Orliczkowate
Pteris multifida | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Klasa | |
Podklasa | |
Rząd | |
Rodzina | orliczkowate |
Nazwa systematyczna | |
Pteridaceae E.D.M.Kirchn. Schul-Bot.: 109. 1831[2] |
Orliczkowate (Pteridaceae) – rodzina paproci z rzędu paprotkowców (Polypodiales). Obejmuje 5 podrodzin z 53 rodzajami i ponad 1,2 tysiącem gatunków[2]. Są to paprocie naziemne i epifityczne, spotykane na całym świecie, ale najbardziej zróżnicowane w tropikach i na obszarach suchych[3]. Liczne gatunki z rodzajów orliczka Pteris i adiantum Adiantum uprawiane są jako rośliny ozdobne w szklarniach lub doniczkach, a z rodzaju różdżyca Ceratopteris jako rośliny akwariowe[4].
Morfologia
Kłącze krótkie lub długie, pełzające, podnoszące się do wyprostowanego, pokryte łuskami rzadziej samymi włoskami. Liście niezróżnicowane (monomorficzne), czasem ze zmodyfikowaną częścią blaszki (hemidimorficzne) lub rzadziej dwojakiego rodzaju (dimorficzne). Blaszka liściowa pojedyncza, pierzasto lub dłoniasto złożona. Użyłkowanie liścia zróżnicowane – żyłki są otwarte, rozwidlają się, w różny sposób są połączone, czasem tworzą siatkę żyłek. Kupki zarodni bez właściwych zawijek, często osłonięte przez podwinięty brzeg listków lub zarodnie ułożone są wzdłuż żyłek[3].
Systematyka
W systemie Smitha i in. (2006) rodzina w rzędzie paprotkowców (Polypodiales)[3]. Tę samą pozycję ma w systemie PPG I (2016), przy czym odrębność tych paproci od pozostałych paprotkowców podkreślono zaliczając je do monotypowego podrzędu Pteridineae J.Prado & Schuettp., 2016[2].
paprotkowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Podział rodziny[2]
podrodzina Parkerioideae Burnett, Outlines Bot.: 324. 1835
- Acrostichum L., Sp. Pl. 2: 1067. 1753
- Ceratopteris Brongn., Bull. Sci. Soc. Philom. Paris 1821: 186. 1822 – różdżyca
podrodzina Cryptogrammoideae S.Lindsay, Edinburgh. J. Bot. 66(2): 358. 2009
- Coniogramme Fee, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 167. 1852
- Cryptogramma R.Br., Narr. Journey Polar Sea: 767. 1823 – zmienka
- Llavea Lag., Gen. Sp. Pl.: 33. 1816
podrodzina Pteridoideae Link, Fil. Spec.: 48. 1841
- Actiniopteris Link, Fil. Spec.: 79. 1841
- Anogramma Link, Fil. Spec.: 137. 1841
- Austrogramme E.Fourn., Ann. Sci. Nat. Bot., ser. 5, 18: 278. 1873
- Cerosora Domin, Acta Bot. Bohem. 8: 3. 1929
- Cosentinia Tod., Giorn. Sci. Nat. Econ. Palermo 1: 219. 1866
- Jamesonia Hook. & Grev., Pl. Voy. Russes Monde 2: t.178. 1830
- Onychium Kaulf., Berlin. Jahrb. Pharm. Verbundenen Wiss. 21: 45. 1820
- Pityrogramma Link, Handbuch 3: 19–20. 1833
- Pteris L., Sp. Pl. 2: 1073. 1753 – orliczka
- Pterozonium Fee, Mem. Soc. Hist. Nat. Strasbourg 4(1): 202. 1850
- Syngramma J.Sm., London J. Bot. 4: 168–169. 1845
- Taenitis Willd. ex Schkuhr, Kl. Linn. Pfl.-Syst. 1: 20. 1804
- Tryonia Schuettp., J.Prado & A.T.Cochran, Phyto-Keys 35: 35–37. 2014
Podrodzina Vittarioideae Link, Fil. Spec.: 116. 1841
- Adiantum L., Sp. Pl. 2: 1094. 1753 – adiantum, niekropień, złotowłos
- Ananthacorus Underw. & Maxon, Contr. U.S. Natl. Herb. 10: 487. 1908
- Antrophyopsis (Benedict) Schuettp., Taxon 65(4): 717. 2016
- Antrophyum Kaulf., Enum. Filic.: 197, 282. 1824
- Haplopteris C.Presl, Tent. Pterid.: 141. 1836
- Hecistopteris J.Sm., London J. Bot. 1: 193. 1842
- Polytaenium Desv., Mem. Soc. Linn. Paris 6: 174, 218. 1827
- Radiovittaria (Benedict) E.H.Crane, Syst. Bot. 22: 514–515. 1997 (1998)
- Rheopteris Alston, Nova Guinea, n.s. 7: 2. 1956
- Scoliosorus T.Moore, Index Fil. xxix. 1857
- Vaginularia Fee, Mem. Foug., 3. Hist. Vittar.: 30–31. 1852
- Vittaria Sm., Mem. Acad. Roy. Sci. (Turin) 5: 413, t.9, f.5. 1793
podrodzina Cheilanthoideae Horvat, Acta Bot. Inst. Bot. Univ. Zagreb. 2: 114. 1927
- Adiantopsis Fee, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 145. 1852
- Aleuritopteris Fee, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 153–154. 1852
- Allosorus Bernh., Neues J. Bot. 1(2): 36. 1805
- Argyrochosma (J.Sm.) Windham, Amer. Fern J. 77 (2): 38. 1987
- Aspidotis (Nutt. ex Hook.) Copel., Ann. Cryptog. Phytopathol. 5 [Gen. Fil.]: 68. 1947
- Astrolepis D.M.Benham & Windham, Amer. Fern J. 82(2): 55. 1992
- Bommeria E.Fourn., Dict. Bot. 1: 448. 1876 (1877)
- Calciphilopteris Yesilyurt & H.Schneid., Phytotaxa 7: 52. 2010
- Cheilanthes Sw., Syn. Fil. 5, 126. 1806 – rozwartka
- Cheiloplecton Fee, Mem. Foug., 7. Ic. Esp. Nouv.: 33, 135, t.20. 1857
- Doryopteris J.Sm. emend. J.C.Yesilyurt, J. Bot. (Hooker) 3: 404. 1841
- Gaga Pryer, F.W.Li & Windham, Syst. Bot. 37(4): 855. 2012
- Hemionitis L., Sp. Pl. 2: 1077 1753 – nagółka[7]
- Lytoneuron (Klotzsch) Yesilyurt, Phytotaxa 221(2): 116. 2015
- Mildella Trevis., Reach Ist. Lombardo Sci., Rendiconti 9: 810. 1877
- Myriopteris Fee emend. Grusz & Windham, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 148
- Notholaena R.Br., Prodr.: 145. 1810
- Ormopteris J.Sm. ex J.Sm., Hist. Fil.: 281. 1875
- Paragymnopteris K.H.Shing, Indian Fern J. 10: 227. 1993
- Parahemionitis Panigrahi, Amer. Fern J. 83(3): 90, f.1. 1993
- Pellaea Link, Fil. Spec.: 59. 1841 – ciemnotka[7]
- Pentagramma Yatsk., Windham & E.Wollenw., Amer. Fern J. 80(1): 13. 1990
- Trachypteris Andre ex Christ, Neue Denkschr. Allg. Schweiz. Ges. Gesamten Naturwiss. 36: 150. 1899
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
- ↑ a b c d e f The Pteridophyte Phylogeny Group , A community-derived classification for extant lycophytes and ferns, „Journal of Systematics and Evolution”, 54 (6), 2016, s. 563–603, DOI: 10.1111/jse.12229 .
- ↑ a b c Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf. A classification for extant ferns. „Taxon”. 55 (3), s. 705–731, 2006 (ang.).
- ↑ Elżbieta Zenkteler: Paprocie. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1994, s. 102-103, 118. ISBN 83-09-01604-2.
- ↑ Samuli Lehtonen. Towards Resolving the Complete Fern Tree of Life. „PLoS ONE”. 6, 10, s. e24851, 2011. DOI: 10.1371/journal.pone.0024851.
- ↑ Carl J. Rothfels, Anders Larsson, Li-Yaung Kuo, Petra Korall, Wen- Liang Chiou, Kathleen M. Pryer. Overcoming Deep Roots, Fast Rates, and Short Internodes to Resolve the Ancient Rapid Radiation of Eupolypod II Ferns. „Systematic Biology”. 61, 1, s. 70, 2012.
- ↑ a b Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 103, 110.
Media użyte na tej stronie
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Autor: Marija Gajić, Licencja: CC BY-SA 4.0
Adiantum capillus-veneris grows from 6 to 12 in (15 to 30 cm) in height; its fronds arising in clusters from creeping rhizomes 8 to 27.5 in (20 to 70 cm) tall, with very delicate, light green fronds much subdivided into pinnae 0.2 to 0.4 in (5 to 10 mm) long and broad; the frond rachis is black and wiry.
![]() |
This media file is produced by Wikipedian in Residence in Botanical Garden Jevremovac in 2015. |
![]() |
Autor: Dick Culbert from Gibsons, B.C., Canada, Licencja: CC BY 2.0
A neotropical epiphyte which goes by names such as Shoestring Fern. Vittariaceae or Pteridaceae family, depending on authority.
Autor: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Hemionitis arifolia at Garfield Park Conservatory
Autor: keisotyo, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Pteris multifida (Pteridaceae)
Autor: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Notholaena marantae in La Talleta, Tenerife, Canary Islands
Autor: ghislain118 (AD) http://www.fleurs-des-montagnes.net, Licencja: CC BY-SA 3.0
Cheilanthes lanosa