Nornica ruda
Myodes glareolus[1] | |||||
(Schreber, 1780) | |||||
![]() | |||||
Systematyka | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Typ | |||||
Podtyp | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Infragromada | |||||
Rząd | |||||
Podrząd | |||||
Infrarząd | |||||
Nadrodzina | |||||
Rodzina | |||||
Podrodzina | |||||
Plemię | |||||
Rodzaj | |||||
Gatunek | nornica ruda | ||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[48] | |||||
![]() | |||||
Zasięg występowania | |||||
![]() |
Nornica ruda[49] (Myodes glareolus) – gatunek ssaka z podrodziny karczowników (Arvicolinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).
Zasięg występowania
Nornica ruda występuje w zachodniej Europie od wybrzeża Oceanu Atlantyckiego na wschód do rzeki Jenisej, północna granica wyznaczona przez arktyczną tundrę i południowa granica często pokrywa się z pasmami górskimi: Pirenejami, Alpami, Apeninami i Starą Płaniną w południowej Europie, Górami Pontyjskimi w Anatolii oraz Ałtajem i Sajanach w środkowej Azji; gatunek rozpowszechniony na wyspach u wybrzeży Oceanu Atlantyckiego i Morza Bałtyckiego[50]. Introdukowany w południowo-zachodniej Irlandii[50].
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1780 roku niemiecki przyrodnik Johann Christian Daniel von Schreber nadając mu nazwę Mus glareolus[2]. Holotyp pochodził z wyspy Lolland, w Danii[51].
M. glareolus był zaliczony do Evotomys lub Clethrionomys, które są obecnie traktowane jako młodsze synonimy Myodes[50]. Takson ten jest bliżej spokrewniony z M. centralis i M. macrotis niż z M. rutilus[50]. W przeszłości i obecnie krzyżuje się z M. rutilus w strefie gdzie są sympatryczne; wszystkie osobniki o obcym genomie mitochondrialnym to M. glareolus[50]. Niektóre źródła podają liczbę dwudziestu sześciu podgatunków w samej Europie Zachodniej; inne podają od dziesięciu do trzynastu podgatunków z całego obszaru występowania[50]. Badania filogeograficzne z wykorzystaniem markerów molekularnych pozwoliły odtworzyć złożoną historię ewolucyjną i przetrwanie w wielu ostojach glacjalnych[50]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten takson za gatunek monotypowy[50].
Etymologia
- Myodes: gr. μυωδης muōdēs „jak mysz”, od gr. μυς mus, μυος muos „mysz”[52].
- glareolus: łac. glareolus „koloru żwiru”, od glarea „żwir”[53].
Morfologia
Długość ciała (bez ogona) 80–135 mm, długość ogona 32–72 mm; masa ciała 16–21 g[54][55]. Jeden z drobniejszych gryzoni nornikowatych występujących w Polsce. Średniej wielkości, o wydłużonym ciele i średnim, słabo owłosionym ogonie, pokrytym pierścieniowatymi łuskami. Oczy duże, pyszczek lekko zaostrzony z wąsami, uszy duże szerokie, zaokrąglone, cienkie. Nozdrza różowawe, nieowłosione. Charakteryzuje się szarym ubarwieniem sierści futerka grzbietowej strony ciała z odcieniem rudawym, często mocno zaznaczonym. Boki i brzuszna strona ciała jest szara, a ogon zwierzęcia jest dwubarwny.
- Uzębienie
- Siekacze mają kształt dłutowaty, ciągle rosną, a ostrość zachowują dzięki temu, że szkliwo znajduje się jedynie na przedniej ich powierzchni, zęby trzonowe o niskich koronach, z trzema rzędami guzków.
Ekologia
- Preferencje siedliskowe
- Gatunek leśny, zamieszkujący głównie lasy liściaste i mieszane z dobrze rozbudowaną warstwą podszytu. Spotykana także w śródpolnych zaroślach i zadrzewionych dolinach rzecznych. W górach występuje aż do górnej granicy kosodrzewiny[55].
- Tryb życia
- Prowadzi zmierzchowo-nocny tryb życia, ale wychodzi również za dnia w poszukiwaniu pokarmu. Buduje system korytarzy tuż pod powierzchnią ziemi lub w gęstym runie. Dobrze wspina się po pniach i gałęziach drzew. Wije kuliste gniazda z rozdrobnionych roślin i mchów, umieszczone w spróchniałych pniach lub pod ziemią[55].
- Pożywienie
- Jak większość karczowników żywi się pokarmem mieszanym – wiosną i latem są to liście, zioła, owady, larwy, nasiona, pąki drzew, kora, porosty, a czasem pokarm zwierzęcy. Jesienią i zimą żywi się owocami, nasionami, nadziemnymi częściami roślin zielonych, a także kłączami oraz bezkręgowcami. Na zimę gromadzi zapasy pokarmu, głównie nasion. Przy niedoborze pożywienia żeruje na korze młodych drzew i wówczas jest traktowana jako szkodnik, zwłaszcza w szkółkach leśnych[56]. W razie braku dostatecznej ilości pokarmu ciężarne samice mogą wchłaniać zarodki uzyskując składniki odżywcze. Ciężarna samica nornicy rudej zjada więcej bezkręgowców niż samica nie zaangażowana w rodzicielstwo. Przeciętna nornica potrzebuje około 25 g świeżej paszy zielonej lub 5 g paszy treściwej, to jest około 15 kcal/dobę. Przeciętne zwierzę tego gatunku może przeżyć bez pokarmu około pięciu dni.
- Rozród
- Rozród nornic rudych trwa zazwyczaj od kwietnia do października. Ciąża trwa 18–21 dni. W miocie rodzi się od 2 do 8 młodych (zazwyczaj 3–5), które otwierają oczy po 9-10 dniach, odżywiają się mlekiem matki przez 14 dni, a samodzielność uzyskują po trzech tygodniach. Dojrzałość płciową osiągają w wieku 8 - 9 tygodni[55]. Rozmnażanie jest bardzo intensywne - nornica ruda w ciągu jednego roku może wyprowadzić 4 mioty, co daje średnio 20 młodych rocznie.
- Wrogowie
- Sowa, myszołów zwyczajny, lis rudy, kuna, tchórz zwyczajny, wydra europejska, kot domowy.
Nornice rude pojawiają się szczególnie licznie po latach największego, masowego obradzania drzew. Łatwe i nieograniczone zdobywanie pokarmu sprawia, że nornice rozmnażają się również zimą, co doprowadza do bardzo dużych zagęszczeń populacji wiosną i latem. Takie masowe pojawianie się gryzoni trwa jedynie jeden sezon, a w kolejnych latach, o niewielkim owocowaniu drzew, liczebność nornic maleje[57][58].
Może być nosicielem hantawirusa wywołującego u ludzi gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym[59].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Myodes glareolus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
- ↑ a b J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. T. 4: Das Stachelthier Die Savia Der Biber Die Maus Das Murmelthier Das Eichhorn Der Schläfer Der Springer Der Hase Der Klippschliefer. Erlangen: Expedition des Schreber’schen säugthier- und des Esper’schen Schmetterlingswerkes, 1792, s. 680, ryc. cxc.b. (niem.).
- ↑ R. Kerr: The animal kingdom, or zoological system, of the celebrated Sir Charles Linnæus. containing a complete systematic description, arrangement, and nomenclature, of all the known species and varieties of the mammalia, or animals which give suck to their young. Class I, Mammalia. Edinburgh: A. Strahan, and T. Cadell, London, and W. Creech, 1792, s. 237. (ang.).
- ↑ É. Geoffroy Saint-Hilaire: Catalogue des Mammifères du Muséum national d’Histoire naturelle. Paris: 1803, s. 185. (fr.).
- ↑ P.-A. Millet: Faune de Maine et Loire, ou, Description méthodique des animaux qu’on rencontre dans toute l’étendue du département de Maine et Loire, tant sédentaires que de passage; avec des observations sur leurs mœurs, leurs habitudes, etc. , etc.; avec des figures dessinées d’après nature. T. 1. Paris; Angers: Rosier; L. Pavie, 1828, s. 40. (fr.).
- ↑ E. Mehlis. Die neue Art ist im Allgemeinen etwas kleiner als die Uckermaus. „Isis von Oken”. Jahrgang 1831, s. 876, 1831. (niem.).
- ↑ W. Yarrell. On two Species of Mammalia new to Britain; one of them also new to Science. „Proceedings of the Committee of Science and Correspondence of the Zoological Society of London”. 2, s. 109, 1832. (ang.).
- ↑ Baillon 1834 ↓, s. 53.
- ↑ Baillon 1834 ↓, s. 54.
- ↑ E. de Selys Longchamps: Essai monographique sur les campagnols des environs de Liège. Liège: J. Desoer, 1836, s. 13. (fr.).
- ↑ T. Bell: A History of British Quadrupeds, Including the Cetacea. London: John van Voorst, 1837, s. 330. (ang.).
- ↑ H.R. Schinz: Systematisches Verzeichniss aller bis jetzt bekannten Säugethiere oder Synopsis Mammalium nach dem Cuvier’schen System. Cz. 2. Solothurn: Verlag von Jent und Bakmann, 1845, s. 237. (niem.).
- ↑ V. Fatio. Description d’une nouvelle espece d’Arvicola; le Myodes bicolor. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 2e série. 14, s. 257, 1862. (fr.).
- ↑ Miller 1900 ↓, s. 93.
- ↑ Miller 1900 ↓, s. 96.
- ↑ Miller 1900 ↓, s. 98.
- ↑ Miller 1900 ↓, s. 101.
- ↑ Miller 1900 ↓, s. 103.
- ↑ G.E.H. Barrett-Hamilton. An addition to the list of British boreal mammals. „Proceedings of the Royal Irish Academy”. 24, s. 316, 1902–1904. (ang.).
- ↑ O. Thomas. New insectivores and voles collected by Mr. A. Robert near Trebizond. „The Annals and Magazine of Natural History”. Seventh series. 17, s. 417, 1906. (ang.).
- ↑ O. Thomas. Three new Palœarctic mammals. „The Annals and Magazine of Natural History”. Seventh series. 18, s. 221, 1906. (ang.).
- ↑ G.S. Miller. Eighteen new European voles. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eight series. 1, s. 194, 1908. (ang.).
- ↑ G.S. Miller. Twelve new European mammals. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eight series. 3, s. 419, 1909. (ang.).
- ↑ O. Thomas. New mammals from Central and Western Asia, mostly collected by Mr. Douglas Carruthers. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eight series. 8, s. 759, 1911. (ang.).
- ↑ G.E.H. Barrett-Hamilton & M.A.C. Hinton. [Collection of Mammals from the Inner Hebrides]. „Abstracts of the Proceedings of the Zoological Society of London”. 119, s. 18, 1913. (ang.).
- ↑ G.E.H. Barrett-Hamilton & M.A.C. Hinton. Three new voles from the Inner Hebrides, Scotland. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eight series. 12, s. 361, 1913. (ang.).
- ↑ M.A.C. Hinton. A new bank-vole from Esthonia. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth series. 8, s. 128, 1921. (ang.).
- ↑ a b I.G.S. Montagu. On some mammals from Jugoslavia. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1923 (4), s. 867, 1923. (ang.).
- ↑ Burg 1923 ↓, s. 65.
- ↑ Burg 1923 ↓, s. 66.
- ↑ G. Dal Piaz. Studio sulle arvicole tridentine. „Studi Trentini di Scienze Naturali”. Acta Geologica. 5 (4), s. 3, 1924. (wł.).
- ↑ Hinton 1926 ↓, s. 216.
- ↑ Hinton 1926 ↓, s. 225.
- ↑ Hinton 1926 ↓, s. 228.
- ↑ O. von Wettstein. „Anzeiger (Österreichische Akademie der Wissenschaften Mathematisch-Naturwissenschaftliche Klasse)”. 63 (13), s. 19, 1916. (niem.).
- ↑ М.К. Серебренников. Материалы по экологии и систематике грызунов Самарской губернии. „Ежегодникъ Зоолoгическаго Музея Імператорсуй Академіи Наукъ”. 27 (4), s. 342, 1927. (ros.).
- ↑ Н.Ф. Егорин. „Трудов Биологического Научно-Исследовательского Института”. 4, 1936. (ros.).
- ↑ Н.Ф. Егорин. Материалы к изучению грызунов таежной полосы западной Сибири. „Трудов Биологического Научно-Исследовательского Института”. 6, s. 134, 1939. (ros.).
- ↑ H. Heim de Balsac. Faune mammalienne des îles littorales atlantiques. „Comptes rendus hebdomadaires de l’Académie des Sciences”. 211, s. 213, 1940. (fr.).
- ↑ a b V. Martino. „Glasn. zemalj. Mus. Bosni Herceg.”. 1, s. 69, 69.
- ↑ В.Г. Гептнер. К номенклатуре некоторых млекопитающих. „Доклады Академии наук СССР”. Новая серия. 60 (4), s. 710, 1948. (ros.).
- ↑ O. von Wettstein. Über die Rötelmäuse Österreichs. „Säugetierkundliche Mitteilungen”. 2 (3), s. 118–124, 1954. (niem.).
- ↑ B. Hagen. Die Rötelmaus und die Gelbhalsmaus von Monte Gargano, Apulien. „Zeitschrift für Säugetierkunde”. 23, s. 54, 1958. (ang.).
- ↑ E. von Lehman. Über die Kleinsäuger der La Sila (Kalabrien). „Zoologischer Anzeiger”. 167, s. 219, 1961. (niem.).
- ↑ H. Felten & G. Storch. Insektenfresser und Nagetiere aus N-Griechenland und Jugoslavien (Mammalia, Insectivora und Rodentia). „Senckenbergiana Biologica”. 46, s. 341–367, 1965. (niem.).
- ↑ M.-Ch. Saint Girons. Notes sur les mammifères de France. IX. — Le campagnol roussâtre de l'Auvergne, Clethrionomys glareolus cantueli ssp. nov. „Mammalia”. 33 (3), s. 537, 1969. DOI: 10.1515/mamm.1969.33.3.535. (fr.).
- ↑ J.M. Rey. Sistemática y distribución del topillo rojo, Clethrionomys glareolus Schreber, 1780 (Mammalia, Rodentia) en la Península Ibérica, y descripción de una nueva subespecie: Clethrionomys glareolus bernisi, del Sistema Ibérico. „Boletín de la Estación Central de Ecología”. 1 (1), s. 45–56, 1972. (hiszp.).
- ↑ R. Hutterer i inni, Myodes glareolus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021 [online], wersja 2021-2 [dostęp 2021-11-24] (ang.).
- ↑ Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 238. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d e f g h C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 348. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Myodes glareolus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-11-24].
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 439, 1904. (ang.).
- ↑ E.C. Jaeger: Source-book of biological names and terms. Wyd. 1. Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 97. (ang.).
- ↑ U. Pardiñas, P. Myers, L. León-Paniagua, N.O. Garza, J. Cook, B. Kryštufek, R. Haslauer, R. Bradley, G. Shenbrot & J. Patton. Opisy gatunków Cricetidae: U. Pardiñas, D. Ruelas, J. Brito, L. Bradley, R. Bradley, N.O. Garza, B. Kryštufek, J. Cook, E.C. Soto, J. Salazar-Bravo, G. Shenbrot, E. Chiquito, A. Percequillo, J. Prado, R. Haslauer, J. Patton & L. León-Paniagua: Family Cricetidae (True Hamsters, Voles, Lemmings and New World Rats and Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 302–302. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
- ↑ a b c d Z. Pucek: Klucz do oznaczania ssaków Polski (Wydanie drugie zmienione i poprawione). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1984.
- ↑ O. Huitu, N. Kiljunen, E. Korpimäki, E. Koskela, T. Mappes, H. Pietiäinen, H. Pöysä & H. Henttonen. Density-dependent vole damage in silviculture and associated economic losses at a nationwide scale. „Forest Ecology and Management”. 258 (7), s. 1219–1224, 2009. DOI: 10.1016/j.foreco.2009.06.013. (ang.).
- ↑ Pucek Z., Jędrzejewski W., Jędrzejewska B., Pucek M. 1993. Rodent population dynamics in a primeval deciduous forest (Białowieża National Park) in relation to weather, seed crop, and predation. Acta Theriologica 38: 199-232.
- ↑ R. Zwolak, M. Bogdziewicz & L. Rychlik. Beech masting modifies the response of rodents to forest management. „Forest Ecology and Management”. 359, s. 268–276, 2016. DOI: 10.1016/j.foreco.2015.10.017. (ang.).
- ↑ Śmiertelny przypadek hantawirusa w Chinach
Bibliografia
- L.A.F. Baillon. Catalogue des Mammifères, Oiseaux, Reptiles, Poissons et Mollusques testacés marins, observés dans l’arrondissement d’Abbeville. „Mémoires de la Société Zoologique d’Abbeville”. 1833 (7), s. 49–80, 1834. (fr.).
- G.S. Miller. Preliminary revision of the European redbacked mice. „Proceedings of the Washington Academy of Sciences”. 2, s. 83–109, 1900. (ang.).
- G. von Burg. Die Rötelmaus in der Schweiz. „Zoologica palaearctica”. 1 (2), s. 64-67, 1923. (niem.).
- M.A.C. Hinton: Monograph of the voles and lemmings (Microtinae), living and extinct. Cz. 1. London: Trustees of the British Museum (Natural History), 1926, s. 1–488. (ang.).
Media użyte na tej stronie
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Range map of bank vole (Myodes glareolus).