Ocean Południowy

Ocean Południowy
Ilustracja
Mozaika zdjęć oceanu w rzucie walcowym
Kontynent

Antarktyda

Państwa

Brak

Terytoria

Liczne roszczenia terytorialne:
 Australijskie Terytorium Antarktyczne,
 Dependencja Rossa,
 Norwegia,
 Brytyjskie Terytorium Antarktyczne,
 Argentyna,
 Chile,
 Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne

Powierzchnia

20 327 000[1] km²

Średnia głębokość

4000–5000 m

Największa głębia

Rów Sandwichu Południowego, 7235[1] m

Objętość

71 800 000[2] km³

Części morza

Morze Amundsena
Morze Bellingshausena
Morze Davisa
Morze Dumont d’Urville’a
Morze Kosmonautów
Morze Króla Haakona VII
Morze Łazariewa
Morze Mawsona
Morze Riiser-Larsena
Morze Rossa
Morze Scotia (fragment)
Morze Somowa
Morze Weddella
Morze Wspólnoty

Wyspy

Wyspa Aleksandra, Wyspa Berknera, Wyspa Thurstona i m.in. Szetlandy Południowe

Mapa morza
(c) Randy C. Bunney, Great Circle Photography. Photo credit required for reproduction., CC BY-SA 2.5
USNS Southern Cross dostarcza zaopatrzenie do stacji McMurdo (1983)
Dno Oceanu Południowego u wybrzeża Antarktydy

Ocean Południowy (także: Południowy Ocean Lodowaty, Ocean Antarktyczny[3]) – ocean rozciągający się od wybrzeża Antarktydy do równoleżnika 60°S, wzdłuż którego łączy się z oceanami: Spokojnym, Indyjskim i Atlantyckim. Ocean Południowy jest czwartym co do wielkości spośród wszystkich pięciu. Jego obszar został formalnie zatwierdzony przez Międzynarodową Organizację Hydrograficzną w 2000 roku. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Południowy[4].

Położenie i obszar

Według ustaleń Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej, nazwa „Ocean Południowy” odnosi się do wód Oceanu Światowego otaczających Antarktydę, których północną granicą jest równoleżnik 60°S. W jego skład wchodzą mniejsze akweny – m.in. Morze Amundsena, Morze Bellingshausena, fragment Cieśniny Drake’a, Morze Rossa i Morze Weddella. Powierzchnia tego oceanu to 20,327 milionów km². Linia brzegowa ma długość 17 968 km.

Nazwa ta nie jest zawsze stosowana w ścisłym rozumieniu. W Australii do zasięgu opisanego powyżej dodaje się obszar między równoleżnikiem 60°S i południowymi wybrzeżami Australii oraz Nowej Zelandii[5]. Na mapach wybrzeży Tasmanii i południowej Australii zawsze widnieje nazwa „Ocean Południowy”, nigdy „Ocean Indyjski”.

Naturalną granicą obszaru wód wokół Antarktydy nie jest jeden równoleżnik, ale strefa konwergencji antarktycznej, gdzie wody płynące od wybrzeży kontynentu zderzają się z cieplejszymi prądami zmierzającymi na południe. Granica ta zmienia w ciągu roku swoje położenie, ale w relatywnie wąskich granicach (zazwyczaj ± 0,5° od średniego położenia).

Morza układu oceanicznego – Ocean Południowy[6][7]:

Warunki naturalne

Temperatura wody waha się od –2 °C do 10 °C. Cykloniczne sztormy, które przemieszczają się dookoła kontynentu w kierunku wschodnim, często są bardzo silne z powodu sporej różnicy temperatur między lodem a otwartym oceanem. W obszarze od równoleżnika czterdzieści stopni do koła podbiegunowego południowego występują najsilniejsze wiatry na Ziemi. W zimie ocean zamarza od strony Pacyfiku do 65° szerokości geograficznej południowej, a w stronę Atlantyku do 55°. W niektórych punktach wybrzeża stałe wiatry wiejące z wnętrza Antarktydy utrzymują linię brzegową wolną od lodu. U wybrzeży Antarktydy utrzymują się olbrzymie lodowce szelfowe, pokrywające powierzchnię przybrzeżnych partii oceanu, spośród których największe są Lodowiec Szelfowy Rossa na Morzu Rossa i Lodowiec Szelfowy Ronne na Morzu Weddella.

Ocean Południowy jest głęboki na 4000–5000 metrów z nielicznymi płytszymi miejscami. Szelf kontynentalny jest wąski i nadzwyczaj głęboki; jego krawędź znajduje się 400–800 m pod wodą, podczas gdy średnia światowa wynosi 133 m. Najniższym punktem dna Oceanu Południowego jest fragment rowu Sandwichu Południowego (7235 m p.p.m.).

Polarna czapa lodowa rośnie od 2,6 miliona km² w marcu do około 18,8 mln km² we wrześniu[8], powiększając swoją powierzchnię ponad siedmiokrotnie. Na Oceanie Południowym występują dwa wielkie prądy morskie, okrążające Antarktydę. Prąd Wiatrów Zachodnich, zwany też Antarktycznym Prądem Okołobiegunowym (21 000 km długości), nieustannie przemieszczający się w kierunku wschodnim, jest największym na świecie prądem morskim. Transportuje 130 milionów metrów sześciennych wody w ciągu jednej sekundy; to 100 razy więcej niż przepływ wody we wszystkich rzekach na kuli ziemskiej. Dalej na południe występuje jeszcze Prąd Wiatrów Wschodnich, przemieszczający masy wody przy wybrzeżach kontynentu w kierunku zachodnim. Płynie on najdalej na południe z prądów morskich na Ziemi, jest dużo słabszy od Prądu Wiatrów Zachodnich.

Pod dnem oceanu prawdopodobnie występują olbrzymie złoża ropy naftowej i gazu ziemnego, rudy manganu oraz piasku i żwiru. W lodowcach zmagazynowana jest woda słodka. W oceanie żyją kałamarnice, wieloryby, foki, kryl oraz wiele gatunków ryb. Na Oceanie Południowym obowiązują międzynarodowe umowy ograniczające bądź zakazujące połowów tych zwierząt morskich.

Zobacz też

Przypisy

  1. a b CIA World Factbook. 2011-11-15. [dostęp 2013-03-05].
  2. B.W. Eakins, G.F. Sharman: Volumes of the World’s Oceans from ETOPO1. Boulder, CO: NOAA National Geophysical Data Center, 2010. [dostęp 2013-03-05].
  3. Antarktyczny, Ocean, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2008-05-16].
  4. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP: Nazewnictwo Geograficzne Świata. T. Zeszyt 10: Morza i oceany. Warszawa: Główny Geodeta Kraju, 2008, s. 17. ISBN 978-83-254-0462-8.
  5. Mapa pokazująca australijską definicję Oceanu Południowego.
  6. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP: Nazewnictwo Geograficzne Świata. T. Zeszyt 10: Morza i oceany. Warszawa: Główny Geodeta Kraju, 2008, s. 37–38. ISBN 978-83-254-0462-8.
  7. Trzeciak Stefan: Meteorologia morska z oceanografią. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 175–179. ISBN 978-83-01-14160-8.
  8. praca zbiorowa: Geografia w praktyce. Oceany i morza. Kielce: Wydawnictwo MD, 2009, s. 28–29. ISBN 978-83-62175-31-4.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of New Zealand.svg
Flag of New Zealand. Specification: http://www.mch.govt.nz/nzflag/description.html , quoting New Zealand Gazette, 27 June 1902.
Flag of Chile.svg
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
Location Southern Ocean.svg
Autor: Connormah, Licencja: CC BY-SA 3.0
Locator map of the Southern Ocean.
USNS Southern Cross at the ice pier in 1983.jpg
(c) Randy C. Bunney, Great Circle Photography. Photo credit required for reproduction., CC BY-SA 2.5
Date: 1983

Location: en:McMurdo Station, Antarctica
Photographer: Randy C. Bunney

USNS Southern Cross cargo operations at ice pier. McMurdo Station, Antarctica; 1983. The en:ice pier had been in use four seasons. Workers made the ice pier by repeatedly flooding an area with water which quickly turned to ice. However, by the time of 1983 cargo operations, the pier was rapidly deteriorating. Severe cracks appeared in the surface even as tidewaters further undercut the pier's edge causing large chunks of ice to break off.

References

"Race to reach McMurdo Station," The Press, March 23, 1983; Christchurch, New Zealand.
Southern Ocean-2.JPG
Clouds over the Southern Ocean, with continent labels
Underwater mcmurdo sound.jpg
Image of an ice wall and the ocean floor adjacent to remote-controlled photographic equipment at Explorer's Cover, New Harbor, McMurdo Sound. An underwater camera is connected by cable to onshore facilities, which upload images to the Internet via radio signals.

main visible species :
the antarctic scallop (Adamussium colbecki)
the common antarctic sea urchin (Sterechinus neumayeri)
a stalk-like bush sponge (Homaxinella balfourensis)
a brittlestar (Ophionotus victoriae)

seaspiders (Colossendeis sp.)