Gliczyca
Notoxus[1] | |||
Geoffroy, 1762 | |||
![]() gliczyca jednorożec, widok z góry | |||
![]() gliczyca jednorożec, widok z boku | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Gromada | |||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Nadrodzina | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Rodzaj | gliczyca | ||
Typ nomenklatoryczny | |||
Attelabus monoceros Linnaeus, 1760 | |||
Synonimy | |||
|
Gliczyca[2] (Notoxus) – rodzaj chrząszczy z rodziny nakwiatkowatych i podrodziny Notoxinae. Obejmuje ponad 300 opisanych gatunków. Znany jest ze wszystkich krain zoogeograficznych oprócz australijskiej.
Morfologia
Chrząszcze o wydłużonym ciele, porośniętym przylegającym i zwykle jasnym owłosieniem oraz wmieszanymi w nie dłuższymi szczecinkami. W ich kolorystyce dominują różne odcienie brązu. Krótka i okrągła w zarysie głowa zaopatrzona jest duże, nieco nerkowate oczy złożone oraz umieszczone po bokach nadustka, stosunkowo smukłe czułki[3]. Na powierzchni guli brak guzków czy zmarszczek[4]. Jak u innych przedstawicieli podrodziny, przednia krawędź przedplecza wyciągnięta jest ponad głowę w długi, rogokształtny wyrostek. Ma on ząbkowane lub karbowane brzegi oraz parę silnie zbieżnych ku przodowi lub łączących się na przedzie, karbowanych listew. Poszczególne osobniki w obrębie tego samego gatunku różnić się mogą kształtem i ząbkowaniem rogu[3]. Przednio-boczne brzegi przedplecza są wyokrąglone[4]. U podstawy przedplecze jest przewężone i w tym miejscu biegnie, zwykle przerwana pośrodku, przepaska z gęstych i białych włosków, czym wyróżnia się on od podobnego Mecynotarsus. W ćwierci długości pokryw znajduje się poprzeczny wcisk[3]. Odnóża są stosunkowo tęgie, o dość krótkich stopach z sercowatymi, nieco wyciętymi u szczytu przedostatnimi członami[3][4]. Odwłok ma nasadowe bruzdy sternitów zaopatrzone w wyraźne dołeczki po bokach[4].
Biologia i występowanie
Bionomia tych owadów jest słabo poznana[3]. Imagines spotyka się na kwiatach i innych częściach roślin zielnych, bylin, krzewów, niższych gałęzi drzew oraz w ściółce[5][6]. Żerują na pyłku, sokach wyciekających z roślin, jajach i małych larwach owadów[4][6].
Ich ciała zawierają trującą kantarydynę, którą pozyskują od chrząszczy z rodziny oleicowatych przez ich podgryzanie lub odżywianie się ich padliną. U samców kantarydyna jest gromadzona w gruczołach uchodzących u szczytu pokryw. Samice wybierają partnera do rozrodu sprawdzając ich wydzielinę[7]. W entomologii wykorzystuje się pułapki ze świeżo uśmierconymi oleicami do ich wabienia[4][6].
Rodzaj niemal kosmopolityczny, znany ze wszystkich krain zoogeograficznych oprócz australijskiej[4]. Większość gatunków zamieszkuje państwo holarktyczne i krainę etiopską[8]. W Ameryce Południowej zasięg Notoxus ogranicza się do części północnej, gdzie reprezentują go nieliczne gatunki[4]. W krainie orientalnej stwierdzono około 26 jego gatunków[4][8]. Z Europy znanych jest 16 gatunków[9], z których w Polsce występują cztery: N. appendicinus, N. brachycerus, N. monoceros i N. trifasciatus[10][11].
Taksonomia
Takson ten wprowadzony został w 1762 roku przez Étienne'a Louisa Geoffroya[12]. Jest największym rodzajem podrodziny Notoxinae. Obejmuje ponad 300 opisanych gatunków[4], w tym[12][1]:
- Notoxus anchora Hentz, 1827
- Notoxus angustulus Krekich-Strassoldo, 1919
- Notoxus apicalis LeConte, 1852
- Notoxus appendicinus J. Desbrochers des Loges, 1874[10]
- Notoxus arizonensis Fall, 1916
- Notoxus balteatus Casey, 1895
- Notoxus beameri Chandler, 2004
- Notoxus bifasciatus (LeConte, 1847)
- Notoxus binotatus (Gebler, 1829)
- Notoxus bipunctatus Chevrolat, 1777
- Notoxus blaisdelli Chandler, 1982
- Notoxus brachycerus (Faldermann, 1837)
- Notoxus brevicornis Fall, 1916
- Notoxus calcaratus Horn, 1884
- Notoxus carrorum Chandler, 2004
- Notoxus caudatus Fall, 1901
- Notoxus cavicornis LeConte, 1851
- Notoxus cavifrons La Ferté-Sénectère, 1849
- Notoxus cechovskyi Kejval, 1999
- Notoxus centralasiae Kejval, 1999
- Notoxus conformis LeConte, 1851
- Notoxus decoloratus LaFerté-Sénectère, 1849
- Notoxus denudatus Horn, 1884
- Notoxus desertus Casey, 1895
- Notoxus distortus Kejval, 2011[4]
- Notoxus doyeni Chandler, 1982
- Notoxus eurycerus von Kiesenwetter, 1861
- Notoxus falli Chandler, 1982
- Notoxus fenyesi Chandler, 1982
- Notoxus filicornis Casey, 1895
- Notoxus garuda Kejval, 2011[4]
- Notoxus gelidus Chandler, 1978
- Notoxus golestanus Kejval, 1999
- Notoxus hageni Chandler, 1982
- Notoxus haustrus Chandler, 1977
- Notoxus hilaris Kejval, 2011[4]
- Notoxus hirsutus Champion, 1890
- Notoxus hirtus La Ferté-Sénectère, 1849
- Notoxus impavidus Kejval, 2011[4]
- Notoxus inbasaliformis Kejval, 2011[4]
- Notoxus intermedius Fall, 1916
- Notoxus iuvenis Kejval, 2011[4]
- Notoxus katthapa Kejval, 2011[4]
- Notoxus lancifer Olivier, 1811
- Notoxus lobicornis Reiche, 1864
- Notoxus lonai Bucciarelli, 1973
- Notoxus lustrellus Casey, 1895
- Notoxus manitoba Chandler, 1982
- Notoxus marginatus LeConte, 1852
- Notoxus mauritanicus La Ferté-Sénectère, 1847
- Notoxus miles W. L. E. Schmidt, 1842
- Notoxus monoceros (Linnaeus, 1761) – gliczyca jednorożec
- Notoxus monodon (Fabricius, 1801)
- Notoxus montanus Casey, 1895
- Notoxus montivagus Kejval, 1999
- Notoxus murinipennis (J. E. LeConte, 1824)
- Notoxus nevadensis Casey, 1895
- Notoxus nuperus Horn, 1884
- Notoxus pachodenba Kejval, 2011[4]
- Notoxus paradoxus Chandler, 1982
- Notoxus photus Chandler, 1978
- Notoxus pictus Casey, 1895
- Notoxus pilati LaFerté-Sénectère, 1849
- Notoxus planicornis LaFerté-Sénectère, 1849
- Notoxus politus Chandler, 1982
- Notoxus postictus Chandler, 1978
- Notoxus quadrimaculatus Heyden, 1887
- Notoxus ravana Kejval, 2011[4]
- Notoxus robustus Casey, 1895
- Notoxus rossi Chandler, 1982
- Notoxus rubetorum Truqui, 1855
- Notoxus safraneki Kejval, 2011[4]
- Notoxus sareptanus Heberdey, 1936
- Notoxus schwarzi Horn, 1892
- Notoxus seminole Chandler, 1982
- Notoxus serratus (LeConte, 1847)
- Notoxus siculus La Ferté-Sénectère, 1849
- Notoxus simulans Heberdey, 1935
- Notoxus sodalis Kejval, 2011[4]
- Notoxus sparsus LeConte, 1859
- Notoxus spatulifer Casey, 1895
- Notoxus strejceki Kejval, 1999
- Notoxus subtilis LeConte, 1852
- Notoxus trifasciatus Rossi, 1792
- Notoxus werneri Chandler, 1982
- Notoxus whartoni Chandler, 1982
- Notoxus youngi Chandler, 1982
- Notoxus zambalensis Telnov, 2012[8]
Przypisy
- ↑ a b Notoxus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
- ↑ Włodzimierz Dzieduszycki, Maryan Łomnicki: Muzeum imienia Dzieduszyckich we Lwowie. Lwów: Pierwsza Związkowa Drukarnia we Lwowie, 1886.
- ↑ a b c d e Daniel Kubisz, Przemysław Szwałko: Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 80. Nakwiatkowate - Anthicidae. Toruń: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1998, s. 26-27.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Zbyněk Kejval. Taxonomic revision of the Oriental species of Notoxus (Coleoptera: Anthicidae). „Acta Entomologica Musei Nationalis Pragae]”. 51 (2), s. 627–673, 2011.
- ↑ B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 14. Chrząszcze – Coleoptera. Cucujoidea, część 3.. Warszawa: 1987.
- ↑ a b c Arthur V. Evans, James N. Hogue: Field Guide to Beetles of California. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press, 2006, s. 233.
- ↑ Paweł Jałoszyński: XIII - Systemy obrony chemicznej chrząszczy. Część IV. Scarabaeoidea - Tenebrionoidea. [w:] entomo.pl [on-line]. 2007. [dostęp 2019-12-21].
- ↑ a b c Dmitry Telnov. First record of Notoxus Geoffroy, 1762 (Coleoptera: Anthicidae) from insular systems of SE Asia. „Latvijas Entomologs”. 51, s. 85–90, 2012.
- ↑ Notoxus. [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2019-12-21].
- ↑ a b Grzywocz J., Szołtys H., Wanat M., Greń C., Ruta R., Królik R.. Chrząszcze (Coleoptera) Śląska Dolnego i Górnego – dotychczasowy stan poznania oraz nowe dane faunistyczne: Anthicidae. „Acta entomologica silesiana”. 27, 2019.
- ↑ D. Kubisz: rodzaj: Notoxus Geoffroy, 1762. [w:] Biodiversity Map [on-line]. [dostęp 2019-12-21].
- ↑ a b genus Notoxus Geoffroy, 1762. [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2019-12-21].
Media użyte na tej stronie
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Autor: Udo Schmidt, Licencja: CC BY-SA 2.0
Notoxus monoceros (Linné, 1761) Männchen Familie: Anthicidae Grösse: 3,7-5,5 mm Verbreitung: palaearktisch Fundort: Germania, Bayern, Oberfranken, Kulmbach leg.det. U.Schmidt, 1977
Foto: U.Schmidt, 2006Autor: Udo Schmidt from Deutschland, Licencja: CC BY-SA 2.0
Family: Anthicidae Size: 2,9 mm Location: Botswana, Serowe Village leg.D.Anderson, II.1995; det. G.Uhmann, 1994
Photo: U.Schmidt, 2015Autor: , Licencja: CC BY-SA 4.0
Autor: Udo Schmidt from Deutschland, Licencja: CC BY-SA 2.0
Family: Anthicidae Size: 2,7 mm Location: Gambia, Serrekunda, environment Hotel Senegambia Beach leg. U.Schmidt, 16.-22.XI.1990; det. G.Uhmann, 1996
Photo: U.Schmidt, 2015Autor: Judy Gallagher, Licencja: CC BY 2.0
Ant-like Flower Beetle - Notoxus murinipennis, Woodbridge, Virginia.
Autor: Udo Schmidt, Licencja: CC BY-SA 2.0
Notoxus monoceros (Linné, 1761) Männchen Familie: Anthicidae Grösse: 3,7-5,5 mm Verbreitung: palaearktisch Fundort: Germania, Bayern, Oberfranken, Kulmbach leg.det. U.Schmidt, 1977
Foto: U.Schmidt, 2006Autor: Udo Schmidt from Deutschland, Licencja: CC BY-SA 2.0
Family: Anthicidae Size: 3,4 mm Location: Botswana, Kasane leg. Forchhammer, 1994; det. G.Uhmann, 1994
Foto: U.Schmidt, 2015