Niedźwiedź (rodzaj ssaka)
Ursus[1] | |||||
Linnaeus, 1758[2] | |||||
![]() Przedstawiciel rodzaju – niedźwiedź brunatny (U. arctos) | |||||
Systematyka | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Typ | |||||
Podtyp | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Infragromada | |||||
Rząd | |||||
Podrząd | |||||
Infrarząd | |||||
Parvordo | |||||
Rodzina | |||||
Podrodzina | Ursinae | ||||
Rodzaj | niedźwiedź | ||||
Typ nomenklatoryczny | |||||
Ursus arctos Linnaeus, 1758 | |||||
| |||||
Gatunki | |||||
|
Niedźwiedź[20] (Ursus) – rodzaj dużego ssaka drapieżnego z podrodziny Ursinae w obrębie rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae).
Zasięg występowania
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji, Ameryce Północnej oraz Arktyce[21][22][23].
Morfologia
Długość ciała 110–280 cm, ogona około 6–21 cm; masa ciała samic 35–340 kg, samców 60–800 kg (dotyczy tylko żyjących współcześnie gatunków)[22].
Systematyka
Etymologia
- Ursus: łac. ursus „niedźwiedź”[24].
- Danis: gr. δανός danos „spalony, suchy”; pochodzenie nazwy niejasne, być może odnosi się do koloru sierści lub siedliska zwierzęcia[25]. Gatunek typowy: Ursus ferox Desmarest, 1817 (= Ursus horribilis Ord, 1815).
- Thalarctos (Thalassarctos, Thalassarctus): gr. θαλασσα thalassa, θαλασσης thalassēs „morze”; αρκτος arktos „niedźwiedź”[26]. Gatunek typowy: Ursus maritimus Phipps, 1774.
- Spelaeus: gr. σπηλαιον spēlaion „pieczara, jaskinia”[27]. Gatunek typowy: Spelaeus antiquorum Brookes, 1828 (= Ursus spelaeus Rosenmüller, 1794).
- Spelaearctos: gr. σπηλαιον spēlaion „pieczara, jaskinia”; αρκτος arktos „niedźwiedź”[27]. Gatunek typowy: proponowana wstępna nazwa dla wymarłych niedźwiedzi.
- Euarctos: gr. ευ eu „typowy”; αρκτος arktos „niedźwiedź”[28]. Gatunek typowy: Ursus americanus Pallas, 1780.
- Myrmarctos: gr. μυρμηξ murmēx, μυρμηκος murmēkos „mrówka”; αρκτος arktos „niedźwiedź”[29]. Gatunek typowy: Myrmarctos eversmanni J.E. Gray, 1864 (= Ursus arctos Linnaeus, 1758).
- Thalassiarchus: gr. θαλασσα thalassa, θαλασσης thalassēs „morze”; αρχος arkhos „władca, szef”, od αρχω arkhō „rządzić”[11]. Gatunek typowy: Ursus maritimus Phipps, 1774.
- Ursarctos: zbitka wyrazowa nazwy gatunkowej Ursus arctos Linnaeus, 1758[30]. Gatunek typowy: Ursus arctos yesoensis Lydekker, 1897 (= Ursus lasiotus[c] J.E. Gray, 1867).
- Mamursus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia)[31].
- Melanarctos: gr. μελας melas, μελανος melanos „czarny”[32]; αρκτος arktos „niedźwiedź”[33]. Gatunek typowy: Melanarctos cavifrons Heude, 1901 (= Ursus lasiotus J.E. Gray, 1867)[c].
- Selenarctos: gr. σεληνη selēnē „księżyc”[34]; αρκτος arktos „niedźwiedź”[33]. Gatunek typowy: Ursus thibetanus Cuvier, 1823.
- Arcticonus: gr. αρκτος arktos „niedźwiedź”; εικων eikōv, εικονος eikonos „obraz, wizerunek”[15]. Gatunek typowy: Ursus thibetanus Cuvier, 1823.
- Vetularctos: łac. vetula „staruszka”[35]; αρκτος arktos „niedźwiedź”[33]. Gatunek typowy: Vetularctos inopinatus Merriam, 1918 (= Ursus arctos Linnaeus, 1758).
- Mylarctos: gr. μυλη mulē „ząb trzonowy”[36]; αρκτος arktos „niedźwiedź”[33]. Gatunek typowy: Ursus pruinosus Blyth, 1854[c].
- Protarctos: gr. πρωτος prōtos „pierwszy, przed”[37]; αρκτος arktos „niedźwiedź”[33]. Gatunek typowy: †Ursus böckhi Schlosser, 1899[d]
- Ursulus: rodzaj Ursus Linnaeus, 1758; łac. przyrostek zdrabniający -ulus[19]. Gatunek typowy: †Ursus minimus Devèze & Bouillet, 1827.
Podział systematyczny
Rodzaj Ursus wydaje się parafiletyczny w stosunku do Helarctos i Melursus, co sugeruje, że najlepiej byłoby je włączyć do rodzaju Ursus, dlatego zachodzi potrzeba dodatkowych badań by ustalić ten podział[21]. Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki[21][20]:
- Ursus thibetanus G. Cuvier, 1823 – niedźwiedź himalajski
- Ursus americanus Pallas, 1780 – niedźwiedź czarny
- Ursus arctos Linnaeus, 1758 – niedźwiedź brunatny
- Ursus maritimus Phipps, 1774 – niedźwiedź polarny
Opisano również gatunki wymarłe:
- Ursus abstrusus Bjork, 1970[38] (Ameryka Północna; neogen).
- Ursus deningeri Reichenau, 1904[39] (Europa; plejstocen).
- Ursus etruscus G. Cuvier, 1823[40] (Eurazja, Ameryka Północna; pliocen–plejstocen).
- Ursus ingressus Rabeder, Hofreiter, Nagel & Withalm, 2004[41] (Europa; plejstocen).
- Ursus kudarensis Baryshnikov, 1985[42] (Azja; plejstocen).
- Ursus minimus Devéze & Bouillet, 1827[43] (Europa; pliocen–plejstocen).
- Ursus minutus P. Gervais, 1852[44] (Europa; pliocen).
- Ursus savini Andrews, 1922[45] (Europa; plejstocen).
- Ursus spelaeus Rosenmüller, 1794[46] – niedźwiedź jaskiniowy (Europa; plejstocen).
- Ursus tanakai Shikama, 1949[47] (Azja; plejstocen).
- Ursus vitabilis Gidley, 1914[48] (Ameryka Północna; plejstocen).
Uwagi
Przypisy
- ↑ Ursus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
- ↑ C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 47. (łac.).
- ↑ Gray 1825 ↓, s. 60.
- ↑ Gray 1825 ↓, s. 62.
- ↑ J.E. Gray. An Outline of an Attempt at the Disposition of Mammalia into Tribes and Families, with a List of the Genera apparently appertaining to each Tribe. „Annals of Philosophy”. New Series. 10, s. 339, 1825. (ang.).
- ↑ J. Brookes: A catalogue of the Anatomical and Zoological Museum of Joshua Brookes. Cz. 16. London: Richard Taylor, 1828, s. 31. (ang.).
- ↑ É. Geoffroy Saint-Hilaire. Palaeontographie. Considérations sur des ossemens fossiles la plupart inconnus trouvés et observés dans les bassins de l’Auvergne. „Revue encyclopédique”. 59, s. 81 (przypis), 1833. (fr.).
- ↑ C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Cz. 1. Breslau: A. Schulz, 1841, s. 54. (niem.).
- ↑ Gray 1864 ↓, s. 692.
- ↑ Gray 1864 ↓, s. 678, 694.
- ↑ a b W. Kobelt. Katalog der aus dem paläarktischen Faunengebiet beschriebenen Säugetiere (einschließlich der Greuzformeu). „Bericht über die Senckenbergische Naturforschende Gesellschaft in Frankfurt am Main”. 1896, s. 93, 1896. (niem.).
- ↑ P.M. Heude: Note sur l’ours et ses parents. W: P.M. Heude: Mémoires concernant l’histoire naturelle de l’Empire chinois. T. 4. Chang-hai: Impr. de la Mission catholique, 1898, s. 18. (fr.).
- ↑ A.L. Herrera: Sinonimia vulgar y cientifica de los principales vertebrados mexicanos. Mexico: Officina Tipografica de la Secretan’a de Foment, 1899. (hiszp.).
- ↑ a b P.M. Heude: Notes sur quelques Ursidae peu ou point connus. W: P.M. Heude: Mémoires concernant l’histoire naturelle de l’Empire chinois. T. 5. Chang-hai: Impr. de la Mission catholique, 1901, s. 1, 2. (fr.).
- ↑ a b R.I. Pocock. A new Genus of Ursidae. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eighth Series. 20, s. 129, 1917. (ang.).
- ↑ C.H. Merriam. Review of the grizzly and big brown bears of North America (genus Ursus): with description of a new genus, Vetularctos. „North American Fauna”. 41, s. 131, 1918. (ang.).
- ↑ E. Lönnberg. Remarks on some Palearctic Bears. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1923 (1), s. 91, 1923. (ang.).
- ↑ M. Kretzoi. Bemerkungen über das Raubtiersystem. „Annales Historico-Naturales Musei Nationalis Hungarici”. 38, s. 76, 1945. (niem.).
- ↑ a b M. Kretzoi. Bericht über die Calabrische (Villafranchische) Fauna von Kisláng, Kom. Feyér. „Jahresbericht der Ungarisches Geologischen Anstalt”. 1953, s. 223, 248, 1954. (niem.).
- ↑ a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 151-152. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 436. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
- ↑ a b D.L. Garshelis: Family Ursidae (Bears). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. 2009, s. 490–491, 495–497. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Ursus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-05-19]. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 703.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 216.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 671.
- ↑ a b Palmer 1904 ↓, s. 638.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 271.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 442.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 702.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 25.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 133.
- ↑ a b c d e Jaeger 1944 ↓, s. 21.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 209.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 251.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 141.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 185.
- ↑ P.R. Bjork. The Carnivora of the Hagerman Local Fauna (Late Pliocene) of southwestern Idaho. „Transactions of the American Philosophical Society”. New series. 60 (7), s. 16, 1970. DOI: 10.2307/1006119. (ang.).
- ↑ W. Reichenau. Über eine neue fossile bären-art Ursus deningeri mihi aus den fluviatilen sanden von Mosbach. „Jahrbücher des Nassauischen Vereins für Naturkunde”. 57, s. 1, 1904. (niem.).
- ↑ G. Cuvier: Recherches sur les ossemens fossiles, où l’on rétablit les caractères de plusieurs animaux dont les révolutions du globe ont détruit les espèces. Wyd. Nouvelle édition. T. 4. Paris et Amsterdam: chez G. Dufour et E. d’Ocagne, 1823, s. 380. (fr.).
- ↑ G. Rabeder, M. Hofreiter, D. Nagel & G. Withalm. New taxa of Alpine cave bears (Ursidae, Carnivora). „Cahiers scientifiques, Centre de Conservation et d’Etude des Collections”. 2, s. 59, 2004. (ang.).
- ↑ G.F. Baryshnikov. Les mammiferes du Paleolithique inferieur du Caucase. „L’Anthropologie”. 93 (4), s. 10, 1989. (fr.).
- ↑ J.S. Devèze de Chabriol & J.B. Bouillet: Essai géologique et minéralogique sur les environs d’Issoire, Département du Puy-de-Dôme et principalement sur la Montagne de Boulade: avec la description et les figures lithographiées des ossemens fossiles qui y ont été recueillis. Paris: Imprimerie de Thibaud-Landriot, imprimeur typographe et lithographe, 1827, s. 75. (fr.).
- ↑ P. Gervais: Zoologie et paléontologie françaises (animaux vertébrés) ou nouvelles recherches sur les animaux vivants et fossiles de la France. T. 1: Contenant l’énumération méthodique et descriptive des espèces ainsi que les principes de leur distribution géographique et paléontologique. Paris: Arthus Bertrand, 1852, s. 107. (fr.).
- ↑ Ch.W. Andrews. Note on a bear (Ursus savini, sp. n.) from the Cromer Forest-bed. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth series. 9 (50), s. 205, 1922. (ang.).
- ↑ J.Ch. Rosenmüller: Quaedam de ossibus fossilibus animalis cujusdam, historiam ejus et cognitionem accurationem illustrantis. Leipzig: Dissertation, 1795, s. 22. (łac.).
- ↑ T. Shikama. The Kuzuü ossuaries. Geological and palaeontological studies of the limestone fissure deposits, in Kuzuü, Totigi Prefecture. „Science Reports of the Tohoku Imperial University”. 2nd ser.. 3, s. 135, 1949. (ang.).
- ↑ J.W. Gidley. Preliminary report on a recently discovered Pleistocene cave deposit near Cumberland, Maryland. „Proceedings of the United States National Museum”. 46, s. 96, 1913. (ang.).
Bibliografia
- J.E. Gray. On the Genus Ursus of Cuvier, with its Divisions into Subgenera. „Annals of Philosophy”. New Series. 10, s. 59–62, 1825. (ang.).
- J.E. Gray. A Revision of the Genera and Species of Ursine Animals (Ursidæ), founded on the Collection in the British Museum. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1864, s. 677–709, 1864. (ang.).
- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).
- E.C. Jaeger: Source-book of biological names and terms. Wyd. 1. Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 1-256. (ang.).
Media użyte na tej stronie
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Brown Bear (Moscow Zoo)