Muszkiet
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Musket_with_rest.jpg/400px-Musket_with_rest.jpg)
Muszkiet – długa gładkolufowa broń strzelecka zwykle wyposażona w zamek lontowy i wymagająca podparcia lufy na forkiecie, używana od XVI do XVII wieku[1][2].
Historia
Muszkiety wywodzą się bezpośrednio od prymitywnych rusznic. Pojawiły się na początku XVI w. na terenach Włoch i Hiszpanii, po czym zostały spopularyzowane w całej Europie i dalej na świecie. Jedna z najwcześniejszych wzmianek o ich użyciu bojowym dotyczy bitwy pod Pawią w 1525 r., jednak szersze zastosowanie znalazły dopiero w czasie wojny o niepodległość Niderlandów (1566-1609). W drugiej połowie XVI w. muszkiety stały się podstawową bronią strzelecką armii europejskich wykorzystywaną przez formacje muszkieterów i dragonów pozostając w użyciu do schyłku XVII w. (jednak od drugiej połowy tego wieku były stopniowo wypierane przez nowocześniejsze karabiny skałkowe)[3][4].
Masowe stosowanie muszkietów na przełomie XVI-XVII w. zrewolucjonizowało technikę wojskową doprowadzając do zaniku stosowanej od starożytności zbroi. Duży ładunek prochowy zapewniał wystrzeliwanemu pociskowi znaczną zdolność penetracji płyt pancerza, czyniąc go bezużytecznym wobec tego typu broni[5].
Budowa i obsługa
Muszkiet był bronią gładkolufową charakteryzującą się niską celnością i donośnością. Najczęściej wyposażany był w zamek lontowy (w wyjątkowych przypadkach w zamek kołowy). Kaliber wynosił ok. 18-20 mm. Jako ładunek miotający wykorzystywano w nim proch czarny. Muszkiet był bronią stosunkowo ciężką (średnio ok. 5-7 kg) w wyniku czego często podpierano go na forkiecie. Powstawały również jego skrócone lżejsze wersje przeznaczone dla jazdy (muszkiety dragońskie), które stosowano jako bandolety[5].
Muszkiet był bronią opartą na rozdzielnym ładowaniu, w związku z czym cechował się bardzo niską szybkostrzelnością z powodu skomplikowanej obsługi podzielonej na następujące etapy:[6]
- przetarcie lufy pakułami[6]
- otworzenie prochownicy lub tulei na bandolierze[6]
- wsypanie odmierzonej porcji prochu do lufy[6]
- wyjęcie stempla z łoża[6]
- umieszczenie w lufie przybitki i ubicie jej na dnie stemplem[6]
- przygotowanie kuli poprzez owinięcie jej flejtuchem[6]
- umieszczenie w lufie kuli z flejtuchem i ubicie jej na dnie stemplem [6]
- umieszczenie stempla z powrotem w łożu[6]
- podsypanie panewki prochem[6]
- dmuchnięcie w zapalony wcześniej lont tkwiący w kurku, podsycając jego żarzenie się
Dopiero po takim przygotowaniu broni, muszkieter mógł wbić forkiet w ziemię, oprzeć na nim muszkiet, wycelować i wystrzelić. Po oddaniu strzału, całą procedurę należało zacząć od początku[6].
Wyjątkowo niska szybkostrzelność muszkietów wymogła przyjęcie taktyki kontrmarszu i prowadzenia ognia salwowego. Po oddaniu salwy pierwszy szereg przemieszczał się na koniec szyku w celu nabicia broni, dając jednocześnie miejsce do oddania następnej salwy kolejnemu szeregowi. Rosła dzięki temu intensywność prowadzonego ognia[7]. Ochronę muszkieterów w sytuacji bezpośredniego starcia z kawalerią stanowili przeszkoleni do walki wręcz pikinierzy uzbrojeni w długie piki[4].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ muszkiet, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-04-15] .
- ↑ Kwaśniewicz 1987 ↓, s. 107.
- ↑ Kwaśniewicz 1987 ↓, s. 107-108.
- ↑ a b Tadeusz Królikiewicz , Bagnety, Warszawa: Bellona, [cop. 2014], s. 7, ISBN 978-83-11-13080-7 .
- ↑ a b Kwaśniewicz 1987 ↓, s. 108.
- ↑ a b c d e f g h i j k Kwaśniewicz 1987 ↓, s. 109-110.
- ↑ Kwaśniewicz 1987 ↓, s. 110.
Bibliografia
- The Illustrated Book of Guns. pod redakcją Davida Millera. London: Salamander Book Ltd, 2002. ISBN 1-84065-172-5.
- Roman Matuszewski: Muszkiety, arkebuzy, karabiny... Warszawa: Rytm, 2000. ISBN 83-8789-369-2.
- Włodzimierz Kwaśniewicz: 1000 słów o dawnej broni palnej. Warszawa: Wydawn. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987. ISBN 83-11-07350-3.
Media użyte na tej stronie
Autor:
Jens Mohr (musket photo)
Rijksmuseum (musket rest photo), Licencja: CC0Matchlock musket with rest. (early 17th century ) Compilation photos of 2 exhibits: Matchlock musket and matchlock rest. The proportions in the dimensions are kept on the basis original dimensions given in the sources
Autor: RadekS, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Battle of White Mountain, Czech Republic
Autor: Garitan, Licencja: CC BY-SA 3.0
Mousquet à mèche de la deuxième moitiée du XVIIe siècle. Dans la salle militaire du musée st-Remi de Reims. Sur la platine : magazin royal, sur le canonpour maintenir la foy suiz belle et fidel mais aussi aux ennemiz du roy suiz rebelle et cruel.