Nowosielce (powiat sanocki)
Artykuł | 49°33′56″N 22°4′32″E |
---|---|
- błąd | 39 m |
WD | 49°35'N, 22°1'E |
- błąd | 19402 m |
Odległość | 688 m |
wieś | |
![]() Nowosielce z lotu ptaka[1] | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Liczba ludności (2021) | 1352[2] |
Strefa numeracyjna | 13 |
Kod pocztowy | 38-533[3] |
Tablice rejestracyjne | RSA |
SIMC | 0362909[4] |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Nowosielce (daw. Nowosielce-Gniewosz) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Zarszyn[4][5]. Leży nad potokiem Pielnica.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa krośnieńskiego. W 2020 Nowosielce zamieszkiwało 1362 osób[2].
Historia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Monument_to_II_Czechislovak_Parachute_Brigade_soldiers_in_Nowosielce_3.jpg/240px-Monument_to_II_Czechislovak_Parachute_Brigade_soldiers_in_Nowosielce_3.jpg)
Najstarszy dokument dotyczący Nowosielec związany jest z Jaćmierzem i pochodzi z 6 listopada 1390 roku. W dokumencie tym król Władysław Jagiełło nadaje Fryderykowi Mysnarowi wieś Jaćmierz i zawiera on m.in. stwierdzenie, ze granice Jaćmierza opierają się na drodze prowadzącej z tej miejscowości do wsi Nowosielce.
Inny dokument z 1426 roku mówi o zmianie lokacji Nowosielec z prawa ruskiego na magdeburskie. Wsią zarządzał sołtys, stąd wiadomo że była ona wsią królewską.
W 1624 roku Nowosielce zostały zniszczone podczas najazdu Tatarów. Nieliczni ocaleni mieszkańcy z czasem odbudowali swoje zagrody na zalesionych wzgórzach od strony Strachociny i Kostarowiec. Znacząca rozbudowa i powrót ożywienia Nowosielec datują się około roku 1660 za czasów panowania króla Jana Kazimierza, kiedy tu osiedlono jeńców kozackich. Od roku 1885 dla odróżnienia od innych miejscowości o tej samej nazwie których jest w Polsce kilkanaście a przy okazji budowy kolei podkarpackiej, zmieniono nazwę wsi na Nowosielce-Gniewosz, od rodziny Gniewoszów, w piątym pokoleniu właścicieli obszaru dworskiego w tej wsi, rodziny bardzo zasłużonej Polsce i byłemu Krajowi Koronnemu-Galicji. Od końca XVIII wieku dobra ziemskie w Nowosielcach należały do rodziny Gniewoszów. Najpierw do Stanisława Gniewosza, następnie jego syna Piotra Gniewosza (1756-1811) żonatego z Joanną z Borkowskich a potem do najstarszego syna tych ostatnich Wiktora Gniewosza (1792-1840) żonatego z Łucją z Ostaszewskich (1802-1894) która była córką Sebastiana Ostaszewskiego. Kolejnym właścicielem byli syn Wiktora i Łucji, Edward Gniewosz (w połowie XIX wieku wraz z matką)[6], Feliks Gniewosz[7], następnie jego syn, Wiktor (1879-1921). W 1905 Janina Gniewosz wraz z dwoma współwłaścicielami posiadała we wsi obszar 415 ha[8]. Do 1921 właścicielem dóbr był Wiktor Gniewosz (1879-1921), który w 1911 posiadał 352 ha[9]. Od 1921 do końca II wojny światowej dobra Nowosielce posiadała ostatnia dziedziczka rodu Helena Gniewosz.
W maju 1892 honorowe obywatelstwo gminy Nowosielce otrzymał Edward Gniewosz[10].
W sierpniu i wrześniu 1920 w Nowosielcach-Gniewosz znajdował się punkt zborny dla formowanego w Sanoku, przez przemysłowca lwowskiego Henryka Towarnickiego, 209 Ochotniczego Pułku Ułanów[11].
W okresie międzywojennym Nowosielce miały ok. 290 domów i według spisu ludności z 1922 roku liczyły 1641 mieszkańców narodowości mieszanej: polskiej i ruskiej. Mieszkało tu także 9 rodzin żydowskich liczących 50 osób, z czego jedna rodzina trudniła się rolnictwem, a pozostałe handlem i krawiectwem. Ludność katolicka wsi trudniła się głównie rolnictwem i w niewielkim stopniu rzemiosłem – przeważnie kołodzieje i szewcy. Część mieszkańców pracowała w fabrykach i warsztatach w Sanoku oraz przy robotach kolejowych na trasie Zagórz-Sanok-Nowosielce-Zarszyn.
W nocy z 29 na 30 grudnia 1945 w Nowosielcach ukraińscy nacjonaliści z UPA zamordowali siedemnastu Polaków oraz spalili 152 domy[12]. Sygnałem do napadu na wieś było wysadzenie pobliskiej stacji kolejowej. Tablica upamiętniająca to wydarzenie wraz z nazwiskami osób pomordowanych znajduje się w nowosieleckim kościele. Została ona wmurowana w 30 rocznicę grudniowej tragedii z inicjatywy Juliusza Dragana. Po odbudowie stacja kolejowa w Nowosielcach została oddana do użytku 22 czerwca 1986[13].
18 czerwca 1972 odsłonięto w parku dworskim przy dawnym Zespole Szkół Rolniczych pomnik 2 Czechosłowackiej Samodzielnej Brygady Spadochronowej, upamiętniający ich udział w walkach we wrześniu 1944[14].
Kościół
Osoby związane z miejscowością
- ks. Stepan Menciński – członek kapituły AAŁ, której ordynariuszem był Ołeksander Małynowśki
- Edward Pisula ps. „Tama” – ur. 1898, podpułkownik kawalerii Wojska Polskiego, odznaczony orderem Virtuti Militari za wojnę polsko-bolszewicką w szeregach 8 pułku ułanów, w kampanii wrześniowej zastępca dowódcy 23 pułku ułanów, szef Kedywu Okręgu Tarnopolskiego AK, dowódca 3 pułku ułanów (LWP), więzień obozu NKWD w Skrobowie, zmarł w więzieniu na Pradze 12 lipca 1945 w wyniku nieludzkiego śledztwa. Nie jest znane miejsce pochówku.
- Jan Tadeusz Stanisławski – jego matka Maria Pisula, siostra Edwarda urodziła się w Nowosielcach w 1916.
- Stanisław Bieleń – politolog, profesor nauk społecznych[15]
- January Komański – generał brygady Wojska Polskiego
- Marek Wawrzyński – polski poeta współczesny
- ks. Franciszek Faygiel – prepozyt kapituły przemyskiej, rektor seminarium duchownego w Przemyślu
Czynni w Nowosielcach
- Ochotnicza Straż Pożarna[16]
- Ludowy Klub Sportowy "Szarotka" [17]
- Zespół Ludowy "Ziemia Sanocka"
- Stowarzyszenie Koło Gospodyń Wiejskich "Gniewoszanki" (założone w 1929)[18]
- Szkoła Podstawowa
Drogi krajowe
Wieś położona przy drodze krajowej 28 Zator - Wadowice - Nowy Sącz - Gorlice - Biecz - Jasło - Krosno - Sanok - Medyka.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Start, www.zarszyn.pl [dostęp 2019-07-17] (pol.).
- ↑ a b Raport o stanie Gminy Zarszyn za rok 2021. s.4
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 829 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
- ↑ a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
- ↑ Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ Karol Wild: Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: 1855, s. 146.
- ↑ Tadeusz Pilat: Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem. Lwów: 1890, s. 138.
- ↑ Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
- ↑ Skorowidz powiatu sanockiego wydany na podstawie dat zebranych w roku 1911. Sanok: 1911, s. 12.
- ↑ Kronika. „Kurjer Lwowski”. Dodatek do nr 144, s. 2, 23 maja 1892.
- ↑ Władysław Laudyn, Zarys historii wojennej 22-go Pułku Ułanów Podkarpackich, Warszawa 1929, s. 3, 14-16
- ↑ "W czasie walki z wysiedleniami Ukraińcy prowadzili akcje przede wszystkim przeciwko wojsku i administracji państwowej. Ale niejednokrotnie w odpowiedzi na działania wojska atakowano polskie miejscowości. Spalono między innymi Nowosielce, Bukowsko, Nagórzany i Nadolany. Polskie wsie niszczono nie tylko w rewanżu za wysiedlenia ukraińskich osiedli, lecz także po to, by wojsko nie miało gdzie kwaterować, skąd brać żywności. I choć istnieją rozkazy dowódców UPA zakazujące zabijania cywilów, takie ofiary padały. Np. w grudniu 1945 w Nowosielcach zginęło 17 osób." w: Grzegorz Motyka Akcja Wisła-nic tylko wstyd, Gazeta Wyborcza 26 kwietnia 2002. [1]
- ↑ Nowoczesne obiekty stacji PKP w Nowosielcach. „Nowiny”, s. 1, Nr 145 z 23 czerwca 1986.
- ↑ Arnold Andrunik: Rozwój i działalność Związku Bojowników o Wolność i Demokrację na Ziemi Sanockiej w latach 1949-1984. Sanok: 1986, s. 160.
- ↑ Stanisław Bieleń: „Licejskie” lata 1968–1972. W: Księga pamiątkowa 1928-2008 II Liceum Ogólnokształcącego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Sanoku wydana z okazji jubileuszu 80-lecia szkoły. Sanok: 2008, s. 235.
- ↑ Strona OSP
- ↑ Strona klubu LKS Szarotka
- ↑ Portal nowiny24.pl
Bibliografia
- Jerzy Węgierski, Grzegorz Mazur, Konspiracja lwowska 1939-1944: słownik biograficzny, Katowice 1997, ISBN 83-86250-09-7
- Monografia. Nowosielce-Gniewosz. „Jednodniówka na pamiątkę poświęcenia Domu Ludowego”, s. 14-18, 11 września 1927.
Linki zewnętrzne
- Nowosielce (2), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 271 .
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Podkarpackie Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 50.9 N
- S: 48.95 N
- W: 21.03 E
- E: 23.66 E
Flaga województwa podkarpackiego
Autor: Lowdown, Licencja: CC BY-SA 4.0
Masowa mogiła i pomnik żołnierzy II Samodzielnej Czechosłowackiej Brygady Spadochronowej w Nowosielcach (1944). Pomnik z 1972.
Autor: Henryk Bielamowicz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Nowosielce, Kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy
Autor: Lowdown, Licencja: CC BY-SA 4.0
Budynek dworski w Nowosielcach. Obecnie Zespół Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego im. II Czechosłowackiej Brygady Spadochronowej w Nowosielcach