Operacja petsamsko-kirkeneska
II wojna światowa, front wschodni | |||
![]() Schemat operacji | |||
Czas | 7–29 października 1944 | ||
---|---|---|---|
Miejsce | Petsamo–Kirkenes | ||
Terytorium | ZSRR, Finlandia, Norwegia | ||
Przyczyna | ofensywa radziecka 1944 | ||
Wynik | zwycięstwo ZSRR | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Dowódcy | |||
| |||
Siły | |||
| |||
Straty | |||
| |||
![]() |
Operacja petsamsko–kirkeneska – strategiczna operacja zaczepna Armii Czerwonej na froncie wschodnim, rozgrywająca się w dniach od 7 do 29 października 1944 roku. W jej wyniku odepchnięto siły niemieckiej 20 Armii Górskiej i zajęto północną część Norwegii i Finlandii.
Operacja petsamsko–kirkeneska zaliczana jest do dziesięciu stalinowskich uderzeń – najważniejszych zwycięskich operacji strategicznych, przeprowadzonych przez Armię Czerwoną w 1944.
Strony konfliktu w przededniu operacji
Finlandia
Po zerwaniu sojuszu pomiędzy III Rzeszą a Finlandią w dniu 4 września 1944 i podpisaniu rozejmu z ZSRR w dniu 19 września, wojska fińskie przeszły do operacji usuwania jednostek niemieckich z północnej części kraju. Efektem tych walk było usunięcie wojsk niemieckich z regionu Kemi i Tornio.
ZSRR
Strona radziecka prowadziła stałe rozpoznanie potencjalnego obszaru walk już od grudnia 1941. Efektem tych działań było ustalenie najkorzystniejszego sposobu przełamania obrony XIX Korpusu Górskiego, na froncie 2 Dywizji Strzelców Górskich. Dodatkowo w przededniu operacji 14 Armię wzmocniono licznymi jednostkami ściągniętymi głównie z pasa działań 7 Armii.
III Rzesza
W związku z utratą fińskiego sojusznika, Niemcy rozpoczęli przygotowania do wycofania 20 Armii Górskiej do Norwegii, jednocześnie XIX Korpus Górski został wzmocniony przez dwudywizjonową brygadę rozpoznawczą „Norwegia”. Głębokość pozycji obronnych XIX Korpusu sięgała 100–110 km i składała się z trzech pozycji. W ramach obrony przeciwdesantowej zaminowano wody fiordu Varangerfjorden.
Walki o Petsamo
Wojska radzieckie rozpoczęły operację 7 października od zmasowanego ostrzału artyleryjskiego niemieckich pozycji. W ciągu trzydniowych walk toczonych w polarnej tundrze przy ciężkich warunkach atmosferycznych, ograniczających użycie lotnictwa, wojska radzieckie przebiły się przez pierwsze 16 km obrony niemieckiej. Równocześnie działania rozpoczęła Flota Północna wyrzucając dywersyjne desanty na południowym wybrzeżu zatoki Motowskiej. 9 października na półwyspie Średnim lądowała 63 Brygada piechoty morskiej. 10 października dowództwo niemieckie dostrzegło groźbę okrążenia Petsamo od północy, w związku z czym rozpoczęto szybki odwrót jednostek XIX Korpusu Górskiego. Wykorzystując ciężką sytuację przeciwnika jednostki 14 Armii przeszły do pościgu i dnia 15 października zajęły Petsamo. 18 października, po wznowieniu natarcia, Armia Czerwona przełamała pozycje niemieckie w rejonie Paatsjoki.
Działania wojsk fińskich
Po wycofaniu się jednostek 20 Armii Górskiej, wojska fińskie zajęły 16 października Rovaniemi, a z dniem 5 listopada uzyskały styczność z czołowymi elementami 14 Armii.
Walki w północnej Norwegii
Od 22 października trwały walki na terytoriach norweskich, 25 października wyzwolono Kirkenes a 27 Neiden. W związku z pośpiesznym odwrotem XIX Korpusu, cała 20 Armia rozpoczęła wycofywanie się w rejon Narwiku, stosując jednocześnie taktykę spalonej ziemi. Jednostki radzieckie operowały na terytorium norweskim zgodnie z umową z dnia 17 maja 1944 podpisaną przez rządy ZSRR, Wielkiej Brytanii, Norwegii i USA, przewidującą wyzwolenie tego kraju przez aliantów.
Konsekwencje ofensywy
Opanowanie Petsamo i Kirkenes zamknęło okres najcięższych walk na północnym teatrze działań. 15 listopada rozwiązano Front Karelski, a 14 Armię podporządkowano bezpośrednio Kwaterze Głównej Naczelnego Dowództwa. Część jej sił skierowano do 19 Armii, która wzięła udział w walkach o polskie Pomorze. Wraz z wyparciem Niemców z północy Norwegii Flota Czerwona zyskała dogodne bazy w fiordzie Varangerfjorden do operacji przeciwko Kriegsmarine oraz odsunięto zagrożenie bombardowaniami Murmańska. Zajęcie Kirkenes zaktywizowało działania norweskiego ruchu oporu, współpracującego z wojskami radzieckimi. Kiriłł Mierieckow za przeprowadzenie tej operacji dnia 26 października awansowany został do rangi Marszałka Związku Radzieckiego.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Tadeusz Konecki: Skandynawia w drugiej wojnie światowej. Książka i Wiedza s. 400.
- ↑ Tadeusz Konecki: Skandynawia w drugiej wojnie światowej. Książka i Wiedza s. 404.
Bibliografia
- II Wojna Światowa, Książka i Wiedza, Warszawa 1987.
- Encyklopedia II Wojny Światowej, MON, Warszawa 1975.
- Tadeusz Konecki: Skandynawia w drugiej wojnie światowej, Książka i Wiedza.
- Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu. Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1976.
Linki zewnętrzne
- Wkroczenie Armii Czerwonej do Kirkenes w serwisie YouTube (ros.)
Media użyte na tej stronie
this is the flag of the Soviet Union in 1936. It was later replaced by File:Flag of the Soviet Union (1955-1980).svg.
Flaga Finlandii
Soviet offensive plan for Petsamo-Petsamo-Kirkenes Operation.
Autor: derivative work Виктор_В, Licencja: CC BY-SA 3.0
Relief map of Norway
US Army study map of the German withdrawal from Finland in late 1944 and early 1945
Autor: , Licencja: CC BY-SA 3.0
Abstract crossed rifles symbol on sunburst
Autor: NordNordWest, Licencja: CC BY-SA 3.0 de
Location map of Finnmark, Norway