Parnawa
![]() | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Prowincja | |||||
Burmistrz | Romek Kosenkranius | ||||
Powierzchnia | 32,22 km² | ||||
Populacja (2012) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Położenie na mapie Estonii (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |||||
![]() | |||||
Strona internetowa | |||||
Portal ![]() |
Parnawa (est. Pärnu, niem. Pernau, ros. Пярну – za czasów ZSRR i obecnie; za czasów Imperium Rosyjskiego Пернов, łot. Pērnava) – miasto w południowej Estonii, port morski nad Zatoką Parnawską (część Zatoki Ryskiej we wschodniej części Morza Bałtyckiego), stolica prowincji Pärnu. Liczba mieszkańców wynosi 44 tys. Przez Parnawę przepływa rzeka o tej samej nazwie.
Historia
Parnawa została założona w 1241 przez inflancką gałąź zakonu krzyżackiego. Należała do Hanzy. W 1560 ostatni komtur parnawski konwentu Rutger Wolf przekazał miasto i zamek reprezentantom Rzeczypospolitej. W 1578 roku Parnawa nie zdołała obronić się przed wojskami moskiewskimi Iwana Groźnego, który na cztery lata zajął zamek i miasto. Polska odzyskała Parnawę w 1582 roku i od 1598 roku było stolicą województwa parnawskiego (istniało formalnie do 1660). Było to obok województwa dorpackiego najbardziej na północ położone województwo Rzeczypospolitej. Pierwszym wojewodą został starosta sancelski Maciej Dembiński. Jedną z decyzji władz polskich było ostateczne zlikwidowanie w 1599 roku miasta po północnej stronie rzeki i przesiedlenie wszystkich mieszkańców na południową stronę rzeki. Podczas wojny ze Szwecją (1600-1611) wojska szwedzkie księcia Karola Sudermańskiego zajęły miasto 17 października 1600 roku. W 1609 roku hetman Jan Karol Chodkiewicz brawurowym nocnym atakiem zaatakował miasto i odbił je wraz z zamkiem (więcej: Oblężenie Parnawy). Następnie po zabraniu statków z portu w Parnawie odniósł zwycięstwo w morskiej bitwie pod Salis. W 1617 roku nominację na wojewodę otrzymał Teodor Denhoff. Podczas wojny ze Szwecją w latach 1617-1618 w dniu 14 sierpnia 1617 Parnawa została zdobyta przez Szwedów po trzydniowej obronie polskiego garnizonu. Panowanie Szwecji w Parnawie zostało usankcjonowane w oliwskim traktacie pokojowym.
Do Rosji miasto należało od czasu jej zwycięstwa w wojnie północnej (1721) do ogłoszenia niepodległości przez Estonię w 1918. W 1838 r. w Parnawie zostało otwarte pierwsze sanatorium, a w 1857 r. ukazała się tu pierwsza gazeta drukowana w języku estońskim, której wydawcą był Johann Voldemar Jannsen. Za czasów Estońskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej miasto było miejscem odpoczynku dla uprzywilejowanych grup społecznych. Od 1940 r. zamknięto dla żeglugi międzynarodowej znajdujący się tu port, a na początku lat pięćdziesiątych zaprojektowano centralny plac i prospekt imienia Lenina. Z ziemią zrównano zabudowania starego miasta i budynek kościoła św. Mikołaja, wybudowano natomiast największą w krajach bałtyckich fabrykę puszkowanych ryb. Po odzyskaniu przez Estonię niepodległości, Parnawę ogłoszono w 1996 r. letnią stolicą Estonii. W 2004 r. otwarty został tu największy w krajach bałtyckich park wodny, a dwa lata później oddano do użytku nadmorską promenadę.
Ludność
1881 | 1897 | 1922 | 1934 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2000 | 2009 |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
12 966 | 12 898 | 18 499 | 20 334 | 22 367 | 50 224 | 54 051 | 53 885 | 46 476 | 44 024 |
Kurort
Miasto jest głównym ośrodkiem turystycznym w Estonii. Do wypoczynku zachęcają długie piaszczyste plaże i atrakcyjne położenie na brzegu zatoki morskiej. Turystyczne walory Parnawy zaczęto wykorzystywać już w pierwszej połowie XIX wieku. Obecnie kurort oferuje m.in. kąpiele borowinowe.
Zabytki
W mieście znajduje się szereg zabytków, m.in. fragmenty murów obronnych (XV-XVI w.), kościoły oraz cerkwie z XVIII i XIX w. i liczne budynki z XIX i początku XX w.
Osobistości
- Raul Arnemann – wioślarz i medalista olimpijski;
- Tõnu Endrekson – wioślarz i medalista olimpijski;
- Piotr Grabowski – proboszcz parnawski;
- Denhoffowie – kasztelani i wojewodowie parnawscy;
- Andrei Jämsä – wioślarz i medalista olimpijski;
- Johann Voldemar Jannsen – parnawski nauczyciel, wydawca pierwszego czasopisma estońskiego;
- Lydia Koidula – poetka okresu estońskiego przebudzenia narodowego, „matka” estońskiej sztuki dramatycznej;
- Jüri Tamm – lekkoatleta i medalista olimpijski;
- Raimond Valgre – muzyk i kompozytor.
Miasta partnerskie
Galeria
- (c) PDXdj, CC-BY-SA-3.0
Ulica w Parnawie
Linki zewnętrzne
- Pärnu Free Tour
- Pärnu Tourist Information
- Internetowa strona miasta
- Zdjęcia z Parnawy
- Parnawa w serwisie Estonia online
- Parnawa, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 868 .
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Estonia
Logo społeczności Wikimedia. Proszę zauważyć, że w przeciwieństwie do większości logotypów związanych z ruchem Wikimedia, to logo nie jest zarejestrowane jako znak towarowy.
Hanseatic Flag
Main trading routes of the Hanseatic League in northern Europe.
Autor: Tatiana Yagunova / Татьяна Ягунова, Licencja: CC BY-SA 4.0
Lubeka (Akwarela Tatiany Yagunovej) — główne miejsce Ligi Hanzeatyckiej. Związek Hanzeatycki — organizację kupiecką pod kierownictwem doświadczonego racjonalnego ośrodka kupieckiego — Wolnego Miasta Lubeki. Opublikowano:
- Nikolay Yagunov, Tatiana Yagunova. Hanza po wiekach. Niemcy. Polska. Rosja. Litwa: album fotografii = Hanse centuries later. Germany. Poland. Russia. Lithuania: the album of photos. — Kaliningrad: Drukarina Bernardinum, 2014. — Pierwszy album.— 208 s. — 2000 egz. — ISBN 978-83-7823-473-9. — S.1 (tytuł książki).
Autor: Author: Olek Remesz (wiki-pl: Orem, commons: Orem), Licencja: CC-BY-SA-3.0
Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów - ogólny wzorzec, nie związany z konkretnym przedziałem czasowym, szczególnie w odniesieniu do postaci orła
Autor: Sillerkiil, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pärnu coastal meadow hiking trail, beach and town in Estonia (June 2022)
Autor: Kristian Pikner, Licencja: CC BY-SA 4.0
Aerial photo of Pärnu in Estonia
Autor: Laima Gūtmane, Licencja: CC BY-SA 3.0
This is a photo of cultural heritage monument of Estonia number
Autor: Heaporgand, Licencja: CC BY-SA 4.0
Pärnu Kuninga Tänava Põhikool
Pärnu, Estonia, centrum
Autor: Ave Maria Mõistlik, Licencja: CC BY-SA 2.5
Kaubamajakas, a big shopping centre of Pärnu town
Autor: Ave Maria Mõistlik, Licencja: CC BY-SA 2.5
Rannapromenaad rannahotellist nähtuna
Autor: IvoFalk, Licencja: CC BY-SA 3.0 ee
This is a photo of cultural heritage monument of Estonia number
Autor: TriinuR, Licencja: CC BY-SA 3.0
This is a photo of cultural heritage monument of Estonia number
Autor: -jkb-, Licencja: CC BY-SA 3.0
This is a photo of cultural heritage monument of Estonia number
Drawing of the town of Pärnu (then Pernau)