Order Orła Białego (Serbia)

Order Orła Białego
Орден белог орла / Orden belog orla
Awers
Awers Gwiazdy orderowej za zasługi cywilne
Awers
Awers Orderu z Mieczami V Klasy z lat 1915–1918
Baretka
Baretka V klasy pokojowa
Baretka
Baretka V klasy wojenna
Baretka
Baretka V klasy bojowa
Ustanowiono

23 stycznia 1883

Powyżej

Order Gwiazdy Jerzego Czarnego

Poniżej

Order Korony Jugosłowiańskiej

Order Orła Białego, także Order Białego Orła[1]; (serb.-chorw. Orden Belog Orla, cyr. Орден Белог Орла)[2]order nadawany za zasługi cywilne i wojskowe przez Królestwo Serbii i Królestwo Jugosławii w latach 1883–1945, po 1945 order domowy wygnanej dynastii Karadziordziewiciów, a od 2009 ponownie, drugie po Orderze Świętego Sawy, najwyższe odznaczenie Serbii.

Historia

Order został ustanowiony przez króla Serbii Milana I z dynastii Obrenowiciów 23 stycznia 1883 – w rok po obwołaniu dotychczasowego Księstwa Serbii królestwem (5 marca 1882), posiadał od początku pięć klas według schematu Legii Honorowej, od kawalera Wielkiego Krzyża do kawalera i był w latach 1883–1898 najwyższym orderem Serbii, nadawanym zarówno obywatelom serbskim jak cudzoziemskim za zasługi dla tronu, państwa i narodu. Po obaleniu Obrenowiciów w roku 1903 nowy król Piotr I Karadziordziewić potwierdził order, nieznacznie tylko zmieniając jego statuty. W roku 1915 dodano klasę za zasługi wojenne. Order został przejęty przez powstałe w roku 1918 Królestwo SHS, późniejsze Królestwo Jugosławii. Po wprowadzeniu socjalizmu w roku 1945 Order Orła Białego stał się orderem domowym dynastii Karadziordziewiciów, prywatnie nadawanym przez króla Piotra II i obecnie przez jego syna, królewicza Aleksandra.

Pomimo zakończenia nadawania orderu utrzymano jego status odznaczenia także w okresie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii i w Republice Serbii.

Klasy
Nazwa
(pol.)
Nazwa
(serb.)
Nazwa
(serb.-chorw.)
Baretka
pokojowa
(1883-1945)
Baretka
wojenna
(1915-1945)
I klasaKrzyż WielkiВелики крстVeliki Krst
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla VKrst BAR.svg
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla sa macevima VKrst BAR.svg
II klasaWielki OficerВелики ОфицирVeliki Oficir
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla VOficir BAR.svg
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla sa macevima VOficir BAR.svg
III klasaKomandorКомандирKomandir
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla Komandir BAR.svg
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla sa macevima Komandir BAR.svg
IV klasaOficerОфицирOficir
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla Oficir BAR.svg
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla sa macevima Oficir BAR.svg
V klasaKawalerКавалирKavalir
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla Kavalir BAR.svg
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla sa macevima Kavalir BAR.svg

Kobiety orderu otrzymać nie mogły, ale królowe Serbii i Jugosławii były „honorowymi damami”.

Władze Republiki Serbii w 2009 odnowiły order pod nazwą Order Orła Białego z Mieczami, z podziałem na trzy klasy (krzyż wielki, komandor, kawaler), jako odznaczenie typowo wojskowe.

Jednoklasowy order (komandoria) z identyczną oznaką (lecz nie gwiazdą) jest od 1993 nadawany pod nazwą Order Nemanjicia przez władze Republiki Serbskiej w Bośni i Hercegowinie.

Insygnia

Insygnia orderu to oznaka oraz gwiazda I i II klasy. Oznaka to owalny biały dwugłowy orzeł serbski, w awersie z białym krzyżem serbskim w czerwonym polu na piersi, z owalnym medalionem z datą „1882” na rewersie. Za czasów Obrenowiciów medalion rewersu nosił monogram „M” (Milana I), a data „1882” znajdowała się na tyłach błękitnej girlandy umieszczonej nad głowami orła. Dodana w 1915 roku dekoracja wojenna (Orden Bijeli Orao sa mačevima) to dwie skrzyżowane złote szable położone na girlandzie. Zawieszką oznaki jest złota korona królewska. Gwiazda I klasy jest srebrna, ośmiopromienna, z nałożoną na nią oznaką orderową, gwiazda II klasy ma kształt rombu z oznaką orderu. Oznaki I – IV klasy były pozłacane, oznaka V klasy srebrna.

Wstęga orderu jest czerwona z pojedynczymi błękitnymi paskami wzdłuż brzegów. Za zasługi bojowe przyznawano order na wstążce czerwonej[2].

Odznaczeni

Przypisy

  1. Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923, s. VII.
  2. a b Wiesław Bończa-Tomaszewski: Kodeks orderowy. Przepisy obowiązujące posiadaczy orderów, odznaczeń, medali i odznak. Warszawa-Kraków: Główna Księgarnia Wojskowa, Drukarnia Narodowa, 1939, s. 384.

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla sa macevima Komandir BAR.svg
Baretka: Order Białego Orła z Mieczami – Komandor – Królestwo Serbii / Królestwo SHS / Królestwo Jugosławii.
Order of the White Eagle 5th Class with swords.jpg
Order of the White Eagle 5th Class with swords. Kingdom of Serbia (1883–1918) and the Kingdom of Yugoslavia (1918–1945). Mikhail Trenikhin private collection
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla sa macevima VOficir BAR.svg
Baretka: Order Białego Orła z Mieczami – Wielki Oficer – Królestwo Serbii / Królestwo SHS / Królestwo Jugosławii.
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla Oficir BAR.svg
Baretka: Order Białego Orła – Oficer – Królestwo Serbii / Królestwo SHS / Królestwo Jugosławii.
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla sa macevima VKrst BAR.svg
Baretka: Order Białego Orła z Mieczami – Krzyż Wielki – Królestwo Serbii / Królestwo SHS / Królestwo Jugosławii.
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla sa macevima Kavalir BAR.svg
Baretka: Order Białego Orła z Mieczami – Kawaler – Królestwo Serbii / Królestwo SHS / Królestwo Jugosławii.
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla Komandir BAR.svg
Baretka: Order Białego Orła – Komandor – Królestwo Serbii / Królestwo SHS / Królestwo Jugosławii.
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla Kavalir BAR.svg
Baretka: Order Białego Orła – Kawaler – Królestwo Serbii / Królestwo SHS / Królestwo Jugosławii.
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla VOficir BAR.svg
Baretka: Order Białego Orła – Wielki Oficer – Królestwo Serbii / Królestwo SHS / Królestwo Jugosławii.
The Order of the White Eagle.png
Autor: Jakubkaja, Licencja: CC BY 3.0
Order Orła Białego – szkic
De ster van de Orde van de Witte Adelaar Servie.jpg
Autor: Robert Prummel, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ster Orde van de Witte Adelaar Servie
SRB-SHS-YUG Orden Belog Orla sa macevima Oficir BAR.svg
Baretka: Order Białego Orła z Mieczami – Oficer – Królestwo Serbii / Królestwo SHS / Królestwo Jugosławii.