Naramiennik (zbroja)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Nar%C4%99czak_-_Naramiennik.jpg/220px-Nar%C4%99czak_-_Naramiennik.jpg)
Naramiennik – część zbroi, służąca do ochrony barku i ramienia, górna część naręczaka, w postaci odpowiednio ukształtowanych płyt pancernych.
Znany od starożytności, stał się popularny w średniowieczu, w XV wieku[1]. Bardzo duże naramienniki posiada starogrecka zbroja z Dendry, z XV w. p.n.e.[2][3] Ponownie ochrony ramion pojawiają się, jak wiadomo ze źródeł ikonograficznych, w pełnej zbroi greckiej w VI w. p.n.e.[4] Wzorowane na greckich, wczesne zbroje rzymskie typu torsowego (czyli naśladujące muskulaturę ciała), wyposażano z reguły w klapy naramienne[5], aczkolwiek ich główną funkcją było łączenie napierśnika i naplecznika[6]. Naramienniki stanowiły natomiast jeden z podstawowych elementów konstrukcyjnych najbardziej typowej rzymskiej zbroi, folgowej lorica segmentata. Typowe jej naramienniki składały się z pięciu płyt tak zamocowanych, by zachodziły na siebie, chroniąc przed uderzeniem z góry (np. z ręki wrogiego kawalerzysty)[7]. Osobnym typem naramiennika w czasach rzymskich był galerus, stanowiący wyposażenie lekkozbrojnego gladiatora typu retiarius[8].
- Naramienniki starożytne
Gladiator z prawej jest wyposażony w wysoki naramiennik – galerus
W zbroi europejskiej naramienniki pojawiają się ponownie pod koniec XIII w.[9], gdy rozpoczęto wzmacnianie dominującej dotąd zbroi kolczej[10]. Ich pierwowzorem mogły być małe płytki, metalowe lub z utwardzonej skóry, mocowane skośnie nad ramieniem. Miały służyć od osłabienia ciosu zadanego w ramię[10], aczkolwiek część badaczy jest zdania, że były zbyt wiotkie, by pełnić inną funkcję od dekoracyjnej i być może identyfikacyjnej, jako że umieszczano na nich czasem herb rycerza[9]. Płytowa ochrona ręki rozwijała się wolniej od ochrony nóg, ale pod koniec I poł. XIV. w. miseczkowate naramienniki są dość częste, połączone lub nie z opachą i uzupełniane lub używane zamiennie z tarczkami opachowymi[11]; niemniej aż do ok. 1420 podstawową ochroną ramienia jest kolczuga[12]. Proste początkowo naramienniki rozwinęły się następnie, w I poł. XV w. w złożoną formę składającą się z czaszy i folg, nachodzących na prostą, rurową opachę[13]. Takie wielofolgowe naramienniki noszono w szczególności na lewym ramieniu, i czasem wzmacniano dodatkowymi płytkami, zachodzącymi na napierśnik[12]. W drugiej połowie tego wieku, włoscy płatnerze rozwinęli naramiennik przez rozbudowanie szerokiej płyty zachodzącej na napierśnik, powiększenie tylnej części i nierzadko, przez wygięcie boczne płyty, tak by chroniła przed bocznymi ciosami w obojczyk[13]. Typowe dla włoskich zbroi jest to, że „skrzydła”[14] naramienników sięgają daleko na plecy stanowiąc ich dodatkową ochronę[15]. Naręczaki we włoskim stylu były większe i zapewniały lepszą ochronę niż w zbrojach stylu niemieckiego. Ich naramienniki nakładano na opachy, a drobne folgi zapewniały ochronę i elastyczność na łączeniach[12]. Ciężkie, pełnopłytowe zbroje XVI-wieczne miały z reguły nader rozbudowane naramienniki[16]. Z kolei lekkich, prostszych naramienników używano w XV w. do lżejszych zbroi np. typu brygantyny[17]. Uproszczone naramienniki, często w jednej części z ochroną ramienia spotyka się w też w tanich, masowo produkowanych zbrojach XVI-wiecznych[18].
- Naramienniki zbroi zachodnioeuropejskich
Naramiennik husarskiej zbroi wielofolgowej typu węgierskiego z końca XVI wieku
Zbroje turniejowe charakteryzowały się osobnymi formami naramienników. W zbrojach do pojedynków konnych z reguły wzmacniano je dodatkowymi tarczami i tarczkami opachowymi, czasem, zwłaszcza w przypadku lewej ręki, zmniejszając nieco naramiennik na rzecz maksymalnej rozbudowy zarękawia połączonego w jedną całość z rękawicą. W przypadku rezygnacji z tarczy naramiennik z kolei bardzo silnie rozbudowywano. Zbroje do walki pieszej, szczególnie XVI-wieczne, charakteryzują się na ogół symetrycznymi naramienikami[19].
W drugiej połowie XVI wieku i w wieku XVII, w Europie Zachodniej, wraz ze wzrostem znaczenia broni palnej i postępującą redukcją coraz mniej efektywnej zbroi, zwiększyła się różnorodność form: w części rezygnowano z wszystkich dodatkowych elementów poza napierśnikiem, czasem dodawano jeden lub dwa naramienniki, parę nabiodrków itp., stopniowo jednak rezygnując ze zbroi w ogóle[20]. Wykształcona właśnie w tym okresie polska zbroja husarska też składała się na ogół z ograniczonej liczby części: hełmu, kirysu, obojczyka i naramienników, rzadziej nabiodrków[21].
- Naramienniki zbroi orientalnych
Naramiennik chińskiej zbroi łuskowej (dynastia Han)
Przypisy
- ↑ Kelly DeVries, Robert Smith: Medieval Weapons. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2007, s. 178. ISBN 978-1-85109-526-1.
- ↑ Żygulski 1998 ↓, s. 15.
- ↑ The Greek Age of Bronze Armour. salimbeti.com. [dostęp 2017-05-22]. (ang.).
- ↑ Żygulski 1998 ↓, s. 32.
- ↑ Żygulski 1998 ↓, s. 92.
- ↑ Żygulski 1998 ↓, s. 130.
- ↑ Żygulski 1998 ↓, s. 138.
- ↑ Żygulski 1998 ↓, s. 111.
- ↑ a b Edge 1995 ↓, s. 59.
- ↑ a b Lepage 2005 ↓, s. 158–159.
- ↑ Edge 1995 ↓, s. 79–80.
- ↑ a b c Edge 1995 ↓, s. 107–108.
- ↑ a b Edge 1995 ↓, s. 101.
- ↑ Andrzej Swaryczewski: Płatnerze krakowscy. Warszawa: 1987, s. 59. ISBN 83-01-07271-7.
- ↑ Lepage 2005 ↓, s. 213.
- ↑ Lepage 2005 ↓, s. 216.
- ↑ Edge 1995 ↓, s. 120.
- ↑ Edge 1995 ↓, s. 140.
- ↑ Edge 1995 ↓, s. 161–169.
- ↑ Ewart Oakeshott: European weapons and armour: from the Renaissance to the Industrial Revolution. Rochester, NY: Boydell Press, 2000, s. 197–213. ISBN 0-85115-789-0.
- ↑ Włodzimierz Kwaśniewicz: 1000 słów o broni białej i uzbrojeniu ochronnym. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1981, s. 217–218. ISBN 83-11-06559-4.
Zobacz też
- galerus – pancerny naramiennik gladiatora
- naramiennik – część ubrania, która dzieli z pancernym naramiennikiem nazwę i położenie
Bibliografia
- Zdzisław Żygulski: Broń starożytna: Grecja, Rzym, Galia, Germania. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1998. ISBN 83-03-03702-1.
- David Edge: Arms & armor of the medieval knight: an illustrated history of weaponry in the Middle Ages. New York: Crescent Books, 1995. ISBN 0-517-10319-2.
- Jean-Denis Lepage: Medieval armies and weapons in Western Europe: an illustrated history. Jefferson, N.C: McFarland & Co, 2005. ISBN 0-7864-1772-2.
Media użyte na tej stronie
Autor: Flickr user Gary Todd, Licencja: CC BY-SA 4.0
Temporary exhibit at National Museum, Beijing: Bronze Armor & Other National Treasures.
Autor:
Autor: , Licencja: CC0
Autor: unknown, Licencja: CC0
Autor: unknown, Licencja: CC0
- Turkey, 15th-16th century
- Arms and Armor; armor
- Steel, forged
- a: 5 x 23 in. (12.7 x 58.42 cm); b: 15 x 17 3/4 in. (38.1 x 45.08 cm)
- The Madina Collection of Islamic Art, gift of Camilla Chandler Frost (M.2002.1.584a-b)
- Islamic Art (Ottoman krug (chest armor) as worn by fully armored cavalryman. This armor once belonged to the St Irene royal arsenal in Istanbul Turkey as it bears the distinctive mark (tamga) composed of a circle enclosing a loop over three vertical lines, the stamp is clearly visible on center of the breast plate.)
Autor: Carole Raddato from FRANKFURT, Germany, Licencja: CC BY-SA 2.0
Found during construction work in 1893, the 58 square metre mosaic floor quickly became one of the leading attractions of the health-resort city. Its hypocaust heating system is completely preserved. A walk through the understructure of the mosaic provides a view of the underside of the floor and reveals the principle and functionality of the Roman hypocaust system. The lively picture of the main mosaic depicts a scene in an amphitheatre. This is surrounded by a group of pictures alternating between gladiator and animal fights.