Morze Bałtyckie

Morze Bałtyckie
Ilustracja
Zdjęcie satelitarne Bałtyku w marcu 2000
KontynentEuropa
Państwa Szwecja
 Finlandia
 Rosja
 Estonia
 Łotwa
 Litwa
 Polska
 Niemcy
 Dania
Powierzchnia415 266 km²
Powierzchnia zlewiska1 721 238 km²
Średnia głębokość52,3 m
Największa głębia459 m
Objętość21 721 km³
Zasolenie2–20‰, średnio: 7
Temperaturaw zimie od 2 do 4 °C
w lecie od 11 do 26 °C
Typ morzaśródlądowe
Części morzaCieśniny Duńskie, Zatoka Botnicka (Botnik Południowy, Botnik Północny), Zatoka Fińska, Zatoka Ryska
WyspyBornholm, Gotlandia, Hiuma, Olandia, Rugia, Saaremaa, Uznam, Wolin, Wyspy Alandzkie
Położenie na mapie Europy
Mapa konturowa Europy, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Morze Bałtyckie”
Ziemia58°N 20°E/58,000000 20,000000
Mapa morza
Mapa batymetryczna
Plaża w Brzeźnie zimą
Bałtyk nad Zatoką Ryską w Estonii
Plaża w Dziwnowie
Bałtyk w okolicach Niechorza
Bałtyk w okolicach Mielna
Bałtyk w Kołobrzegu
Bałtyk w okolicach Międzywodzia
Bałtyk o zachodzie słońca nad Portem Północnym (Gdańsk Stogi)
Bałtyk w Chałupach
Plaża w Jastarni
Plaża w Rewie
Kamienista plaża w Jarosławcu
Wybrzeże Zatoki Fińskiej w Sankt Petersburgu, Komarowo
Okolice Sztokholmu – widok z wyspy Ljusterö z wysokości 52 m n.p.m.
Bałtyk z portu w Darłowie

Morze Bałtyckie, Bałtyk (łac. balteus – pas) – morze śródlądowe na szelfie kontynentalnym w północnej Europie. Połączone z Morzem Północnym przez Cieśniny Duńskie (Sund, Mały Bełt, Wielki Bełt, Kattegat, Skagerrak oraz Limfjorden). Za zachodnią granicę Bałtyku Właściwego przyjmuje się cieśninę Sund i próg podwodny ciągnący się na głębokości 18–20 m od przylądka Gedser (wyspa Falster) do przylądka Darsser Ort (Darss); na wschód od tej linii znajduje się akwen Bałtyku Zachodniego o powierzchni ok. 8000 km² nazywany przez Niemców także Ostsee (Morze Wschodnie); akwen ten obejmuje m.in. część wód Cieśnin Duńskich (oprócz Małego i Wielkiego Bełtu), a także mniejsze: Alsenbelt, Fehmarnbelt, Langelandsbælt.

Nazwa Bałtyku, znanego również jako Morze Scytyjskie, pojawia się po raz pierwszy u niemieckiego kronikarza Adama z Bremy pod koniec XI wieku. Natomiast na Mapie Morskiej (Carta Marina) wydrukowanej we Wenecji w XVI wieku jest z kolei Morzem Gockim.

Charakterystyka

Bałtyk nazywany jest morzem śródlądowym północnej Europy, ponieważ ze wszystkich stron jest otoczony lądem, a z Morzem Północnym łączy go jedynie kilka płytkich cieśnin. Położone jest w północnej strefie klimatu umiarkowanego. Oba morza leżą na tym samym szelfie kontynentalnym.

  • rozciągłość południkowa – ok. 1300 km
  • rozciągłość równoleżnikowa najszersza (przez Zatokę Fińską) – ok. 600 km
  • rozciągłość równoleżnikowa najwęższa (przez Zatokę Botnicką) – 100 km
  • rozciągłość równoleżnikowa poniżej Gotlandii – ok. 250 km

Powierzchnia

Powierzchnia Bałtyku wraz z Kattegatem wynosi ok. 415 266 km². Bez Kattegatu Bałtyk zajmuje 392 979 km². Powierzchnia zlewni wynosi 1 721 233 km². Objętość morza wynosi 21 721 km³[1].

Linia brzegowa

Linia brzegowa Bałtyku o długości ok. 8100 km[2] jest mocno rozwinięta i urozmaicona. Składa się na to duża liczba zalewów, zatok, półwyspów oraz wysp i wysepek, szczególnie licznych przy wybrzeżach północnym i zachodnim.

Największe zatoki

Trzy wybitne rozgałęzienia Bałtyku tworzą wielkie zatoki:

Z innych większych zatok należy wymienić zatoki: Gdańską, Pomorską, Lubecką, Kilońską oraz Zalew Kuroński.

Większe półwyspy

PółwysepDługość
km
Szerokość
km
Państwo
Mierzeja Kurońska980,4–4Litwa/Rosja
Mierzeja Wiślana600,6–2Polska/Rosja
Fischland-Darß-Zingst457Niemcy
Mierzeja Helska350,3–0,1–3Polska

Wyspy

NazwaPowierzchnia [km²]PaństwoLudność
Gotlandia3144 Szwecja57004
Sarema2673 Estonia40312
Olandia1342 Szwecja23000
Lolland1243 Dania73000
Hiuma965 Estonia10000
Rugia935 Niemcy73000
Bornholm588 Dania44100
Falster514 Dania47000
Uznam445 Niemcy
 Polska
76500
Als312 Dania50000
Langeland285 Dania15000
Wolin265 Polska17000
Muhu198 Estonia1822
Hailuoto197 Finlandia995
Fehmarn185 Niemcy13036
Vormsi93 Estonia3000
Ærø88 Dania6863
Kotlin84 Rosja42800

Pozostałe wyspy:

Głębokość

Morze Bałtyckie dzieli się na 3 wielkie baseny:

  • Basen Botnicki o maksymalnym zagłębieniu 294 m
  • Basen Gotlandzki o maksymalnym zagłębieniu 459 m
  • Basen Bornholmski o maksymalnym zagłębieniu 105 m[1]

Średnia głębokość Bałtyku wynosi 52,3 m[1], maksymalna – 459 m (Głębia Landsort na północny zachód od Gotlandii). Między Gotlandią a wybrzeżem łotewskim znajduje się Głębia Gotlandzka o maksymalnej głębokości sięgającej 250 m[3]. W Kattegacie głębokość maksymalna wynosi 109 m, ze średnią 24 m. Głębia położona najbliżej Polski – Głębia Gdańska – liczy 118 m.

Oprócz głębi i rynien charakterystyczną cechą rzeźby dna Bałtyku jest występowanie znacznych pod względem obszaru płycizn, zwanych ławicami. Zbudowane są one przeważnie z materiału piaszczysto-żwirowego i kamienistego, będącego pozostałością dawnych moren polodowcowych[3]. Licząc od zachodu, są to ławice: Arkońska, Orla, Odrzańska, Słupska, Środkowa i Hoburg na południe od Gotlandii.

Podział morfologiczny

Podział Morza Bałtyckiego przy uwzględnieniu czynników morfologicznych[4]:

  1. Botnik
    1. Morze Alandzkie – między Wyspami Alandzkimi a brzegami Szwecji
    2. Morze Archipelagowe[5] – między Wyspami Alandzkimi a brzegami Finlandii
    3. Botnik Południowy (Morze Botnickie) – główny basen Zatoki Botnickiej
    4. Botnik Północny – północny basen Zatoki Botnickiej
  2. Basen Gotlandzki
    1. Niecka Północnogotlandzka
    2. Niecka Zachodniogotlandzka
    3. Niecka Wschodniogotlandzka
    4. Zatoka Fińska – odcięta linią umowną od Basenu Gotlandzkiego
    5. Zatoka Ryska
    6. Zatoka Gdańska – odcięta linią umowną od Basenu Gotlandzkiego
  3. Basen Bornholmski
    1. Niecka Arkońska (dawna Głębia Arkońska)
    2. Niecka Wschodniobornholmska
    3. Zatoka Pomorska
  4. Morze Bełtów
    1. Sund
    2. Wielki Bełt wraz z Bełtem Langelandzkim i Bełt Samso
    3. Mały Bełt
    4. Zatoka Kilońska
    5. Bełt Fehmarn
    6. Zatoka Meklemburska i inne mniejsze cieśniny
  5. Kattegat

Zasolenie

Ze względu na niskie zasolenie Bałtyk zalicza się do wód słonawych (mezohalinowych) i określa morzem półsłonym. Średnie zasolenie wynosi ok. 7‰. Na ogół waha się w granicach od 2 do 12‰, choć zimą zasolenie nie przekracza 7,8‰ w Zatoce Gdańskiej. W Kattegacie i Skagerraku wynosi ok. 20‰, w Bełtach i Zatoce Kilońskiej ok. 15–17‰, przy polskich wybrzeżach ok. 7‰, w Zatoce Puckiej spada do 6,2‰, w Zalewie Wiślanym tylko 1–3‰, w Zatoce Fińskiej i Botnickiej spada do 2‰. Stosunkowo duże różnice zasolenia w Bałtyku występują w kierunku pionowym. Słona woda jako cięższa opada ku dnu basenu. Na przykład w Basenie Bornholmskim przy powierzchni wynosi ok. 7,5‰, a przy dnie, na głębokości 100 m sięga aż 15–18‰.

Do Morza Bałtyckiego wpływa około 250 rzek, z których największe to: Wisła, Odra, Newa, Kemi, Niemen, Lule, Gota, Ångerman i Dźwina. Wody te parują w podobnym tempie jak woda akwenu, do którego należy zlewisko.

Niskie zasolenie Bałtyku spowodowane jest względnie niskimi temperaturami i związanym z tym mniejszym tempem parowania wody w obszarze szerokości geograficznych akwenu. Przykładem morza, w którym parowanie jest bardzo intensywne i zwiększa zasolenie do ok. 40‰, jest Morze Śródziemne, jak we wszystkich wodach tego zakresu szerokości geograficznej.

Poziom wód i fale

Poziom wód Bałtyku jest wyższy niż w Oceanie Atlantyckim i Morzu Północnym i wynika z jego śródlądowego położenia. Powodem jest zbyt słaba wymiana wód przez wąskie Cieśniny Duńskie, aby nastąpiło pełne wyrównanie poziomów. W cieśninach wody piętrzą się zależnie od kierunku wiatrów, które albo pchają wody oceaniczne w głąb Bałtyku, lub na odwrót – wypychają je z niego.

Przypływ, będący wynikiem przyciągania wód morskich przez Księżyc i Słońce, jest na Bałtyku nieznaczny i wynosi: w Kopenhadze 24 cm, w Świnoujściu 8 cm, w Zatoce Gdańskiej 3 cm, w Kłajpedzie 4 cm, zaś w Zatoce Fińskiej na skutek jej ciasnoty wzrasta znów do 6–8 cm. Sejsze, wywołane głównie różnicami ciśnienia atmosferycznego w różnych punktach basenu, mają amplitudę rzadko przekraczającą 30 cm. Spiętrzenia wody wywołane silnymi wiatrami sięgają od 50 cm na brzegach otwartego morza do 2 m i więcej w cieśninach i w głębi zatok. W listopadzie 1824 r. wody nagnane przez wiatr podniosły poziom morza w Petersburgu o 410 cm, natomiast w 1924 r. o 369 cm[2].

Bałtyk jest morzem burzliwym, a fale są krótkie i strome. Typowa wysokość fali wynosi 5 m. W czasie silnych sztormów fale są gwałtowne, nieuporządkowane, często odbite i nadbiegające z różnych kierunków, a ich wysokość sięga prawie do 10 m. 23 grudnia 2004, w czasie sztormu w rejonie północnego Bałtyku, zarejestrowano pojedynczą falę o wysokości prawie 14 m. Odległości między grzbietami fal są przy tym niewielkie, sięgają zaledwie 50 m[2].

Najsilniejsze falowania wywołane są przez cyklony (niże baryczne), nadciągające z zachodu lub ze wschodu. Morze jest najbardziej burzliwe w styczniu, najspokojniejsze w czerwcu. Na polskim wybrzeżu Bałtyku rocznie notuje się 20–25 dni sztormowych[2].

Bałtyckie sztormy są niebezpieczne dla żeglugi statków. W ostatnich latach podczas sztormu zatonęły 3 duże promy: 14 stycznia 1993 polski „Jan Heweliusz”, 28 września 1994 estoński MS „Estonia”, a 1 listopada 2006 szwedzki MS „Finnbirch”.

Temperatura wody powierzchniowej w zależności od pory roku wynosi od -0,5 do +20 °C.

Temperatura wód przy polskim wybrzeżu jest uzależniona od wiatrów. Wiatry zachodnie ocieplają wodę, wschodnie – oziębiają ją[6].

Zlodzenie

Lód skuwa zatoki: Botnicką, Fińską i Ryską oraz zalewy i mniejsze zatoki. Grubość lodu dochodzi do 70 cm w północnej części Zatoki Botnickiej. Pokrywa lodowa formuje się tam w wąskim pasie przybrzeżnym, ale w centralnych obszarach każdego z tych basenów zalega już jedynie odmiana gęstej kry, tzw. pak lodowy. Morze zaczyna zamarzać najpierw przy brzegu, najwcześniej w połowie listopada, a rozmarza w maju, co obserwowano także w ostatnich latach. Wyspy północnego Bałtyku, jak Hiuma, Sarema i archipelag u wejścia do Zatoki Botnickiej uzyskują zimą połączenie z lądem stałym, jak np. na początku 2009 roku[a].

W źródłach historycznych opisano kilkakrotne zamarznięcie Zatoki Meklemburskiej, dzięki czemu był możliwy transport saniami z Rostocku i Lubeki na wyspy duńskie[7]. Zlodzeniu akwenu wydaje się sprzyjać znacznie mniejsza głębokość zachodniej części Bałtyku niż obszarów rozciągających się bardziej na wschód i najwyraźniej z tego powodu zdecydowanie brak takich opisów dla wybrzeża polskiego. Kilkakrotnie opisano przeprawy po lodzie między Gdańskiem a Helem[7], a współcześnie Zatoka Pucka zamarza każdej bardziej mroźnej zimy (np. co roku w latach 2009–2011). Jednak zasięg zlodzenia kończy się zawsze jedynie na Helu. Jeden tylko, powstały w roku 1423, relacjonuje wyprawę saniami z Gdańska na wyspy duńskie. W tym samym roku możliwe były podobno przeprawy po lodzie z Prus[7], które być może kronikarz utożsamił z Brandenburgią, do Lubeki oraz z Meklemburgii do Danii[7]. Wzmiankowana relacja powstała na samym początku Minimum Spörera, co wskazywałoby, jeżeli traktować tę dosłownie, na brak większego związku ze zmianami na Słońcu, których zresztą astronomowie nie byli w stanie wtedy rejestrować.

Wiadomo o innym, bardziej współczesnym opisie, w którym biskup Andrzej Chryzostom Załuski, opisując niezwykle mroźną zimę lat 1708/1709, zanotował, co następuje: „Morze Bałtyckie jak tylko okiem nawet uzbrojonem dosięgnąć można było, do dnia 8 kwietnia, grubym lodem było pokryte”[8]. Z cytowanej relacji nie wynika jednak czy był to lód stały, czy zwykła kra, jak również czy wzmiankowane pole lodowe obserwowano na otwartym morzu, a nie w obszarze często zlodzonego Zalewu Wiślanego.

Podobne do opisanych wcześniej raportów o przedostawaniu się po lodzie do Szwecji mogą natomiast dotyczyć jedynie obszaru często zamarzającej Zatoki Fińskiej, bo kiedyś kraj ten rozciągał się również na tereny Finlandii. Znany jest taki właśnie opis z roku 1460, kiedy to podróżowano z Rewla w Inflantach, położonego na południowym brzegu Zatoki Fińskiej, do Szwecji, ale podobno również do Danii[7]. Od roku 1406 do końca wieku w skład terytorialny Danii wchodziła także Gotlandia, a sto lat wcześniej, w roku 1306, Bałtyk zamarzł właśnie między Olandią, Gotlandią i Estonią[7], podczas gdy południowe wybrzeże morza, poza Zatoką Meklemburską, pozostało najwyraźniej wolne od stałego lodu. Być może nieco podobnie należałoby tłumaczyć wzmiankowany wcześniej opis z roku 1423.

Od roku 1900 południowy Bałtyk nie zamarzł ani razu, natomiast często pojawia się kra, zwłaszcza w pobliżu Zatoki Meklemburskiej. Mimo dużego zasięgu zlodzenia, jaki można ustalić, korzystając z rysunku w publikacji Krzysztofa Kożuchowskiego, Morze Bałtyckie nie zamarzło całkowicie również w latach 1739–1740, 1753–1754, 1788–1789, 1798–1799, 1808–1809, 1829–1830, 1866–1867, 1870–1871, 1876–1877, 1880–1881, 1887–1888, 1892–1893, 1939–1940, 1941–1942, 1946–1947[9]. Ponadto okresy te nie pokrywają się z latami, gdy obserwowano duże pola kry w zachodniej części akwenu, co mogłoby świadczyć o bardzo mroźnych zimach na Półwyspie Jutlandzkim.

W roku 1987 ok. 96% powierzchni Bałtyku zajmowała kra, ale nie tworzyła jednolitej pokrywy, po której można by przemieszczać się saniami. Stały lód pojawił się wówczas, tak jak podczas innych mroźnych zim, jedynie w wąskim przybrzeżnym pasie zatok Botnickiej i Fińskiej, zaś na całej rozciągłości polskiego wybrzeża obserwowano mniej gęstą krę[a]. Luźna kra u zachodnich wybrzeży Polski, na odcinku od Świnoujścia do Kołobrzegu, pojawiła się również w lutym 2010[b]. Z lokalnej prasy wiadomo też, że pole lodowe rozciągało się po horyzont na wysokości Świnoujścia, zaś z zamieszczonej na stronie internetowej fotografii wynika, że podobnie morze wyglądało w Jarosławcu[10], tworząc gdzieniegdzie w pobliżu brzegu piętrzące się zwały lodu (Trzęsacz, Rewal); patrz zdjęcia[11][12].

Duża czasowa rozciągłość małej epoki lodowcowej powoduje, że wszystkie opisy niezwykłych zjawisk lodowych znane z wieku XIV, XV, XVI i XVII powstały w czasie trwania jednego i tego samego epizodu klimatycznego.

Temperatura wody

Średnia dobowa temperatura morza (°C)
StyLutMarKwiMajCzeLipSieWrzPaźLisGruRok
Gdynia[13]3,22,72,24,510,014,918,419,117,313,29,65,910,0
Sopot[14]3,32,82,44,810,115,118,519,217,413,39,76,110,0
Kamień Pomorski[15]2,62,62,65,710,115,718,418,917,213,19,05,510,1
Gdańsk[16]3,32,82,44,810,115,118,519,217,413,39,76,110,2

Historia geologiczna

Morze Bałtyckie jest jednym z najmłodszych mórz Oceanu Atlantyckiego. Liczy około 12 tys. lat. W swoim rozwoju przechodziło kilka faz, kształtując się na obszarze pierwotnego lądu zwanego Fennoskandią (prawdopodobnie w starej dolinie hipotetycznej eoceńskiej rzeki Eridan). Niekiedy traciło kontakt z oceanem, stając się olbrzymim jeziorem.

Nazwa

Historyczne nazwy:

Obecna nazwa morza w różnych językach jest albo określeniem zależnym od położenia – morze wschodnie lub morze zachodnie, albo wariantem występującej również w języku polskim nazwy bałtyckie:

Nazwę Bałtyk (łot. Baltijas jūra) Łotysze wywodzą od słowa baltais – łot. biały.

Zanieczyszczenia

Bałtyk jest jednym z najbardziej zanieczyszczonych mórz na świecie. W 1973 podpisano Konwencję Gdańską o rybołówstwie i ochronie żywych zasobów Bałtyku i Bełtów. W 1974 siedem państw nadbałtyckich podpisało drugą Międzynarodową Konwencję Bałtycką w Helsinkach. Ciągle jednak Bałtyk pozostaje jednym z najbardziej zanieczyszczonych mórz na świecie.

Czynnikami, które wpływają na zanieczyszczenie wód Bałtyku, są m.in.: budowa rowów melioracyjnych, intensywne uprzemysłowienie, rozwój i powstawanie nowych miast oraz okoliczne ścieki i odpady.

Ocenia się, że największym problemem ochrony Morza Bałtyckiego jest eutrofizacja. Jej głównymi przyczynami są nadmierne ładunki azotu i fosforu, które pochodzą z obszarów lądowych w zlewni Bałtyku, a także obszarów spoza niej. Stwierdzono, że Morze Bałtyckie w ciągu XX wieku zmieniło swój charakter z oligotroficznego (o przejrzystych wodach) w mocno zeutrofizowane[17]. Jako że wymiana wód z bardziej słonym i lepiej utlenionym Morzem Północnym jest ograniczona, opadająca na dno Bałtyku materia organiczna w trakcie swojego rozkładu powoduje zużycie dostępnego tlenu i wytwarzanie siarkowodoru, przez co tworzą się na dnie strefy martwych wód[18][19].

Po wkroczeniu wojsk alianckich i radzieckich na teren Niemiec odkryte zostały duże ilości amunicji chemicznej oraz zapasów bojowych środków trujących w pojemnikach. Na mocy konferencji poczdamskiej znalezioną broń chemiczną postanowiono zatopić w Morzu Bałtyckim[20]. Głównymi miejscami jej zatopienia stały się: południowo-wschodnia część Głębi Gotlandzkiej, wschodnia część Głębi Bornholmskiej oraz cieśniny Mały Bełt i Skagerrak, jednak nie są to jedyne miejsca, w których zatopiona broń chemiczna może się znajdować (pojemniki były wyrzucane ze statków także na trasach transportu do wyznaczonych stref, a część mogła dryfować na znaczne odległości, w dodatku część dokumentacji dotycząca zatapiania broni chemicznej mogła nie zostać do tej pory ujawniona). Szacuje się, że zatopionych zostać mogło od 6000 do 13 000 samych bojowych środków trujących (przy założeniu, że stanowią one średnio 15% masy amunicji), głównie takich środków jak iperyt siarkowy, arsyny (difenylochloroarsyna, difenylocyjanoarsyna, adamsyt), tabun czy fosgen[21]. Jednym z zagrożeń stwarzanych przez zatopioną broń chemiczną jest możliwość wyłowienia środków trujących z morza przez załogi kutrów rybackich i skażenie sprzętu oraz ludzi (pierwsze takie przypadki odnotowano już w 1947 roku). Oddziaływanie broni chemicznej na środowisko morskie jest jednak słabo zbadane. W przypadku iperytu siarkowego prawdopodobnie nie istnieje istotne ryzyko dla flory i fauny[20], choć część organizmów wykazuje wyższą wrażliwość (np. niektóre odmiany glonów czy skorupiaków)[21]. Związki arsenu mogą jednak ulegać bioakumulacji i po rozkładzie w środowisku mogą pozostać nieorganiczne związki arsenu o mniejszej toksyczności. W obu przypadkach najprawdopodobniej nie istnieje ryzyko dla konsumentów, zwłaszcza że wyłowione ryby podlegają kontroli[20].

Państwa leżące nad Morzem Bałtyckim

Zlewisko Bałtyku

Zlewisko Bałtyku rozciąga się od Karpat i Sudetów po rejony znajdujące się za kołem podbiegunowym północnym. Charakterystyczną cechą zlewiska Bałtyku jest występowanie znacznej liczby jezior, spośród których największe to Ładoga i Onega.

Spośród rzek uchodzących do Morza Bałtyckiego znaczne rozmiary i znaczenie posiadają m.in. Odra, Wisła, Niemen, Dźwina i Newa.

Porty nad Morzem Bałtyckim

Pod względem wagi brutto towarów przewożonych z/do portu wyróżniają się porty rosyjskie znajdujące się w Ust´-Łudze, Primorsku oraz Petersburgu, a także porty z krajów Unii Europejskiej: Wolny Port Ryga (Łotwa), Port w Göteborgu (Szwecja), Port w Kłajpedzie (Litwa), Port w Gdańsku (Polska), Port w Tallinnie (Estonia).

Biologia

Zakwit fitoplanktonu. 3.06.2001

Zoogeograficznie Morze Bałtyckie tworzy oddzielną dzielnicę bałtycką. Ze względu na niskie zasolenie jest ona wyjątkowo uboga biologicznie. Dla porównania w sąsiednim Morzu Północnym biomasa jest pięciokrotnie wyższa. Niskie zasolenie stanowi barierę nie do pokonania dla bardzo wielu zwierząt. Oprócz zachodnich krańców nie występuje ani jeden gatunek szkarłupni będącej ważnym składnikiem zwierzostanu innych mórz. Całkowicie brak chitonów, walconogów, głowonogów, ramienionogów i ściśle morskich ślimaków. Mięczaki ściśle morskie są reprezentowane tylko przez sześć gatunków małżów. Bardzo skromnie reprezentowane są jamochłony, wstężnice i pierścienice. Nieliczne zwierzęta słonowodne jak omułki, małgwie, chełbia, śledzie czy dorsze żyjące w Bałtyku są o połowę mniejsze niż w Morzu Północnym. Z drugiej strony niskie zasolenie umożliwia tu życie wielu rybom słodkowodnym.

Wlewające się do Bałtyku słone wody, z powodu większej gęstości, pozostają przy dnie i są izolowane od atmosfery warstwą mniej słonych wód powierzchniowych. Z tego powodu około 1/4 dna Bałtyku jest w strefie beztlenowej, gdzie rozwijające się bakterie wydzielają siarkowodór.

Fauna Bałtyku

Fauna Bałtyku jest stosunkowo uboga.

Foka szara drzemie na plaży w Niechorzu
Kur diabeł

Flora Bałtyku

Glony wielokomórkowe występują na płytkich wodach Bałtyku (do 30 m).

Zobacz też

Uwagi

  1. a b Na podstawie map zlodzenia przygotowywanych przez IMiGW.
  2. Strona webowa „Zlodzenie Bałtyku” przygotowywana przez IMiGW; uaktualniana i dostępna w okresie zimowym.

Przypisy

  1. a b c red. Lars Håkanson: Środowisko Morza Bałtyckiego, zeszyt 1. Charakterystyka fizycznogeograficzna zlewiska Morza Bałtyckiego.
  2. a b c d Bronisław Siadek, Bałtyk od A do Z, „Poznaj Świat” R. VIII, nr 7 (92), lipiec 1960, s. 28–32.
  3. a b Jan Szeliga, Bałtyk, w: „Poznaj swój kraj” R. XVIII, nr 6 (188), czerwiec 1975, s. 3–7.
  4. Aleksander Majewski. Podziały Morza Bałtyckiego. „Przegląd geofizyczny”. 2 (XXXIV), s. 167–168, 1989. Państwowe Wydawnictwo Naukowe. ISSN 0033-2135. 
  5. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP: Nazewnictwo Geograficzne Świata. T. Zeszyt 10: Morza i oceany. Warszawa: Główny Geodeta Kraju, 2008, s. 51. ISBN 978-83-254-0462-8.
  6. Dlaczego latem, woda nad Bałtykiem jest zimna?
  7. a b c d e f Wyjątki ze źródeł historycznych o nadzwyczajnych zjawiskach hydrologiczno-meteorologicznych na ziemiach polskich w wiekach od X do XVI, Ananiasz Rojecki (red.), Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 1965.
  8. Marek Żukow-Karczewski, Anomalie pogodowe w dawnej Polsce, „Aura”, nr 7/1990.
  9. Krzysztof Kożuchowski, Wieloletnie wahania zlodzenia Bałtyku, „Problemy klimatologii polarnej”, nr 5, 1996.
  10. 'Panoramia: Zlodzenie Bałtyku w Jarosławcu'.
  11. Region – Zachodniopomorskie: Bałtyk zamarza. Kra lodowa sięga po horyzont– 27 stycznia 2010.
  12. Bałtyk zamarza. Po morzu dryfują lodowe kry – 29 stycznia 2010.
  13. Gdynia average sea temperature – seatemperature.org.
  14. Sopotaverage sea temperature – seatemperature.org.
  15. Kamień Pomorski average sea temperature – seatemperature.org.
  16. Gdańsk Sea Temperature Average, Poland Water Temperatures – seatemperature.org.
  17. Raport o stanie środowiska w Polsce 2008. Warszawa: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, 2010, s. 78, seria: Biblioteka Monitoringu Środowiska.
  18. Bałtyk to morze najmłodsze, najsłodsze i z pustynią (siarkowodorową), „trojmiasto.pl” [dostęp 2018-05-11] (pol.).
  19. Zastrzyk słonej wody dla Bałtyku, „Nauka w Polsce” [dostęp 2018-05-11] (pol.).
  20. a b c Tadeusz Kasperek, Broń chemiczna zatopiona w Morzu Bałtyckim, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 1999, s. 21–22, 82, 98–101, ISBN 83-7174-481-1.
  21. a b Mieczysław S. Ostojski, Eugeniusz Andrulewicz, Włodzimierz Krzymiński, Broń chemiczna zatopiona w Morzu Bałtyckim w wyniku działań wojennych, Warszawa: Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, 2010, s. 7, 9, 14, 23, ISBN 978-83-61102-28-1.
  22. a b c Andrzej Rudnicki: Ryby wód polskich. Atlas. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1989, s. 20–21, 26–27, 98–99. ISBN 83-02-01071-5.
  23. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp bq br bs bt bu bv bw bx by bz ca cb cc cd ce cf cg ch ci cj ck cl cm cn co cp cq cr cs ct cu cv cw cx cy cz da db dc dd de df dg dh di dj dk dl dm dn do dp dq dr ds dt du dv dw dx dy dz ea eb ec ed ee Ludwik Żmudziński: Świat zwierzęcy Bałtyku. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1990. ISBN 83-02-02374-4.
  24. a b Tomasz Umiński: Zwierzęta i oceany. Popularna zoogeografia wód morskich. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1986, s. 167. ISBN 83-02-02680-8.
  25. a b c d e f g Mały słownik zoologiczny. Bezkręgowce. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
  26. a b Czesław Jura: Bezkręgowce. Zarys morfologii, systematyki, filogenezy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 338, 551. ISBN 83-01-04489-6.
  27. Z. Strzelecki: Mieszkańcy Bałtyku. Krewetka Palaemon elegans (pol.). Muzeum Przyrodnicze Wydziału BiNoZ UMK.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Jastarnia plaza 2007.jpg
Autor: kkic, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Plaża w Jastarni
BalticSea March2000 NASA-S2000084115409.png
Baltic Sea in March 2000 NASA Visible Earth gallery.
Redirect arrow without text.svg
Redirect arrow, to be used in redirected articles in Wikipedias written from left to right. Without text.
Baltic Sea (Darlowo).JPG
Autor: Argonowski, Licencja: CC BY 3.0
Morze Bałtyckie - widok z portu w Darłowie.
Bałtyk w Kołobrzegu.JPG
Autor: Storm1, Licencja: CC BY-SA 4.0
Bałtyk w Kołobrzegu
Rewa Zatoka Pucka zachod slonca.jpg
Autor: kkic, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Zatoka Pucka w Rewie
Plaża Brzeźno.jpg
Autor: Ktyzoo, Licencja: CC BY-SA 4.0
Plaża w Brzeźnie zimą.
Flag of Finland.svg
Flaga Finlandii
Rewa plaza.jpg
Autor: kkic, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Plaża w Rewie
Dziwnowek-2006-Ejdzej-Beach.jpg
Dziwnówek, Poland - public beach at Baltic Sea
Europe relief laea location map.jpg
Autor: Alexrk2, Licencja: CC BY-SA 3.0
Physical location map Europe; Lambert azimuthal equal-area projection
Ljusterö huvud utsikt.jpg
View from "Ljusterö huvud", 52 meter above see level, at the island of Ljusterö. View towards north along Furusundsleden.
Sar69e.jpg
Autor: Stiopa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Wyłowione przez rybaków z Chłopów na Wybrzeżu Słowińskim
Plaża w Dziwnowie(Aw58).JPG
Autor: Aw58, Licencja: CC BY-SA 4.0
Plaża w Dziwnowie
Depka.jpg
Autor: Stiopa, Licencja: CC BY-SA 3.0
Foka szara "Depka" która osiedliła się w Niechorzu.
Bathymetric map of the Baltic Sea-pl.svg
Autor: Oona Räisänen (Mysid), polish version by Szczureq, Licencja: CC BY-SA 3.0
Mapa batymetryczna Bałtyku
Steilküste bei Ahrenshoop.jpg
Autor: Nikater, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Steep coast and beach at peninsula Darss West Beach near Ahrenshoop, Mecklenburg-Vorpommern, Germany. Pomerania Beach, as its part of the Pomeranian lands.
Latarnia morska (Świnoujście).JPG
(c) Tola-102 z polskiej Wikipedii, CC BY-SA 3.0
Latarnia morska w Świnoujściu. Autorka: H.Ciszewska-Czyż.
Morze Baltyckie Chalupy.jpg
(c) I, Kkic, CC-BY-SA-3.0
Morze Bałtyckie w Chałupach
Stogi plaza Port Polnocny 04.07.2006.jpg
Autor: Paw3el (User:Paw3el), Licencja: CC BY-SA 2.5
Gdańsk, Stogi-plaża. Zachód Słońca nad Portem Północnym.
POL 2007 08 04 Jaroslawiec zachodniopomorskie 02.JPG
Autor: Alina Zienowicz Ala z, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Jarosławiec (województwo zachodniopomorskie)
Baltyk.drs.png

author:drs

Baltyk w okolicach Niechorza
Molo Miedzyzdroje 8.jpg
Molo w Międzyzdrojach.
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.
Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Mielno plaża.jpg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Stimoroll (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0

autor: Krzysztof STIMOROLL Popławski

  • title: pl:Mielno - Plaża / Mielno - beach