Narodowy Bank Polski

Narodowy Bank Polski
Logo
Ilustracja
Główne wejście do centrali NBP w Warszawie
Data założenia1945
Państwo Polska
Siedzibaul. Świętokrzyska 11/21
00-919 Warszawa
PrezesAdam Glapiński
Rodzaj bankubank centralny
Strona internetowa
Tablica informacyjna z genezą NBP przy wejściu do gmachu centrali Banku przy Świętokrzyskiej 11/21 w Warszawie
Gmach centrali i oddziału NBP w Warszawie
Główny dziedziniec gmachu centrali NBP w Warszawie
Gmach oddziału NBP we Wrocławiu
Gmach oddziału NBP w Łodzi
Gmach oddziału NBP w Gdańsku
Gmach oddziału NBP w Bydgoszczy (1864)

Narodowy Bank Polski (NBP) – polski bank centralny z siedzibą w Warszawie. Podstawowym celem działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP.

NBP przysługuje wyłączne prawo emitowania pieniądza i znaków pieniężnych Rzeczypospolitej Polskiej. Do zadań NBP należy także: organizowanie rozliczeń pieniężnych, prowadzenie gospodarki rezerwami dewizowymi, prowadzenie działalności dewizowej, prowadzenie bankowej obsługi budżetu państwa, regulowanie płynności banków oraz ich refinansowanie, kształtowanie warunków niezbędnych dla rozwoju systemu bankowego, opracowywanie statystyki pieniężnej i bankowej, bilansu płatniczego oraz międzynarodowej pozycji inwestycyjnej.

Historia

Narodowy Bank Polski rozpoczął działalność w 1945 r., zastępując ówczesny Bank Polski Spółka Akcyjna. Początkowo funkcjonował jako bank państwowy pod nadzorem ministra skarbu. Aż do końca lat 80. zajmował się działalnością ogólnobankową: był monopolistą nie tylko w dziedzinie emisji pieniądza, ale także udzielania kredytu i gromadzenia oszczędności. W czasie przemian ustrojowych wydzielone zostały z niego banki regionalne i komercyjne, a sam NBP zajął się tylko emisją pieniądza i polityką pieniężną państwa (funkcja monetarna).

Banki wydzielone z NBP[1]:

1 stycznia 1995 NBP przeprowadził denominację złotego.

Organizacja

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997[4] oraz ustawa o Narodowym Banku Polskim[5] zapewniają NBP mocną pozycję w systemie instytucji publicznych. Ustawowymi organami NBP są: Prezes NBP, Rada Polityki Pieniężnej oraz Zarząd NBP.

Struktura organizacyjna

  • Gabinet Prezesa
  • Departament Administracji
  • Departament Analiz Ekonomicznych
  • Departament Audytu Wewnętrznego
  • Departament Badań Ekonomicznych
  • Departament Bezpieczeństwa
  • Departament Controllingu
  • Departament Edukacji i Wydawnictw
  • Departament Emisyjno-Skarbcowy
  • Departament Informatyki i Telekomunikacji
  • Departament Innowacji Finansowych
  • Departament Kadr
  • Departament Komunikacji i Promocji
  • Departament Koordynacji i Realizacji Zakupów
  • Departament Operacji Krajowych
  • Departament Operacji Zagranicznych
  • Departament Prawny
  • Departament Rachunkowości i Finansów
  • Departament Rozliczeń Gospodarki Własnej
  • Departament Rozliczeń Transakcji Finansowych
  • Departament Ryzyka Operacyjnego i Zgodności
  • Departament Stabilności Finansowej
  • Departament Statystyki
  • Departament Systemu Płatniczego
  • Departament Zagraniczny
  • Departament Zarządzania Ryzykiem Finansowym

Prezes NBP

Prezes NBP jest powoływany na 6-letnią kadencję przez Sejm na wniosek Prezydenta RP. Prezes NBP jest Przewodniczącym Rady Polityki Pieniężnej oraz Zarządu NBP, jest przełożonym wszystkich pracowników NBP oraz reprezentuje NBP na zewnątrz. Prezes NBP reprezentuje interesy Rzeczypospolitej Polskiej w międzynarodowych instytucjach bankowych i finansowych.

Prezes NBP może uczestniczyć w posiedzeniach Sejmu i Rady Ministrów. W imieniu Rady przedstawia tym organom kwartalne informacje o bilansie płatniczym oraz roczne bilanse należności i zobowiązań płatniczych państwa. Prezes NBP przy wydawaniu zarządzeń podlegających ogłoszeniu oraz decyzji administracyjnych ma prawo używania pieczęci z godłem państwowym. Ponosi odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu.

Ta sama osoba nie może być prezesem NBP dłużej niż przez dwie kolejne kadencje (czyli może być przez dwie kadencje z rzędu, trzecią kadencję nie może być, ale kolejne dwie kadencje znowu może itd.). Prezes NBP w swej działalności jest apolityczny, czyli nie może należeć do żadnej partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z godnością jego urzędu.

Lista Prezesów NBP

  1. Edward Drożniak od 13 marca 1945 do 17 marca 1949
  2. Witold Trąmpczyński od 27 września 1950 do 18 grudnia 1956
  3. Edward Drożniak od 18 grudnia 1956 do 3 czerwca 1961 (drugi raz)
  4. Adam Żebrowski od 3 czerwca 1961 do 20 stycznia 1965
  5. Stanisław Majewski od 20 stycznia 1965 do 17 września 1968
  6. Leonard Siemiątkowski od 17 września 1968 do 29 grudnia 1972
  7. Witold Bień od 2 kwietnia 1973 do 30 grudnia 1980
  8. Stanisław Majewski od 1 stycznia 1981 do 29 lipca 1985 (drugi raz)
    • jako pełniący obowiązki – Zdzisław Pakuła od 29 lipca 1985 do 12 listopada 1985
  9. Władysław Baka od 12 listopada 1985 do 13 lipca 1988
  10. Zdzisław Pakuła od 13 lipca 1988 do 12 września 1989
  11. Władysław Baka od 12 września 1989 do 17 stycznia 1991 (drugi raz)
  12. Grzegorz Wójtowicz od stycznia 1991 do 10 sierpnia 1991
    • jako pełniący obowiązki – Andrzej Topiński od 10 sierpnia 1991 do 5 marca 1992
  13. Hanna Gronkiewicz-Waltz od 5 marca 1992 do 1 stycznia 2001
    • jako pełniący obowiązki – I zastępca Jerzy Stopyra od 1 stycznia 2001 do 10 stycznia 2001[6]
  14. Leszek Balcerowicz od 10 stycznia 2001[7] do 10 stycznia 2007
  15. Sławomir Skrzypek od 11 stycznia 2007[8] do 10 kwietnia 2010
    • jako pełniący obowiązki – I zastępca Piotr Wiesiołek od 10 kwietnia 2010 do 11 czerwca 2010[9]
  16. Marek Belka od 11 czerwca 2010 do 11 czerwca 2016[10]
    • jako pełniący obowiązki Marek Belka od 11 czerwca 2016 do 21 czerwca 2016
  17. Adam Glapiński od 21 czerwca 2016

Rada Polityki Pieniężnej

RPP IV kadencji

Zadaniem Rady Polityki Pieniężnej (RPP) jest coroczne ustalanie założeń i realizacja polityki pieniężnej państwa. Rada ustala wysokość podstawowych stóp procentowych, określa zasady operacji otwartego rynku oraz ustala zasady i tryb naliczania i utrzymywania rezerwy obowiązkowej. Zatwierdza plan finansowy banku centralnego oraz sprawozdanie z działalności NBP.

Zarząd NBP

Zarząd kieruje działalnością NBP. W jego skład wchodzi prezes oraz 6-8 członków, w tym 2 wiceprezesów. Członków powołuje i odwołuje prezydent na wniosek prezesa NBP. Do kompetencji zarządu należą:

  • okresowa ocena obiegu pieniężnego i rozliczeń pieniężnych oraz obrotu dewizowego
  • nadzorowanie operacji otwartego rynku
  • ocena funkcjonowania systemu bankowego
  • przygotowanie i rozpatrywanie projektów uchwał i innych materiałów kierowanych do Rady.

Obecny skład Zarządu NBP[11]

  • Adam Glapiński: Prezes NBP (od 21 czerwca 2016)
  • Marta Kightley: Wiceprezes NBP – pierwszy zastępca Prezesa NBP (od 8 marca 2020[12])
  • Anna Trzecińska: Wiceprezes NBP (od 3 listopada 2014)
  • Andrzej Kaźmierczak
  • Ryszard Kokoszczyński
  • Piotr Pogonowski
  • Paweł Szałamacha

Nadzór bankowy

Od 1 stycznia 2008 funkcje nadzorcze nad polskim sektorem bankowym sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego. Obecnie przedstawicielem Narodowego Banku Polskiego w KNF jest Andrzej Kaźmierczak.

Komitet Inwestycyjny Rezerw Dewizowych

Szczególną rolę przypisano wewnętrznemu organowi banku – Komitetowi Inwestycyjnemu Rezerw Dewizowych.

Działalność

Funkcje podstawowe

Narodowy Bank Polski, jak większość banków centralnych w gospodarkach rynkowych, pełni trzy podstawowe funkcje:

Bank emisyjny – NBP ma wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych będących prawnym środkiem płatniczym w Polsce. Narodowy Bank Polski określa wielkość ich emisji oraz moment wprowadzenia do obiegu, za którego płynność odpowiada. Ponadto organizuje obieg pieniężny i reguluje ilość pieniądza w obiegu.

Bank banków – NBP pełni w stosunku do banków funkcje regulacyjne, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa depozytów zgromadzonych w bankach oraz stabilności sektora bankowego. Organizuje system rozliczeń pieniężnych, prowadzi bieżące rozrachunki międzybankowe i aktywnie uczestniczy w międzybankowym rynku pieniężnym. Narodowy Bank Polski jest odpowiedzialny za stabilność i bezpieczeństwo całego systemu bankowego. Pełniąc funkcję banku banków, sprawuje kontrolę nad działalnością banków, a w szczególności nad przestrzeganiem przepisów prawa bankowego. Ponadto NBP nadzoruje systemy płatności w Polsce.

Centralny bank państwa – NBP prowadzi obsługę bankową budżetu państwa, prowadzi rachunki bankowe rządu i centralnych instytucji państwowych, państwowych funduszy celowych i państwowych jednostek budżetowych oraz realizuje ich zlecenia płatnicze.

NBP zarządza polskimi rezerwami dewizowymi i złota, będącego częścią oficjalnych aktywów rezerwowych Polski. W latach 2018–2019 Bank zwiększył posiadaną ilość tego kruszcu do 228,6 ton[13]. 105 ton od 2019 znajduje się w skarbcach NBP w Polsce, a pozostała część jest przechowywana w skarbcach Banku Anglii w Londynie[14].

Pozostała działalność

  • Działalność statystyczna – w ramach działalności statystycznej zbierane, przetwarzane i publikowane są m.in. dane dotyczące: bilansu płatniczego i międzynarodowej pozycji inwestycyjnej, statystyka pieniężna i bankowa, oczekiwania inflacyjne osób prywatnych, inflacja bazowa.
  • Analizy i badania ekonomiczne – NBP prowadzi i wspiera działalność analityczną i badawczą w zakresie szeroko rozumianej ekonomii i finansów. Wyniki tej działalności publikowane są m.in. w następujących opracowaniach:
    • Raport o inflacji – kwartalna ocena sytuacji gospodarczej przez Radę Polityki Pieniężnej,
    • Informacja o kondycji sektora przedsiębiorstw ze szczególnym uwzględnieniem stanu koniunktury – raport kwartalny opracowywany na podstawie wyników badań ankietowych przedsiębiorstw,
    • Sytuacja na rynku kredytowym – wyniki kwartalnej ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych,
    • Raport o stabilności systemu finansowego – publikacja roczna,
    • Bank i Kredyt – recenzowane pismo naukowe o ekonomii i finansach, ukazujące się w cyklu dwumiesięcznym,
    • Materiały i Studia – nieperiodyczne zeszyty prezentujące badania i opracowania naukowe (tzw. working papers)
  • Edukacja ekonomiczna – w ramach Programu Edukacji Ekonomicznej podejmowane są działania służące upowszechnieniu tematyki ekonomicznej, zrozumieniu zasad funkcjonowania gospodarki rynkowej, promocji przedsiębiorczości. Celem działań jest przybliżenie społeczeństwu nie tylko zasad funkcjonowania i roli NBP, ale także popularyzacja wiedzy o szeroko rozumianej ekonomii i finansach. Dotarcie do powszechnego odbiorcy następuje poprzez media, szkolenia, publikacje, konkursy, stypendia, Portal Edukacji Ekonomicznej NBPortal oraz serwisy ObserwatorFinansowy.pl i FinancialObserver.eu. W siedzibie NBP mieści się placówka ekspozycyjno-edukacyjna Centrum Pieniądza NBP im. Sławomira S. Skrzypka.
  • Podpis elektroniczny – bank prowadzi Narodowe Centrum Certyfikacji, pełniące funkcję głównego urzędu certyfikacji w ramach infrastruktury bezpiecznego podpisu elektronicznego w Polsce.

Zgodnie z art. 70 ustawy o Narodowym Banku Polskim, Prezes NBP w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego przedstawia Sejmowi roczne sprawozdanie z działalności Banku. Sprawozdanie jest publikowane w postaci druku sejmowego.

Niezależność NBP

Narodowy Bank Polski jako bank centralny powinien być niezależny od wpływów politycznych. Stanowisko to podziela również Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając w wyroku z 28 czerwca 2000 r. wydanym w pełnym składzie (sygn. akt K 25/99, OTK ZU 2000, nr 5, poz. 141):

specyficzna pozycja ustrojowa NBP jako centralnego banku państwa polega z jednej strony na niezależności wobec organów państwowych, z drugiej zaś na „apolityczności” tego banku.

W odróżnieniu od prekursora, Banku Polskiego, oraz niektórych innych banków centralnych jak Fed, NBP nie znajduje się większościowo w prywatnych rękach ani nie ma prywatnych udziałowców.

Sponsoring

Bank dokonuje dofinansowania różnych przedsięwzięć społecznych i prywatnych. Np. w 2018 przekazał na rzecz związanej z o. Tadeuszem Rydzykiem Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu środki w wysokości 246 tys. 290 zł na prowadzenie studiów podyplomowych „Polityka gospodarcza, finanse i bankowość”. Warunkiem przyjęcia na studia jest otrzymanie rekomendacji od przedstawiciela władzy kościelnej[15].

Przypisy

  1. Geneza współczesnego sektora bankowego w Polsce (.doc) (Kopia archiwalna z archive.org), prof. Tomasz Zieliński, Akademia Ekonomiczna w Katowicach [dostęp 2017-01-29].
  2. O nas > Historia | Bank Polski.
  3. System bankowy w Polsce w latach dziewięćdziesiątych, NBP, grudzień 2001 [dostęp 2017-01-29].
  4. Art. 227 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483).
  5. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (Dz.U. z 2019 r. poz. 1810).
  6. Leszek Balcerowicz objął obowiązki strażnika złotego.
  7. Wybrany uchwałą Sejmu III kadencji w grudniu 2000.
  8. Wybrany uchwała Sejmu V kadencji 10 stycznia 2007, ślubowanie złożył dzień później.
  9. W związku katastrofą polskiego Tu-154 w dniu 10 kwietnia 2010 roku Piotr Wiesiołek wykonywał obowiązki prezesa NBP do dnia 11 czerwca 2010 roku Narodowy Bank Polski. 10 kwietnia 2010.
  10. Wybrany przez Sejm 10 czerwca 2010, obowiązki objął po złożeniu ślubowania.
  11. Narodowy Bank Polski – Internetowy Serwis Informacyjny, www.nbp.pl [dostęp 2019-06-04] (pol.).
  12. Zmiany w składzie zarządu NBP, prezydent.pl [dostęp 2020-02-28] (pol.).
  13. Narodowy Bank Polski zwiększył zasoby polskiego złota. W: Narodowy Bank Polski [on-line]. nbp.pl, 5 lipca 2019. [dostęp 2019-09-26].
  14. NBP zakończył operację sprowadzenia złota do kraju. „Rzeczpospolita”, s. A25, 26 listopada 2019. 
  15. NBP dofinansuje nowy kierunek na uczelni o. Rydzyka. onet.pl, 16 października 2018. [dostęp 2018-10-16].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Bdg ulJagiellonska 4 10-2013.jpg
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Oddział Narodowego Banku Polskiego w Bydgoszczy, Jagiellońska 8 (1863-1864)
Bank of Danzig former building.JPG
Gdańsk NBP (National Bank of Poland). Modified reconstruction of: Reichsbankhauptstelle Danzig (before 1924), then Bank of Danzig (1924-1939), then Reichsbank again (WW2, 1939-1945), partial destruction in March 1945.
NarodowyBankPolski-GmachKrakowski-POL, Kraków.JPG
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 3.0
Gmach Narodowego Banku Polskiego w Krakowie, przy ulicy Basztowej 20. Po remoncie, 2018.
Logo NBP.jpg
Logo Narodowego Banku Polskiego
Prof. Adam Glapinski Nov 2015 (cropped).jpg
Autor: Piotr Malecki, Narodowy Bank Polski (National Bank of Poland)
Praca pochodna: TharonXX, Licencja: CC BY-SA 2.0
WARSZAWA, 3/11/2015:

prof. Adam Glapinski, czlonek Rady Polityki Pienieznej.

Fot: Piotr Malecki dla NBP
Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Wikisource-logo.svg
Autor: Nicholas Moreau , Licencja: CC BY-SA 3.0
Wikisource logo, no text variant
Gmach Narodowego Banku Polskiego w Warszawie.jpg
Autor: Adrian Grycuk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Gmach Centrali Narodowego Banku Polskiego w Warszawie
Tablica informacyjna Geneza NBP.JPG
Autor: Adrian Grycuk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Tablica informacyjna przy wejściu do gmachu głównego NBP w Warszawie
Hanna Gronkiewicz-Waltz (2014).JPG
Autor: Platforma Obywatelska RP from Polska, Licencja: CC BY-SA 2.0
Hanna Gronkiewicz-Waltz, prezydent Warszawy.
Fot. Ewelina Lach.
NBP Lodz.jpg
Autor: HuBar, Licencja: CC BY-SA 2.5
Bank Państwa (obecnie NBP), przy al. Kościuszki 14 w Łodzi
RPP-IV-2016 AB.jpg
Autor: Andrzej Barabasz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Monetary Policy Council of Narodowy Bank Polski.
Slawomir Skrzypek - World Economic Forum Turkey 2008.jpg
Autor: World Economic Forum from Cologny, Switzerland, Licencja: CC BY-SA 2.0

ISTANBUL/TURKEY, 31OCT08 - Slawomir Skrzypek, Governor of the National Bank of Poland (NBP) at the World Economic Forum on Europe and Central Asia in Istanbul, 30 October - 1 November 2008.

Copyright World Economic Forum (www.weforum.org)/Photo by Serkan Eldeleklioglu-Bora Omerogullari-Ozan Atasoy
Information icon4.svg
An i icon for templates and the like
Herb Polski.svg
Uproszczony obraz godła Polski; oficjalne godło: Image:Coat of arms of Poland-official.png
Leszek Balcerowicz 2010.jpg
Autor: Ja Fryta from Strzegom, Licencja: CC BY-SA 2.0
Leszek Balcerowicz
Marek Belka NBP.jpg
Autor: NBP (Publication under CC License with the consent of NBP), Licencja: CC BY-SA 2.0
Marek Belka – polski ekonomista, profesor, polityk, wykładowca akademicki, urzędnik w międzynarodowych instytucjach finansowych. Dwukrotnie wicepremier i minister finansów, od 2 maja 2004 do 31 października 2005 premier RP, od 11 czerwca 2010 prezes Narodowego Banku Polskiego.
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.
Wikiquote-logo.svg
SVG version of the Wikiquote logo.
Bank NBP widok od Kazimierza Wielkiego fot B.Maliszewska.jpg
Autor: Barbara Maliszewska, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
d. biurowiec, ob. Budynek banku NBP Ofiar Oświęcimskich 41/43, Miasto Wrocław - Stare Miasto