Pałac Na Wyspie

Pałac Na Wyspie
Obiekt zabytkowy nr rej. 2/2 z 1 lipca 1965
Ilustracja
(c) Roman Eugeniusz, CC BY-SA 3.0

Pałac Na Wyspie, elewacja południowa
Państwo Polska
Województwo mazowieckie
MiejscowośćWarszawa
Adresul. Agrykola 1
Styl architektonicznyklasycyzm
ArchitektDominik Merlini
Jan Chrystian Kamsetzer
Rozpoczęcie budowypo 1683
Ukończenie budowy1689
Ważniejsze przebudowy1788–1793
Zniszczono1944
Odbudowano1945–1960
Położenie na mapie Warszawy
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac Na Wyspie”
Ziemia52°12′53″N 21°02′08″E/52,214722 21,035556
Strona internetowa

Pałac Na Wyspie, pałac Na Wodzie, pałac Łazienkowskiklasycystyczny pałac w Łazienkach Królewskich w Warszawie.

Pierwotnie barokowy pawilon Łaźni (Hippokrene), zbudowany według projektu Tylmana z Gameren w 1683–1689 dla marszałka wielkiego koronnego Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, przebudowany w 1772–1793 przez Dominika Merliniego i Jana Chrystiana Kamsetzera dla króla Stanisława Augusta Poniatowskiego[1].

Zespół pałacowy leży na sztucznej wyspie otoczonej przez staw. Jest połączony z lądem dwoma mostami zwieńczonymi kolumnami. Przy jeziorze znajduje się również Amfiteatr, a przed przebudową pałacu, w roku 1767, utworzono ogród francuski.

Historia

Łazienka Stanisława Herakliusza Lubomirskiego proj. Tylman z Gameren, widok od północy

Pałac został rozbudowany na życzenie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w latach 1772–1793 przez przebudowę barokowego pawilonu Łaźni, zaprojektowanego i zbudowanego w latach 1683–1689 przez Tylmana van Gameren dla marszałka wielkiego koronnego Stanisława Herakliusza Lubomirskiego. W latach 1788–1793 pałac rozbudowano w stylu klasycystycznym według projektu Dominika Merliniego. Autorami dekoracji malarskiej i rzeźbiarskiej byli m.in. Marcello Bacciarelli i Jan Bogumił Plersch.

Pałac był od 1775 letnią rezydencją króla. W lecie, od 1784 roku, w sali jadalnej, która dawnej pełniła funkcję sypialni, odbywały się organizowane przez władcę obiady czwartkowe[1][2]. Wszelkie większe przyjęcia, zwłaszcza tańce i bale, organizowano w sali balowej[3]. Na piętrze budynku znajdowały się apartamenty Stanisława Augusta Poniatowskiego. Władca miał tam swój gabinet, bibliotekę, garderobę i sypialnię. Na piętrze wydzielone zostało również mieszkanie dla bibliotekarza oraz przestrzeń dla osobistego strażnika monarchy[4][5].

Po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego był własnością kolejno księcia Józefa Poniatowskiego i jego siostry księżnej Marii Teresy Poniatowskiej. W 1817 pałac wraz z Łazienkami został sprzedany carowi Aleksandrowi I. W 1846 w wyniku przebudowy zachodniego pawilonu w pałacu powstała cerkiew św. Aleksandra Newskiego zaprojektowana przez Andrzeja Gołońskiego[6].

W dwudziestoleciu międzywojennym był, wraz z parkiem, własnością Państwowych Zbiorów Sztuki.

Jesienią 1944 roku sprzęty znajdujące się w pałacu zostały wywiezione przez stacjonujących w nim Niemców do III Rzeszy. Po upadku powstania warszawskiego Niemcy oblali wnętrza pałacu Na Wyspie benzyną i podpalili[7]. W pożarze uległy zniszczeniu najstarsze i najcenniejsze pomieszczenia – pokój kąpielowy wyłożony holenderskimi płytkami ceramicznymi, wnętrze pochodzące z XVII w. z pierwotnej wersji pałacu projektu Tylmana z Gameren, oraz Sala Salomona gdzie zniszczeniu uległy malowidła Marcello Bacciarellego. W ścianach spalonego budynku nawiercono ok. 1000 otworów na dynamit[7]. Niemcy nie zdołali jednak wysadzić pałacu w powietrze.

Odbudowę pałacu, pod kierownictwem architekta Jana Dąbrowskiego rozpoczęto po zakończeniu wojny, a zakończono w 1965[8]. Bogate wnętrze zostało zrekonstruowane. Nie odtworzono zniszczonego w pożarze 1944 malowidła Jana Bogumiła Plerscha na plafonie przedstawiającego Dianę w kąpieli i podglądającego ją Akteona oraz malowideł Marcello Bacciarellego w Sali Salomona. W lutym 1960 kustoszem pałacu został Marek Kwiatkowski[8].

Pałac został włączony w charakterze oddziału do Muzeum Narodowego, a od roku 1995 jest samodzielną instytucją.

W latach 2012–2015 prowadzono w pałacu prace renowacyjne. Wzmocniono wtedy m.in. zapadające się tarasy nad stawem wbijając w dno 150 dębowych pali usztywnionych żelbetową opaską. Położono nowe blaszane pokrycie dachu, wymieniono wszystkie instalacje oraz poddano konserwacji rzeźby znajdujące się na attykach. Remont objął wszystkie pomieszczenia zabytku, m.in. w Sali Balowej odsłonięto XVII-wieczne malowidła Jana Bogumiła Plerscha[9].

Pomieszczenia

Galeria Obrazów
  • Gabinet Portretowy
  • Galeria Obrazów
  • Kaplica
  • Pokój Bachusa
  • Pokój kąpielowy
  • Przedsionek
  • Przedpokój
  • Rotunda
  • Sala Balowa
  • Sala Jadalna
  • Sala Salomona

Galeria

Przypisy

  1. a b Wielka Encyklopedia PWN. Tom 16. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 272. ISBN 83-01-13826-2.
  2. Obiekt architektoniczny - Pokoje, www.lazienki-krolewskie.pl [dostęp 2019-03-20] (pol.).
  3. Obiekt architektoniczny - Pokoje, www.lazienki-krolewskie.pl [dostęp 2019-03-20] (pol.).
  4. Obiekt architektoniczny - Pokoje, www.lazienki-krolewskie.pl [dostęp 2019-03-20] (pol.).
  5. Pałac na Wodzie, vinci.org.pl [dostęp 2019-03-20].
  6. Wielka Encyklopedia PWN. Tom 16. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 273. ISBN 83-01-13826-2.
  7. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 449–450. ISBN 83-01-08836-2.
  8. a b Marek Kwiatkowski. Już prawie ćwierć wieku walczę o Łazienki... Spotkanie z doc. dr. hab. Markiem Kwiatkowskim. „Kronika Warszawy”. 2(58), s. 43, 1984. 
  9. Tomasz Urzykowski. Łazienki piękniejsze i bez asfaltu. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 11 września 2015. 

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Galeria obrazów Pałac na Wyspie w Łazienkach.JPG
Autor: Adrian Grycuk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Galeria obrazów w Pałacu na Wyspie w Łazienkach Królewskich w Warszawie (2/2 z 1.07.1965)
Pałac na Wodzie 1944.jpg
Pałac na Wodzie w Warszawie po zniszczeniach wojennych
Łaźnia Lubomirskiego.JPG
Stanisław Herakliusz Lubomirski bathing pavilion in Warsaw.
Masovian Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Masovian Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 53.55N
  • S: 50.95 N
  • W: 19.15 E
  • E: 23.25 E
Legenda dwor.svg
Symbol dworu do legendy mapy
Palac Lazienki,Warszawa,Polska,UE. - panoramio (34).jpg
(c) Roman Eugeniusz, CC BY-SA 3.0
Palac Lazienki,Warszawa,Polska,UE.
Cerkiew św. Aleksandra Newskiego w Łazienkach Królewskich.jpg
Cerkiew św. Aleksandra Newskiego w Łazienkach Królewskich w Warszawie
Palac Lazienki,Warszawa,Polska,UE. - panoramio (42).jpg
(c) Roman Eugeniusz, CC BY-SA 3.0
Palac Lazienki,Warszawa,Polska,UE.
Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Palac Lazienki,Warszawa,Polska,UE. - panoramio (51).jpg
(c) Roman Eugeniusz, CC BY-SA 3.0
Palac Lazienki,Warszawa,Polska,UE.
Warszawa outline with districts v4.svg
(c) Mfloryan at pl.wikipedia, CC BY 2.5
Mapa Warszawy - podkład lokalizacyjny