Nowy Wiśnicz

Nowy Wiśnicz
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Widok miasta i okolic z północnego wschodu.
Od lewej widoczne są: dawny klasztor karmelitów (obecnie zakład karny) w Leksandrowej oraz Zamek Wiśnicz w Starym Wiśniczu.
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

bocheński

Gmina

Nowy Wiśnicz

Prawa miejskie

1616

Burmistrz

Małgorzata Więckowska

Powierzchnia

4,97[1] km²

Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość


2758[2]
554,9 os./km²

Strefa numeracyjna

14

Kod pocztowy

32-720

Tablice rejestracyjne

KBC, KBA[3]

Położenie na mapie gminy Nowy Wiśnicz
Mapa konturowa gminy Nowy Wiśnicz, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Nowy Wiśnicz”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Nowy Wiśnicz”
Położenie na mapie powiatu bocheńskiego
Mapa konturowa powiatu bocheńskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Nowy Wiśnicz”
Ziemia49°54′53″N 20°27′39″E/49,914722 20,460833
TERC (TERYT)

1201064

SIMC

0824936

Urząd miejski
Rynek 38
32-720 Nowy Wiśnicz
Strona internetowa
BIP

Nowy Wiśniczmiasto w woj. małopolskim, w powiecie bocheńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nowy Wiśnicz. Położone jest na Pogórzu Wiśnickim przy drodze wojewódzkiej nr 965 z Bochni do Limanowej, w odległości 8 km od Bochni.

Nowy Wiśnicz uzyskał lokację miejską w 1616 roku, zdegradowany w 1934 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1995 roku[4]. W latach 1976–1982 miejscowość była siedzibą gminy Nowy Wiśnicz-Lipnica. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do woj. tarnowskiego.

Historia

Plan Wiśnicza z czasów potopu szwedzkiego

W XII wieku Nowy Wiśnicz był notowany jako wieś klasztorna. W XIV wieku był własnością Kmitów, a następnie Lubomirskich. Prawa miejskie otrzymał w 1616 roku za sprawą Stanisława Lubomirskiego. W założonym przez siebie mieście Lubomirski ufundował barokowy kościół farny i ratusz. Jako wotum za zwycięstwo pod Chocimiem w 1621 r. na wzgórzu obok zamku Stanisław wybudował klasztor karmelitów bosych. Znaczną część drewnianej zabudowy miasta strawił wielki pożar 3 lipca 1863[5].

W maju 2020 roku za pomnik historii uznany został zespół architektoniczno-krajobrazowy położony na obszarze Nowego Wiśnicza, Starego Wiśnicza i Leksandrowej z zabytkowym ratuszem i kościołem pw. Wniebowzięcia NMP, zamkiem i dawnym klasztorem oo. karmelitów bosych, w którym obecnie mieści się Zakład Karny Nowy Wiśnicz[6].

W czasie II wojny światowej w rejonie Nowego Wiśnicza działał 12 Pułk Piechoty Armii Krajowej regionalny oddział Armii Krajowej, który przeprowadził 26 lipca 1944 roku Akcję Wiśnicz – atak na niemieckie więzienie, który był jedną z największych akcji uwolnienia więźniów przez polskie podziemie przeprowadzonej w czasie niemieckiej okupacji Polski[7][8][9].

Demografia

  • Piramida wieku mieszkańców Nowego Wiśnicza w 2014 roku[10].


Piramida wieku Nowy Wisnicz.png

Zabytki

Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Budynek Liceum Sztuk Plastycznych w Nowym Wiśniczu
Jeden z drewnianych domów w Nowym Wiśniczu na rysunku Jana Matejki

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[11].

  • układ urbanistyczny,
  • zespół kościoła parafialnego pw. Wniebowzięcia NMP z 1620 roku:
    • kościół,
    • plebania,
    • dzwonnica,
    • ogrodzenie z 2 bramkami,
    • cmentarz kościelny,
  • kapliczka przydrożna św. Jana Nepomucena, drewniana, przy drodze do zamku z 2 poł. XVIII wieku.,
  • zespół klasztorny karmelitów z 1 poł. XVII w.:
    • ruina kościoła pw. św. Józefa,
    • zabudowania klasztorne (obecnie więzienie),
    • fortyfikacje bastionowe,
  • cmentarz żydowski,
  • zespół zamkowy, XVI, po 1620 r.,
    • zamek,
    • fortyfikacje bastionowe,
  • ratusz miejski,
  • sąd, obecnie liceum (PLSP), ul. Grunwaldzka 278 (Bocheńska 6) z lat 1911–1912,
  • dom, Rynek 13, XVIII/XIX,
  • dom, Rynek 20, XVII, XX wiek.

Inne zabytki

Nieistniejące:

  • kościół Karmelitów pw. Chrystusa Zbawiciela z lat 1622–1630, zburzony przez Niemców w latach 1942–1944,
  • drewniane podcieniowa zabudowa rynku (uwieczniona przez Jana Matejkę).
Ratusz miejski w Nowym Wiśniczu

Przyroda i turystyka

Miasto leży na obszarze Wiśnicko-Lipnickiego Parku Krajobrazowego. W bliskiej okolicy znajduje się kilka obiektów chronionej przyrody:

Szlaki turystyczne: niebieski: Bochnia – Nowy Wiśnicz – Kamień GrzybPaprotna (obok Kamieni Brodzińskiego) – RajbrotŁopuszePrzełęcz RozdzieleWidoma – góra KamionnaPasierbiecka GóraTymbark.

Pomnik hetmana Stanisława Lubomirskiego-założyciela miasta, usytuowany przed ratuszem

Ludzie związani z miejscowością

Urodzeni

Zobacz też

Przypisy

  1. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2010 r.. [dostęp 2012-06-13].
  2. Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-21].
  3. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. z 2015 r. poz. 669).
  4. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 56–57.
  5. List Jana Matejki z 12/13 VII 1863 roku opisujący Wiśnicz po pożarze.
  6. https://www.dziennikustaw.gov.pl/D2020000084101.pdf.
  7. Königsberg 2017 ↓.
  8. Józef Wieciech. Akcja na więzienie w Nowym Wiśniczu. „Niepodległość i Pamięć 2/3 (4)”, s. 197–202, 1995. Warszawa. 
  9. Śląski 1990 ↓.
  10. Nowy Wiśnicz w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2016-01-10] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  11. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021.

Bibliografia

  • Wojciech Königsberg: AK 75. Brawurowe akcje Armii Krajowej. Kraków: Znak, 2017. ISBN 978-83-240-4232-6.
  • Jerzy Śląski: Polska walcząca. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990, s. 446–448. ISBN 978-83-211-1428-6.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Lesser Poland Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Lesser Poland Voivodeship, Poland. Geographic limits of the map:
  • N: 50.59 N
  • S: 49.07 N
  • W: 18.92 E
  • E: 21.55 E
Nowy Wiśnicz z powietrza.jpg
Autor: Kawior, Licencja: CC BY-SA 3.0
Nowy Wiśnicz Castle
Budynek Liceum Sztuk Plastycznych w Nowym Wiśniczu 06.JPG
Autor: Lollencja, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
budynek Liceum Sztuk Plastycznych Nowy Wiśnicz, ul. Grunwaldzka 278, Nowy Wiśnicz
Piramida wieku Nowy Wisnicz.png
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców Nowego Wiśnicza, 2014
Arx Wischinizensis munitissima non ante 1696 (41126799).jpg
Tytuł: Arx Wischinizensis munitissima, et Monasterium à Rege Sueciae ad deditione. compulsa, victoris arbitrio, se sine vllis conditionibus permiserunt die XXI mensis Septembris, anni M.DC.LV.
Adres wydawniczy: [Norymbergae] : [s.n.], [non ante 1696]
Gatunek: plan miasta
Forma i typ: mapy i atlasy
Opis fizyczny: 1 mapa : miedzior. ; 25,5x31,5 cm
Współtwórcy: Pointe, François de la Ryt,Pufendorf, Samuel (1632-1694)
Tyt. w lewym górnym rogu w owalnej ramce na tle panopliów. Plan zamku w Wiśniczu oraz obronny klasztor Karmelitów - kapitulacja 21 września [1 października] 1655 r. Z lewej s. nad dolną ramką: La P. s. Mapa ukazywała się w różnych wyd. dzieła Samuela Pufendorfa: De Rebus a Carolo Gustavo [...]. - Norimbergae, w latach 1696-1729. Verso: blanco. Z prawej s. dolną ramką: N. 14. Orientacja S. Aut. domniemany: Erik Dahlbergh. Rzeźba terenu: kreskowanie.
Nowy Wiśnicz a2.jpg
Autor: Jerzy Opioła, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Nowy Wiśnicz, rynek bocheński - pomnik Stanisława Lubomirskiego, autor: Czesław Dźwigaj, 1995.
Matejko-Wiśnicz1863.jpg
Rysunek Matejki przedstawiający jeden z drewnianych domów w Nowym Wiśniczu przed wielkim pożarem miasta 3 lipca 1863
City of Nowy Wiśnicz (view from NE), Bochnia County, Lesser Poland Voivodeship, Poland.jpg
Autor: Zygmunt Put Zetpe0202, Licencja: CC BY-SA 4.0
Nowy Wiśnicz (widok z płn wsch), powiat bocheński, Małopolska
Nowy Wiśnicz a1.jpg
Autor: Jerzy Opioła, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Nowy Wiśnicz - ratusz