Nogat (województwo kujawsko-pomorskie)
wieś | |
Zespół pałacowy | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Liczba ludności (2011) | 145[1] |
Strefa numeracyjna | 56 |
Kod pocztowy | 86-320 |
Tablice rejestracyjne | CGR |
SIMC | 0846524 |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego (c) SANtosito, CC BY-SA 4.0 | |
![]() |
Nogat (dawniej niem. Nogath, Nogathen, Nogoten) – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie grudziądzkim, w gminie Łasin nad jeziorem Nogat.
Podział administracyjny
W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie toruńskim.
Demografia
Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) wieś liczyła 145 mieszkańców[1]. Jest szesnastą co do wielkości miejscowością gminy Łasin.
Historia
Nogat to miejsce, do którego dotarł w 1015 roku wraz ze swoimi wojami Bolesław Chrobry. W dokumentach z 1306 r. występuje jako Nogath, Nogathen, Nogoten. W 1306 r. mistrz krajowy Konrad Sack nadal na prawie chełmińskim 12 łanów w Nogacie rycerzowi Franciszkowi wraz z rybołówstwem w jeziorze Szynwałd.
W dziejach wsi, dobrze udokumentowanych, właściciele ziemscy zmieniali się dość często. Warto wspomnieć rok 1526, kiedy to król Zygmunt I Stary wystawia przywilej na dobra nogackie dla kanoników tamtejszej kaplicy. Następnie Nogat był w posiadaniu Jerzego i Prokopa Pieczewskich. W XVIII wieku wieś należała do rodziny Kczewskich. W 1774 r. Franciszek Kczewski sprzedał włości nogackie Aleksandrowi Nostitz-Jackowskiemu za 42 500 florenów. Od Jackowskiego kilka lat później majątek przejął Ignacy Kalkstein. W skład dóbr weszły jeziora Nogat i Kuchnia, las iglasty i bukowy, karczma, kaplica, pustkowie Jędrzejowo i folwark Boże Pole.
Około 1800 r. Kalksteinowie wybudowali murowany, klasycystyczny dwór. W XIX wieku, około 1850 r., majątkiem włada hrabina Trembecka. Od 1875 r. P. Holman, a od 1890 r. liczące 840 ha dobra przechodzą w ręce Otto Wunderlicha. W 1902 r. ziemię kupuje Pruska Komisja Kolonizacyjna i dzieli ją wśród 40 osadników niemieckich. Dwór, park i resztówkę kupił A. Jesert. W latach 1919-1927 dwór i 152 ha ziemi należą do Józefa Kobieli. Własność tę posiadali jeszcze B. Górski oraz A. Pleglau. W czasie okupacji we dworze mieszkał Niemiec o nazwisku Redkowski. We dwór urodził się dr. Curt Schimmelbusch.
W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Celnej „Nogat”[2] a następnie placówka Straży Granicznej I linii „Nogat”[3].
Zabytki
Według rejestru zabytków NID[4] na listę zabytków wpisany jest zespół pałacowy z połowy XIX w., nr rej.: 592 z 14.12.1989:
- pałac, ok. 1800
- park, połowa XIX w., XX w.
- pozostałości folwarku:
- kuźnia
- obora
- ekonomówka, ok. 1900-1910.
Dwór jest obecnie modernizowany. Przy nim znajduje się około 620–letni (w roku 2016) dąb Chrobry o obwodzie niemal 900 cm, należący do największych drzew tego gatunku w Polsce.
Współczesność
Przy jeziorze Nogat powstają wciąż nowe domki letniskowe, podwyższające walory rekreacyjno-turystyczne miejscowości.
Zobacz też
- gromada Wydrzno
- parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Szynwałdzie
- Nogat (jezioro)
- niemieckie represje wobec ludności Łasina (1939)
Przypisy
- ↑ a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
- ↑ Kalendarz z szematyzmem funkcjonariuszy Straży Celnej na rok 1927, Nakładem Zarządu Internatu imienia dra Władysława Rasińskiego dla Dzieci Funkcjonariuszy Straży Celnej, 1927, s. 225 .
- ↑ Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 13. ISBN 83-87424-77-3.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021, s. 39 [dostęp 2016-05-15] .
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
(c) SANtosito, CC BY-SA 4.0
Location map of Kuyavian-Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 53.83 N
- S: 52.28 N
- W: 17.16 E
- E: 19.88 E
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Grudziądz County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
- N: 53.63 N
- S: 53.32 N
- W: 18.58 E
- E: 19.26 E
Autor:
Mapa gminy Łasin, Polska