Niszczyciele typu Q/R
![]() HMAS „Quiberon” w 1945 roku | |
Kraj budowy | |
---|---|
Użytkownicy |
|
Wejście do służby | 1942–1943 |
Zbudowane okręty | 16 |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność | standardowa: 1705 t |
Długość | całkowita: 109 m |
Szerokość | 10,9 m |
Zanurzenie | 4,2 m |
Napęd | 2 turbiny parowe o mocy łącznej 40 000 KM, 2 kotły parowe Admiralicji, 2 śruby |
Prędkość | 36 węzłów |
Zasięg | 4675 Mm przy prędkości 20 węzłów |
Załoga | 176—225 |
Uzbrojenie | 4 działa 120 mm (4xI) |
Niszczyciele typów Q i R – seria 16 brytyjskich niszczycieli średniej wielkości okresu II wojny światowej, należących do dwóch bardzo podobnych typów: Q i R (po 8 okrętów). Służyły od 1942 roku do lat 60. w marynarce brytyjskiej, a po wojnie także w Indiach i Holandii.
Historia
Niszczyciele typów Q i R stanowiły dalsze rozwinięcie linii typów O/P, będących pierwszymi nowymi brytyjskimi niszczycielami średniej wielkości wojennej budowy, po odejściu od budowy dużych i silnie uzbrojonych niszczycieli przedwojennych typów (Tribal, J/K/N i L/M). Zamówienie nowych okrętów związane było z przystąpieniem Wielkiej Brytanii do II wojny światowej, określono je jako trzecią i czwartą flotyllę nadzwyczajną (Third and Fourth Emergency Flotilla) i miały to być okręty tańsze i szybsze w budowie od dużych niszczycieli. Główną różnicę w stosunku do niszczycieli typów J/K/N stanowiło słabsze uzbrojenie główne, stanowiące powrót do standardu prezentowanego przez typy A-I z pierwszej połowy lat 30. O ile jednak typy O/P oparte były na nieco pomniejszonym kadłubie typu J, to w typach Q i R ponownie zwiększono wymiary w celu zwiększenia zapasu paliwa, przez co nowe niszczyciele nie ustępowały wielkością „dużym” typom J/K/N.
Serię 8 niszczycieli typu Q zamówiono wkrótce po zamówieniu typów O i P, w grudniu 1939, a w kwietniu 1940 zamówiono dalszą serię 8 niszczycieli typu R. Typ R różnił się od Q w niewielkim stopniu, m.in. zmianą podziału wewnętrznego i przeniesieniem kajut oficerskich z tradycyjnego miejsca na rufie na bardziej praktyczne miejsce pod nadbudówką dziobową, wzorem niszczycieli eskortowych typu Hunt. Z powodu przeciążenia stoczni wcześniejszymi zamówieniami i bieżącymi remontami, budowę okrętów obu typów rozpoczęto dopiero jesienią 1940. Nosiły one, zgodnie z tradycją brytyjską, nazwy rozpoczynające się na literę będącą oznaczeniem typu. W przeciwieństwie do typów O/P, na których uzbrojeniu odbiły się trudności wojenne i tendencja do wzmacniania uzbrojenia przeciwlotniczego średniego kalibru (później zarzucona), okręty typów Q/R otrzymały już planowane uzbrojenie z 4 dział 120 mm i 8 wyrzutni torped oraz lepszy system kierowania ogniem.
Stępkę pod budowę pierwszych niszczycieli „Quentin” i „Quadrant” położono we wrześniu 1940, ostatniego „Roebuck” w czerwcu 1942. Jako pierwszy do służby wszedł również „Quentin” w kwietniu 1942. Wszystkie, oprócz 4, weszły do służby do końca 1942, pozostałe w 1943. Trzy – „Quiberon”, „Quickmatch” i „Quadrant” zostały przekazane przed zakończeniem budowy marynarce australijskiej. Koszt budowy okrętów wynosił ok. 416 942 funtów[1]. Dalszym rozwinięciem typów Q/R były typy S-W i Z/Ca, będące standardowymi niszczycielami brytyjskimi drugiej połowy wojny.
Opis
Konstrukcja
Niszczyciele typów O/P powtarzały architekturę typów J/K/N, powracając także do ich proporcji i mając podobną smukłą, harmonijną i zwartą sylwetkę (główną różnicę wizualną stanowiły 4 pojedyncze działa osłonięte maskami, zamiast trzech podwójnych stanowisk). Kadłub miał podniesiony, lekko wznoszący się pokład dziobowy na ok. 40% długości kadłuba (uskok pokładu, w przeciwieństwie do typów O/P, był w miejscu odpowiadającym typom J/K/N). W odróżnieniu od wcześniejszych niszczycieli brytyjskich, zmieniono jednak kształt rufy w rzucie z góry z zaokrąglonego na prostokątny o zaokrąglonych rogach, a stewa była lekko wygięta, zamiast pionowej. Dwupiętrowa nadbudówka dziobowa była standardowego kształtu dla brytyjskich niszczycieli począwszy od typu I – niska, opływowa, ze zwężającą się klinowo przednią ścianą, ściętą skośnie u góry. Górne piętro mieściło w przedniej części sterówkę, a za nią odkryty pomost bojowy, dolne piętro było wydłużone do przodu, ze stanowiskiem działa na nim. Za nadbudówką i uskokiem pokładu dziobowego znajdował się główny maszt trójnożny i pojedynczy komin.
Okręty miały dwie kotłownie i jedną maszynownię w prostym układzie liniowym, bardziej wrażliwym na uszkodzenia bojowe. Siłownia o takiej samej mocy, jak we wcześniejszym typie i typach J/K/N pozwalała na uzyskanie takiej samej prędkości 36 w. Zapas paliwa 615 t pozwalał na duży zasięg pływania 4675 mil morskich (przy prędkości 20 w).
Uzbrojenie
Uzbrojenie artyleryjskie było przeciętne, składające się z 4 pojedynczych dział kalibru 120 mm. Stanowiska dział, chronionych maskami przeciwodłamkowymi umieszczone były klasycznie: na pokładzie dziobowym (A) i piętrze nadbudówki dziobowej (B) oraz niewielkiej nadbudówce rufowej (X) i pokładzie rufowym za nią (Y). Uzbrojenie przeciwlotnicze było również przeciętne, typowe dla brytyjskich niszczycieli tego okresu, składające się z poczwórnej armaty 40 mm Mk VIII („pom-pom”) na małej nadbudówce za kominem (kryjącej ciągi wentylacyjne tylnej kotłowni) i 6 pojedynczych działek Oerlikon 20 mm (nieco tylko je wzmocniono w stosunku do projektowego stanu typów J/K i O/P, dodając 2 działka 20 mm). Działka 20 mm były na skrzydłach nadbudówki dziobowej i platformy reflektora na śródokręciu.
Dwa ostatnie okręty „Rocket” i „Roebuck” otrzymały od początku 8 działek 20 mm, z tego dwa podwójne (2xII, 4xI). Taką ilość działek otrzymały też inne niszczyciele tych typów podczas modernizacji, do początku 1944. W 1945 „Raider”, „Rotherham” i „Redoubt” zostały przezbrojone w 4 lepsze pojedyncze działka Bofors 40 mm, ze zmniejszeniem liczby działek 20 mm do 4 (2xII).
Dość silne było uzbrojenie torpedowe, w postaci 8 wyrzutni torpedowych, w dwóch czterorurowych aparatach, na pokładzie w osi podłużnej okrętu. Między aparatami znajdowała się mała nadbudówka z platformą reflektora, kryjąca ciągi wentylacyjne maszynowni. Początkowo planowano zamiast rufowego aparatu zastosować działo przeciwlotnicze 102 mm, podobnie jak na innych brytyjskich niszczycielach początkowego okresu wojny, lecz ostatecznie okręty ukończono z drugim aparatem torpedowym (w okresie, kiedy wchodziły do służby, Brytyjczycy demontowali już te działa z innych niszczycieli, jako mało skuteczne). Początkowo okręty miały zrzutnie i 2 miotacze bomb głębinowych oraz zapas 45 bomb, lecz w służbie uzbrojenie to wzmacniano na większości okrętów do 4 miotaczy i 70-130 bomb. Niszczyciele wyposażone były w standardowy hydrolokator Asdic.
W systemie kierowania ogniem, po uproszczeniach w poprzednich typach, powrócono do wzoru niszczycieli typu Tribal, stosując odrębny dalocelownik DCT do strzelania do celów nawodnych oraz główny dalmierz połączony z funkcją kierowania ogniem przeciwlotniczym Rangefinder Director Mk II(W), z tym, że dalmierz od początku wyposażono w radar artyleryjski Type 285. Montowano też na okrętach radary wykrywania różnych typów, lecz ich konfiguracja na poszczególnych okrętach zmieniała się i różniła w miarę instalacji nowszych radarów.
Okręty
Nazwa (nr taktyczny) | Położenie stępki, stocznia | Data wodowania | Wejście do służby | Los |
---|---|---|---|---|
Typ Q | ||||
Quilliam | 19. 08. 1941, Hawthorn Leslie | 29. 11. 1941 | październik 1942 | listopad 1945 → Holandia |
Quiberon | 04. 10. 1940, White | 31. 01. 1942 | 22. 07. 1942 | wycof. 1964 |
Quail | 30. 09. 1941, Hawthorn Leslie | 01. 06. 1942 | 07. 01. 1943 | zatop. 18. 06. 1944 |
Quality | 10. 10. 1940, Swan Hunter | 06. 10. 1941 | 07. 09. 1942 | wycof. 1957 |
Quentin | 25. 09. 1940, White | 05. 11. 1941 | 15. 04. 1942 | zatop. 2. 12. 1942 |
Quickmatch | 06. 02. 1941, White | 11. 04. 1942 | 30. 09. 1942 | wycof. 1963 |
Quadrant | 24. 09. 1940, Hawthorn Leslie | 28. 02. 1942 | 26. 11. 1942 | wycof. 1962 |
Queenborough | 06. 11. 1940, Swan Hunter | 16. 01. 1942 | 10. 12. 1942 | wycof. 1963 |
Typ R | ||||
Rotherham | 10. 04. 1941, Brown | 21. 03. 1942 | ?. 08. 1942 | 1949 → Indie |
Racehorse | 25. 06. 1941, Brown | 01. 06. 1942 | ?. 10. 1942 | wycof. 1949 |
Raider | 16. 04. 1941, Cammell | 01. 04. 1942 | ?. 11. 1942 | 1949 → Indie |
Rapid | 16. 06. 1941, Cammell | 16. 07. 1942 | ?. 02. 1943 | wycof. 1966 |
Redoubt | 19. 06. 1941, Brown | 02. 05. 1942 | ?. 10. 1942 | 1949 → Indie |
Relentless | 20. 06. 1941, Brown | 15. 07. 1942 | ?. 11. 1942 | wycof. 1971 |
Rocket | 14. 03. 1942, Scotts | 28. 10. 1942 | ? 8. 1943 | wycof. 1965 |
Roebuck | 19. 06. 1942, Scotts | 10. 12. 1942 | ? 06. 1943 | wycof. 1965 |
Stocznie
- John Brown and Company w Clydebank w Szkocji
- R. and W. Hawthorn Leslie and Company w Hebburn
- Swan Hunter & Wigham Richardson w Wallsend, Newcastle upon Tyne
- Cammell Laird w Birkenhead
- Scotts w Greenock
- J.S. White w Cowes
Przypisy
- ↑ G.B. Mason, HMS ONSLOW w Naval-history.net
Bibliografia
- A. Daszjan (А.В. Дашьян): Korabli Wtoroj mirowoj wojny. WMS Wielikobritanii. Czast 1 (Корабли Второй мировой войны. ВМС Великобритании. Часть 1), Morskaja Kollekcja 4/2003.
- Peter Hodges , Destroyer weapons of World War 2, Norman Friedman, Annapolis: Naval Institute Press, [1979?], ISBN 0-87021-929-4, OCLC 5718489 .
- Naval-history.net
Media użyte na tej stronie
The Australian Q-class destroyer HMAS Quiberon (G81) in 1945.
The ensign consists of the Indian national flag on the upper canton, a blue octagon encasing the national emblem atop an anchor to depict steadfastness, superimposed on a shield with the Navy’s motto “Śaṁ No Varunaḥ” (a Vedic mantra invoking the god of seas to be auspicious) in Devanagari. The octagon represents the eight directions and has been included as a symbol of the Navy’s “multidirectional reach and multidimensional operational capability”. The golden borders of the octagon have been inspired by the seal of Maratha Emperor Chhatrapati Shivaji Maharaj.