Noteć
![]() Noteć pod Santokiem | |||||||||||||||||||
Kontynent | |||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Państwo | |||||||||||||||||||
Rzeka | |||||||||||||||||||
Długość | 391,3 km | ||||||||||||||||||
Powierzchnia zlewni | 17 300 km² | ||||||||||||||||||
Średni przepływ | 73[1] m³/s Nowe Drezdenko | ||||||||||||||||||
Źródło | |||||||||||||||||||
Miejsce | Pojezierze Kujawskie | ||||||||||||||||||
Współrzędne | |||||||||||||||||||
Ujście | |||||||||||||||||||
Recypient | |||||||||||||||||||
Miejsce | Santok | ||||||||||||||||||
Współrzędne | |||||||||||||||||||
Szlak | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Note%C4%87_k_Bia%C5%82o%C5%9Bliwia_9.jpg/220px-Note%C4%87_k_Bia%C5%82o%C5%9Bliwia_9.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Gromadno.jpg/220px-Gromadno.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Note%C4%87.jpg/220px-Note%C4%87.jpg)
Noteć (niem. Netze) – rzeka o długości 391 km[2] w Polsce. Największy dopływ Warty. Powierzchnia dorzecza wynosi 17 300 km²[2]. Siódma pod względem długości i szósta pod względem powierzchni dorzecza rzeka Polski.
Noteć przepływa przez trzy województwa: kujawsko-pomorskie, wielkopolskie oraz lubuskie. Dzieli się na dwa odcinki[3]:
- Noteć Górna – od źródeł do Nakła o długości (204 km),
- Noteć Dolna – od Nakła do ujścia do Warty (187 km).
Przebieg
Źródło Noteci znajduje się na obszarze pomiędzy wsią Szczecin a Bogołomia w gminie Chodecz, na Pojezierzu Kujawskim, na zachód od Jeziora Kromszewickiego. Dalej płynie w kierunku południowo-zachodnim do jeziora Przedecz.
W 1928 roku Walenty Winid opisał Noteć jako powstającą z dwóch nurtów – Noteci wschodniej oraz Noteci zachodniej, która obecnie zwana jest Małą Notecią[4].
Dalej rzeka przepływa przez Jeziora Brdowskie, Modzerowskie oraz Długie. Następnie płynąc na zachód, a potem na północ, przepływa wzdłuż jez. Gopło.
W dalszym biegu Noteć przepływa jeszcze przez małe jeziora pałuckie, po czym dostaje się do Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Odtąd płynie wśród rozległych łąk i bagien.
W Nakle rzeka łączy się z Kanałem Bydgoskim i odtąd aż do ujścia (na długości 187 km) jest elementem drogi wodnej Wisła-Odra. Od Nakła do Krzyża na długości 137 km ma charakter rzeki skanalizowanej z 14 stopniami wodnymi (śluzami i jazami)[4].
Dość ospały bieg „leniwej Noteci” zmienia się dopiero po przyjęciu największego dopływu – Gwdy, który w tym miejscu jest większy od Noteci – średni przepływ Gwdy wynosi 27 m³/s w Pile[5] Noteci 44 m³/s - w Ujściu po połączeniu rzek[6]. Ostatnim większym dopływem jest Drawa. Ujście rzeki do Warty znajduje się w Santoku koło Gorzowa Wielkopolskiego.
Żegluga
Noteć jest żeglowna na prawie całej długości. Od czasu budowy Kanału Bydgoskiego w 1774 r. jest elementem szlaku żeglugowego łączącego Wisłę z Odrą. Prace regulacyjne na Noteci Dolnej przeprowadzono w latach 1863–1915[7]. W rezultacie tych prac, między Nakłem, a ujściem Drawy zbudowano 14 stopni wodnych oraz wykonano 105 przekopów likwidujących zakola rzeki o promieniu poniżej 180 m, skracając ją przy tym o 30 km[7].
Natomiast na Noteci Górnej na odcinku od jeziora Gopło do Kanału Bydgoskiego prace regulacyjne przeprowadzono w latach 1878–1882. Doprowadziły one do budowy Kanału Górnonoteckiego wraz z 6 stopniami wodnymi, budowy dwóch śluz na Noteci, a także pogłębienia oraz wyprostowania koryta rzecznego poprzez przekopy o długości 30 km.
Od czasu uruchomienia drogi wodnej Wisła – Odra ranga Noteci urosła do najważniejszego szlaku transportowego północnej Wielkopolski. Po przebudowie szlaku w latach 1905–1915, po Noteci pływały barki o nośności ponad 500 ton. Upadek żeglugi towarowej na Noteci rozpoczął się w latach 80. XX w. Od lat 90. XX w. nie wykonuje się prac bagrowniczych, co doprowadziło do zamulenia dna i wstrzymania ruchu jednostek z ładunkami. Doszło do likwidacji firm żeglugowych, stoczni, portów, przystani i infrastruktury transportowej[3].
Nadzieje ożywienia ruchu żeglugowego na Noteci wiąże się od początku XXI wieku z rozwojem turystyki wodnej. W celu poprawy stanu środowiska i infrastruktury Noteci powstało w 2000 roku stowarzyszenie pod nazwą Związek Miast i Gmin Nadnoteckich (ZMiGN)[3].
Od początku XXI wieku dorzecze Noteci, należące do terenów o najniższych średniorocznych sumach opadów w Polsce, jest objęte zjawiskiem suszy hydrologicznej. W rezultacie zmniejsza się zarówno przepływ, jak i poziom wody w rzece. W lipcu 2019 u ujścia rzeki do Warty w Santoku zanotowano skrajnie niski poziom wód wynoszący zaledwie 6 cm[8], a odcinek drogi wodnej między śluzą Krostkowo na 68,25 km szlaku a śluzą Gromadno na 53,4 km przestał się nadawać nawet dla ruchu łodzi turystycznych[9], wymagając doraźnego pogłębienia[10].
Szlak kajakowy
Szlak kajakowy na Noteci posiada następujące parametry:
- skala trudności – ocena: ZWA (ZWB), czyli bardzo łatwy z miejscami łatwymi,
- skala uciążliwości – ocena: U3 (dość uciążliwy) do Kaliny, dalej U1 (nieuciążliwy),
- skala atrakcyjności – ocena: **(*), czyli malowniczy, miejscami dość malowniczy (rzeka jest w dużej części uregulowana).
Na spływ całą rzeką należy przeznaczyć około 7–8 dni (do Kaliny trzy i to tylko przy wyższych stanach wód)[11].
Noteć w sieci międzynarodowych dróg wodnych
Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 2002 r. ws. klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych[12], Noteć Górna – od jeziora Gopło do połączenia z Kanałem Bydgoskim – ma klasę żeglowną Ia, Noteć Dolna – od połączenia z Kanałem Bydgoskim do ujścia rzeki Drawy – klasę Ib, zaś Noteć Dolna – od ujścia Drawy do ujścia do Warty – klasę II.
Noteć Dolna (187,2 km, od Nakła do ujścia do Warty) jest elementem międzynarodowej drogi wodnej E70, ustalonej w 1996 r. w porozumieniu AGN (European Agreement on Main Inland Waterways of International Importance)[13].
Hydronimia
Nazwa rzeki wywodzi się z praindoeuropejskiego rdzenia *(s)ne-t- || *(s)nē-t-, por. stind. snāti ‘pławi, kąpie się’, łac. nō, nā-re ‘pływać’, grec. νοτος, νοτιος ‘mokry’, ilir. Natiso, Natissa[14].
Dorzecze
Lewe dopływy:
| Prawe dopływy: |
Urbanizacja
Większe miejscowości leżące nad Notecią bądź w jej pobliżu | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|
herb | miejscowość | ludność | ||||
Przedecz | 1780 | |||||
Brdów | 1215 | |||||
Izbica Kujawska | 2771 | |||||
Sompolno | 3624 | |||||
Kruszwica | 8969 | |||||
Inowrocław | 72 643 | |||||
Pakość | 5824 | |||||
Barcin | 7715 | |||||
Łabiszyn | 4563 | |||||
Rynarzewo | 1461 | |||||
Nakło nad Notecią | 19 542 | |||||
Szamocin | 4258 | |||||
Miasteczko Krajeńskie | 1163 | |||||
Ujście | 3869 | |||||
Czarnków | 11 375 | |||||
Wieleń | 5899 | |||||
Drezdenko | 10 193 |
Przypisy
- ↑ Index.
- ↑ a b Raport o stanie środowiska województwa kujawsko-pomorskiego w 2007 roku. Bydgoszcz: WIOŚ w Bydgoszczy, 2008, s. 113. ISBN 978-83-927525-0-9. [dostęp 2009-12-15].
- ↑ a b c Franciszek Strugała , Rozwój turystyki wodnej na rzece Noteć – doświadczenia Związku Miast i Gmin Nadnoteckich, [w:] Zygmunt Babiński (red.), Rewitalizacja drogi wodnej Wisła-Odra szansą dla gospodarki regionu. T. I., Bydgoszcz: Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, 2008 .
- ↑ a b I. Krajobraz bydgosko-nakielski. W: Walenty Winid: Kanał Bydgoski. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Popierania Nauki, 1928, s. 9. [dostęp 2009-12-15].
- ↑ Index.
- ↑ Index.
- ↑ a b Woźniak-Hlebionek 2002 ↓.
- ↑ Maciej Kulesza, Andrzej Tyczyno: W Noteci brakuje wody. Pozostaje modlitwa o deszcz. Wyborcza, 2019-07-10.
- ↑ Maciej Kulesza: Noteć wysycha. Statek szkolny „Łokietek” uwięziony w błocie. Wyborcza, 2019-07-01.
- ↑ Maciej Kulesza: Noteć głębsza, więc statek „Łokietek” został uwolniony. Wyborcza, 2019-08-21.
- ↑ Szlak kajakowy – rzeka Noteć. Prywatne Okienko Wuja Mariana – strona kajakowa. [zarchiwizowane z tego adresu].
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 maja 2002 r. w sprawie klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1170).
- ↑ Analiza potrzeb inwestycyjnych w zakresie żeglugi śródlądowej na rzece Odrze w latach 2007–2013., Szczecin: Akademia Morska w Szczecinie. Instytut Inżynierii Transportu. Zakład Żeglugi Śródlądowej i Gospodarki Wodnej, 2006, s. 25 [zarchiwizowane z adresu 2016-03-05] .
- ↑ S. Rospond, Onomastyka słowiańska, cz. II, „Onomastica” (nr 4, r. III, z. 1), Wrocław 1957 .
Bibliografia
- Słownik Geograficzno-Krajoznawczy Polski, Warszawa: PWN, 1998 .
- Agnieszka Woźniak-Hlebionek , Kanał bydgoski, Brda i Noteć w pruskich planach inwestycyjnych w latach 1773–1915, „Kronika Bydgoska” (XXIII (2001)), Bydgoszcz 2002 .
- RZGW w Poznaniu
- Marek Beer. Międzynarodowa Droga Wodna E-70 Prezentacja Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego
- Mapa Międzynarodowej Drogi Wodnej E-70 na obszarze Polski. kanaly.info. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-08-19)].
- Techniczne, ekonomiczno-społeczne i środowiskowe uwarunkowania aktywizacji dróg wodnych śródlądowych w relacji wschód-zachód (E-70 i E-60). Instytut Morski w Gdańsku. Prezentacja
- Międzynarodowa Droga Wodna E-70
- Rewitalizacja drogi wodnej Wisła-Odra szansą dla gospodarki regionu. T. I. Praca pod red. Zygmunta Babińskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008
- Zasoby przyrodnicze i kulturowe drogi wodnej Wisła-Odra. Praca pod red. Danuty Szumińskiej. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008
- Rewitalizacja drogi wodnej Wisła-Odra szansą dla gospodarki regionu. T. III. Praca pod red. Zygmunta Babińskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2009
Media użyte na tej stronie
Herb Barcina
Logo społeczności Wikimedia. Proszę zauważyć, że w przeciwieństwie do większości logotypów związanych z ruchem Wikimedia, to logo nie jest zarejestrowane jako znak towarowy.
Herb wsi Miasteczko Krajeńskie
Brdów, coat of arms
Stara Noteć w Dębinku
Autor: Grzegurz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Rzeka Noteć widziana z mostu w Czarnkowie (w kierunku wschodnim)
Gromadno (powiat nakielski, woj. kujawsko-pomorskie) - stopień piętrzący (śluza żeglugowa nr 10) na Noteci Leniwej.
Autor: Staszek Pietkiewicz (commons: Staszek99, wiki-pl: Staszek99), Licencja: CC-BY-SA-3.0
Santok - widok na ujście Noteci do Warty.
Village Rynarzewo coat of arms
Autor: Staszek99, Licencja: CC BY-SA 4.0
Santok - ujście Noteci do Warty, fala powodziowa
Jaz na Noteci w Dębinku
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Noteć koło Białośliwia. W oddali rezerwat przyrody Zielona Góra