dawne enklawy morawskie na obszarze Śląska, powstałe w wyniku włączenia do Śląska większości terytoriów dawnego morawskiego księstwa opawskiego (który to około dwustuletni proces zakończył się w 1613 r.).

Obszar Moraw w zasadzie pokrywa się z obszarem zlewni rzeki Morawy. Na północy granice Moraw stanowi grzbiet Sudetów Wschodnich (najwyższy szczyt Moraw: Pradziad) – Jesioników i Gór Odrzańskich, od wschodu – karpackie pasma Jaworników i Białych Karpat, od południa – Obniżenie Południowomorawskie, od zachodu – Wyżyna Czesko-Morawska. Morawy graniczą od północy ze Śląskiem, od zachodu z Czechami, od południa z Dolną Austrią, od wschodu ze Słowacją. Na terenie dawnego Śląska Austriackiego (dzisiaj tworzącego większą część czeskiego Śląska) znajdowały się liczne enklawy morawskie[1]. Podczas wymiany terytoriów w 1958 r. pomiędzy Polską a Czechosłowacją niewielkie fragmenty ziem, należące niegdyś do tych enklaw przyłączono do Polski. Wcześniej, bo po wojnach śląskich, jedną z enklaw morawskich (Kietrz i okolice) przyłączono do Prus i w ten sposób od 1945 znalazła się w granicach Polski[2].

Teren Moraw zamieszkany był przez człowieka co najmniej od okresu paleolitu, o czym świadczą stanowiska archeologiczne na Wzgórzach Pawłowskich w pobliżu Brna oraz w okolicy Dolní Věstonice i Předmostí (obecnie część Przerowa).

Regiony etnograficzne

Historia i ważniejsze wydarzenia

Morawy pod panowaniem polskim (1003-1031)

W starożytności Morawy były zamieszkane przez Celtów, później przez germańskich Kwadów, a od VI wieku przez Słowian. Pierwsze wzmianki o ośrodkach politycznych na Morawach pojawiają się w kronikach Fredegarda w VII wieku. Wspomniany jest władca Samon, który odmówił posłuszeństwa Frankom. Jest to najstarsza wzmianka o istniejącej państwowości w krainach zamieszkanych przez Słowian.

Turystyka

Pomnik konny Jodoka z Moraw na Placu Morawskim (Moravské náměstí) w Brnie. Okrągła tarcza trzymana przez rycerza została opatrzona herbem Moraw 26 marca 2021 roku. Przedstawiciele miasta Brna używają go do upamiętnienia Spisu Ludności, Domów i Mieszkań 2021.[5]

Większość zabytków, znajdujących się na Liście światowego dziedzictwa UNESCO Republiki Czeskiej, leży na Morawach – Sanktuarium pielgrzymkowe św. Jana Nepomucena (Zelená Hora) w Zdziare nad Sazawą, historyczne centrum miasta Telcz z zespołem zamkowo-ogrodowym, Bazylika św. Prokopa w Třebíču oraz dzielnica żydowska w Třebíču, Willa Tugendhatów w Brnie, Kompleks Lednicko-Valticki składający się z zamku w Valticach, pałacu w Lednicy oraz leżących pomiędzy nimi ogrodów, kompleks zamku i ogrodu Podzamkowego oraz Ogród Kwiatowy w Kromieryżu, Kolumna Trójcy Przenajświętszej w Ołomuńcu.

Lista reprezentatywna niematerialnego dziedzictwa kulturowego zawiera pozycje z obszaru Moraw, przede wszystkim męski taniec ludowy Slovácky Verbuňk, zwyczaj ludowy Jazda Królów oraz częściowo lalkarstwo i sokolnictwo.

Inne popularne atrakcje turystyczne to Kras Morawski z wieloma jaskiniami udostępnionymi turystom, mnóstwo historycznych zamków i pałaców jak np. Pernštejn, Buchlov, Bouzov, Náměšť nad Oslavou, Jaroměřice nad Rokytnou, Sławków (Austerlitz) Milotice, Vranov nad Dyjí, Holešov albo Hradec nad Moravicí. Większymi sanktuariami są narodowe sanktuarium morawskie – bazylika pw. Wniebowzięcia NMP i św. Cyryla i Metodego oraz zespół poklasztorny cystersów na Velehradzie, sanktuarium MB Obrończyni w Sv. Hostýnie albo Sanktuarium Imienia MB w Křtinách. Warte zwiedzenia są klasztory, np. benedyktynów w Rajhradzie, norbertanów w Novej Říšy, dominikanów w Igławie czy Uherskim Brodzie, cysterek w Předklášteří, tak samo jak zespoły poklasztorne cystersów w Zdziare nad Sazawą czy norbertanów w Louce (Znojmo).

Historycznymi starówkami mogą się pochwalić miasta Slavonice, Igława (miasto), Velké Meziříčí, Moravská Třebová, Znojmo, Mikulov, Uherské Hradiště, Litovel, Štramberk i wiele innych. Zachowane dzielnice żydowskie można zwiedzić w Holešovie, Boskovicach, Mikulovie albo w Velkim Meziříčí. Architekture wiejską można podziwiać w tzw. rezerwatach architektury ludowej, jak np. w Rymicach na Morawach centralnych, w Křižánkách albo w Krátkej na Wyżynie Czesko-Morawskiej, muzealne ekspozycje znajedziemy w skansenie w Rožnovie pod Radhoštěm czy w Strážnicy.

Wzrasta popularność wina morawskiego. W imprezach winiarskich, związanych często z tradycyjnymi strojami ludowymi, muzyką cymbałową oraz regionalnymi potrawami, biorą udział jak miejscowi mieszkańcy, tak również licznie tu przyjeżdżający turyści. W zimie organizowane są degustacje gminne oraz regionalne (tzw. košty), na końcu lata i początku jesieni tzw. Uroczystości Burčáku (pół-sfermentowany moszcz winogronowy) albo w różnych porach roku siže odbywajžace tzw. Dni Otwartych Piwnic.

Obecnie Morawy są jednym z najpopularniejszych regionów do uprawiania turystyki rowerowej w Republice Czeskiej. Wytyczono tu ponad 1200 kilometrów szlaków rowerowych[6], wraz z infrastrukturą, jak warsztaty rowerowe czy punkty gastronomiczne.

Historyczny herb Moraw
Morawskie enklawy na Śląsku Austriackim

Zobacz też

Przypisy

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Mahrische.Enklaven.in.Schlesien.png

Enclaves of Moravia in Silesia (1783-1918). Description in German. Die Landkarte bietet den Überblick über die Gemeinden, die Enklaven Mährens in Schlesien (Österreichisch Schlesien bzw. Preußisch Schlesien) waren. Die Nummern bezeichnen diese Gemeinden (in Klammern sind ehemalige unabhängige Gemeinden genannt, heute Teile anderer Gemeinden): 1 - Füllstein (mit Grundek, Karlsdorf, Kaschnitzberg, Schärfenberg), 2 - Maidelberg (mit Zottig, Seitendorf), 3 - Glemkau, 4 - Johannesthal, 5 - Hennersdorf, 6 - Liebenthal (mit Butschafka, Ober Paulowitz), 7 - Hotzenplotz (mit Stubendorf), 8 - Petersdorf, 9 - Rausen (mit Grosse, Matzdorf), 10 - Deutsch Paulowitz, 11 - Roßwald (mit Kawarn, Neuwald, Weine), 12 - Waißak (mit Bartelsdorf, Pittarn), 13 - Peischdorf (heute Teil von Olbersdorf), 14 - Röwersdorf, 15 - Öhlhütten, 16 - Leitersdorf (mit Choltitz), 17 - Schönstein (mit Hertitz), 18 - Niklowitz, 19 - Köhlersdorf, 20 - Schlakau, 21 - Dorfteschen (heute Teil von Eckersdorf), 22 - Jaktar (heute Teil von Troppau), 23 - Stablowitz, 24 - Wlastowitz, 25 - Schlatten (mit Ohrad, heute Teil von Wagstadt, und mit Karlowitz, heute Teil von Zeiske), 26 - Sucholasetz und Hadrunek (heute Teil von Troppau).

Zu den Enklaven gehörten nicht: 27 - Botenwald, 28 - Neu Würben.
Banner of the Bohemian Coat of Arms.svg
A heraldic banner displaying the Bohemian Coat of Arms as a Flag icon.
Moravská orlice.jpg
Autor: Pavel Fric, Licencja: CC BY-SA 4.0
Moravská orlice
Polska 992 - 1025.png
Autor: Poznaniak, Popik, Licencja: CC BY-SA 3.0
Mapa Polski za panowania Bolesława I Chrobrego
Banner of arms of Moravia.svg
Autor: , Licencja: CC BY-SA 3.0
Banner with modern coat of arms of Moravia (not official)
01 Moravské náměstí jezdecká socha znak Moravy moravská orlice.jpg
Autor: Pavel Fric, Licencja: CC BY-SA 4.0
Monumental statue of Jobst of Moravia at Moravian square in Brno, Czech Republic. Author: Jaroslav Róna. The coat of arms of Moravia was attached to the shield held by the knight on March 26, 2021.
Moravia.svg
Modern version of the historical arms of Moravia.
Moravia, moravian enclaves in Silesia, and change of moravian borders in 1920.png
(c) Kirk, CC-BY-SA-3.0

Česky:

English:

Moravia (green), moravian enclaves in Silesia (red), and change of moravian borders in 1920 (blue )
CZ-cleneni-Morava-wl.png
Autor: Moravia,_moravian_enclaves_in_Silesia,_and_change_of_moravian_borders_in_1920.png: Oryginalnym przesyłającym był Kirk z czeskiej Wikipedii, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Moravia (in green) and Moravian enclaves in Silesia (in dark grey) on the map of present Czech republic. "Moravian enclaves in Silesia" were parts of Moravia but from 1783 until 1928 they were governed by Silesian authorities according to Moravian legislation.
Banner of arms of Silesia.svg
Autor: Pavel Fric, Licencja: CC BY-SA 4.0
Banner of arms of Silesia (not official) Zdroj: Flag of Moravian-Silesian Region.svg
Moravia coat of arms.jpg
Unnoficial (not adopted) historical coat of arms of the Margraviate of Moravia. Moravia is now the region in Czech Republic.