Okres Ubajd
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Neolitico_ceramico%2C_calcolitico_e_bronzo_antico_nel_Vicino_Oriente.jpg/250px-Neolitico_ceramico%2C_calcolitico_e_bronzo_antico_nel_Vicino_Oriente.jpg)
Okres Ubajd – nazwa ostatniego okresu prehistorii w Mezopotamii, trwającego od ok. 6200 p.n.e. do ok. 3800 p.n.e.[1], powstała od nazwy stanowiska archeologicznego Tall al-Ubajd w południowym Iraku. Terminu tego użył po raz pierwszy Leonard Woolley na określenie długiego okresu w prehistorii Mezopotamii charakteryzującego się występowaniem malowanej, monochromatycznej ceramiki, której przykłady odkrył w trakcie swych wykopalisk w Tall al-Ubajd i Ur[2].
Podział na fazy
W latach sześćdziesiątych Joan Oates, analizując m.in. stylistyczne zmiany w ceramice, zaproponowała podział okresu Ubajd na cztery fazy rozwojowe (Ubajd 1, 2, 3 i 4)[3]. W okresie późniejszym do jej podziału dodane zostały dwie nowe fazy: Ubajd 0 (potwierdzona na stanowisku Tell 'Oueili) i Ubajd 5 (potwierdzona na stanowiskach Tell 'Oueili, Ur i Tell Madhhur)[2]. Obecnie podział okresu Ubajd przedstawia się następująco:
- faza "Ubajd 0" (ok.6200-5500 p.n.e.) - uważana za najwcześniejszą; jej stanowiska archeologiczne występują tylko w południowej Mezopotamii w okolicy starożytnego miasta Larsa.
- faza "Ubajd 1" lub "Eridu" (ok. 5500-5000 p.n.e.) - faza potwierdzona tylko na stanowiskach w południowej Mezopotamii w dolnym biegu Eufratu (Ur i Eridu).
- faza "Ubajd 2" lub "Hadżi Muhammad" (ok. 5200-5000 p.n.e.) - zasięg tej fazy objął już tereny całej południowej Mezopotamii.
- faza "Ubajd 3" lub "Ubajd" (ok. 5000-4800 p.n.e.) - faza potwierdzona nie tylko dla stanowisk w południowej Mezopotamii, ale sięgała też daleko na północ (m.in. aż do Niniwy i dalej w kierunku jeziora Urmia), czyli w tym przypadku mamy do czynienia z ogólnomezopotamską kulturą archeologiczną.
- faza "Ubajd 4" lub "Późny Ubajd" (ok. 4800-4300 p.n.e.) - ściśle związana z poprzednią fazą o zasięgu ogólnomezopotamskim; w zasadzie różnica między tymi fazami (3 i 4) polega na stylistyce dekoracyjnej ceramiki.
- faza "Ubajd 5" (ok. 4300-3800 p.n.e.) - jest to okres przejściowy między kulturą Ubajd a okresem Uruk, stąd też ramy chronologiczne tejże fazy zazębiają się zarówno z poprzednim, jak i następnym okresem; wydzielenie tej fazy budzi wśród wielu badaczy liczne kontrowersje.
Charakterystyka
Ludność ubajdzka wznosiła prostokątne domy z suszonej cegły, których centralnym punktem był dziedziniec. Domostwa miały prawie 200 m² powierzchni. Pojawiają się pierwsze świątynie stojące na platformach metrowej wysokości, które rozwinęły się w zigguraty - tym samym architektura nabrała pewnych cech monumentalizmu. Zmarłych chowano na cmentarzyskach w jednostkowych grobach, wyposażając nieboszczyków w biżuterię, ceramikę i żywność. Również w tym okresie opanowano sztukę nawadniania pól na większą skalę poprzez budowę skomplikowanej sieci kanałów - pozwoliło to na zagospodarowanie znacznej części nieużytków na terenach pustynnych, a to z kolei było jednym z czynników przyspieszających bardzo szybki rozwój społeczeństwa.
Przypisy
- ↑ daty na podstawie wyników badań radiowęglowych ze stanowiska Tell 'Oueili; Jean Louis Huot, hasło Ubaid, w: Eric M. Meyers (wyd.), The Oxford..., s. 251.
- ↑ a b Jean Louis Huot, hasło Ubaid, w: Eric M. Meyers (wyd.), The Oxford..., s. 251.
- ↑ Joan Oates, "Ur and Eridu: The Prehistory", Iraq 22 (1960), s. 32-50
Bibliografia
- Jean Louis Huot, hasło Ubaid, w: Eric M. Meyers (wyd.), The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East, vol. V, Oxford University Press, New York - Oxford 1997, s. 251-252.
Media użyte na tej stronie
Autor:
- Middle_East_topographic_map-blank.svg: Sémhur (talk)
- derivative work: PequoD76(talk)
Blank physical map of the Middle East -- Middle East during the Chalcolithic age
Autor: Siren-Com, Licencja: CC BY-SA 3.0
Gobelet et coupe, Iran, époque Obeid (Suse I, IVème millénaire avant J.C.) - peinture mate, hauteur du gobelet environ 12 cm - Musée national de céramique, Sèvres (Hauts-de-Seine, France) - Inv n° MNC 16774 et 16775
Computer-enhanced photograph of a pottery jar on display in the Museum of Fine Arts, Boston (item number 1986.30), illustrating frieze group "THG". According to the MFA, it is from Southern Iraq in the Late Ubaid period (4500-4000 BC).