Pałac w Wilanowie

Pałac w Wilanowie
Obiekt zabytkowy nr rej. 639/4 i 639/8z 1.07.1965, 692/2 z 1.1973
Ilustracja
Pałac w Wilanowie – elewacja zachodnia
Państwo Polska
Województwo mazowieckie
MiejscowośćWarszawa
Adresul. Stanisława Kostki Potockiego 10
02-958 Warszawa
Styl architektonicznybarok
ArchitektAugustyn Wincenty Locci
Kondygnacje3
Rozpoczęcie budowy1681
Ukończenie budowy1696
Ważniejsze przebudowy1723–1729
Pierwszy właścicielJan III Sobieski
Obecny właścicielMuzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie
Położenie na mapie Warszawy
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Pałac w Wilanowie”
Ziemia52°09′54″N 21°05′22″E/52,165000 21,089444
Strona internetowa

Pałac w Wilanowiebarokowy pałac królewski znajdujący się w Warszawie, w dzielnicy Wilanów. Został wzniesiony w latach 1681–1696 dla króla Jana III Sobieskiego i Marii Kazimiery według projektu Augustyna Wincentego Locciego; skrzydła boczne dobudowano w latach 1723–1729[1]. Siedziba Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.

Pałac wraz z otaczającym parkiem oraz zabudowaniami zachował niezmienioną formę architektoniczną, walory historyczne i artystyczne. W 1994 wilanowski zespół pałacowy wraz z Morysinem został uznany za pomnik historii[2]. Jest on miejscem wydarzeń kulturalnych, koncertów i spotkań. Obok pałacu znajduje się ogród.

Architektura i wystrój pałacu

PlafonAlegoria wiosny Jerzy Siemiginowski, 2 poł. XVII w.

Architektura pałacu jest oryginalna – jest to efekt połączenia sztuki europejskiej ze staropolską tradycją budowy. Zachowany wystrój malarsko-rzeźbiarski elewacji i wnętrz pałacowych, który w nawiązaniu do symboliki antycznej głosi apoteozę rodu Sobieskich i gloryfikację sukcesów militarnych króla.

Wystrój sztukatorski i malarski pałacu jest dziełem takich twórców jak Józef Szymon Bellotti, Jerzy Siemiginowski-Eleuter, Michelangelo Palloni, Claude Callot, Jan Reisner (obraz plafonowy Jutrzenka w Gabinecie Zwierciadlanym), Johann Samuel Mock (obrazy Augusta II Mocnego w Gabinecie Holenderskim). Dekoracje w tarczach elewacji wykonał Francesco Fumo. Ornamentyka regencyjna (lata 20. i 30. XVIII w.) jest dziełem Pietro Innocente Comperetiego. Autorem rzeźby gabinetowej jest pochodzący z płd.-wsch. Polski (Puławy) z rodziny rzeźbiarzy działających dla Lubomirskich – Eliasz Hofmann.

Historia

Ozdobny, fasadowy zegar słoneczny na elewacji pałacu w Wilanowie
Pałac w Wilanowie od strony północno-wschodniej ok. 1777, na obrazie Bernarda Canaletta
Aleksander Gryglewski, Sypialnia Królowej w pałacu w Wilanowie, 1874
Kolekcja wilanowska (2009)

Początkowo, w latach 1677–1680 była to typowa podmiejska rezydencja magnacka, w kształcie dworu polskiego z alkierzami. Projekt rozbudowy i dekoracji powierzono prawdopodobnie Tylmanowi z Gameren. Kierownictwo robót objął Augustyn Locci.

W latach 1692–1696 centralna część pałacu otrzymała drugie piętro, a wieże pałacowe zwieńczono miedzianymi hełmami. W kształcie z 1696 reprezentuje charakterystyczny typ barokowej rezydencji podmiejskiej entre cour et jardin. W latach 1720–1728 dobudowano skrzydła boczne (autor projektu: Giovanni Spazzio – główny architekt Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej).

Po śmierci Sobieskiego (1696) pałac, zgodnie z układem podpisanym w 1699 przez trzech jego synów, stał się sukcesją Aleksandra i Konstantego[3].

W 1720 Konstanty Sobieski sprzedał pałac Elżbiecie Sieniawskiej, która w kolejnych latach rozbudowała pałac, m.in. dodając skrzydła boczne[4]. Prace na jej zlecenie prowadził Józef Fontana[5]. Po śmierci Elżbiety w 1729 r. dziedziczką została jej córka, Maria Zofia Denhoffowa, późniejsza żona wojewody ruskiego, księcia Augusta Aleksandra Czartoryskiego[6]. Ta oddała pałac w dożywotnią dzierżawę (tj. do 1733) następcy Jana III, królowi Augustowi II Mocnemu. Kolejną dziedziczką została ich córka, Izabela Lubomirska, i działając szeroko na polu artystycznym wzbogaciła pałac o wiele dzieł sztuki oraz wzniosła na terenie dziedzińca nowe budowle.

W 1799 r. właścicielem został jej zięć, Stanisław Kostka Potocki. Z jego inicjatywy w 1805 w części pałacu powstało jedno z pierwszych publicznych muzeów w Polsce. Obok prezentacji bogatych zbiorów sztuki europejskiej i dalekowschodniej, część centralną pałacu poświęcono pamięci Jana III i wspaniałej przeszłości narodowej.

W 1836 na terenie przedpałacowym Aleksander Stanisław Potocki wzniósł mauzoleum upamiętniające jego rodziców, zaprojektowane przez Henryka Marconiego[7].

W 1892 pałac przeszedł do rąk Ksawerego Branickiego i pozostał w rodzie do 1945 r. Ostatnim właścicielem był Adam Branicki.

14 maja 1926, w trakcie przewrotu majowego, Stanisław Wojciechowski podpisał w pałacu rezygnację ze stanowiska Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej[8].

Podczas II wojny światowej Niemcy i Węgrzy zagrabili ok. 80% wyposażenia wnętrz pałacu, zniszczono także ogród pałacowy[9].

Przejęty po ostatniej wojnie na własność państwa, po gruntownych pracach konserwatorskich i rewaloryzacyjnych oraz rewindykacji znacznej części zbiorów wywiezionych przez Niemców, został udostępniony publiczności w 1962 roku.

Od 1995 pałacem i zespołem pałacowo-parkowym zarządza Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie (do 2013 noszące nazwę Muzeum Pałac w Wilanowie). W 2004 przeprowadzono renowację dzięki pomocy norweskiego wkładu finansowego w stowarzyszenie EEAGrants wraz z innymi polskimi zabytkami (Zamkiem w Malborku oraz krakowskimi Sukiennicami).

Filatelistyka

Zespół wilanowski ukazał się na następujących znakach pocztowych:

  • znaczek pocztowy o nominale 60 groszy z 1967 (proj. Stefan Małecki, reprodukcja obrazu Wincentego Kasprzyckiego), nakład 8 milionów sztuk,
  • dwie karty pocztowe z okazji Dnia Znaczka w 1971 o nominałach 40 groszy i 1,65 złotego (proj. Tadeusz Michaluk), nakład odpowiednio 500 i 200 tys. sztuk,
  • karta pocztowa z 17 grudnia 1971 (proj. Jacek Brodowski z herbem Sobieskich - Janiną), nakład 106.400 sztuk,
  • karta pocztowa z 18 kwietnia 1977 z okazji 300-lecia Wilanowa (proj. Jacek Brodowski, z detalami pałacowymi), nakład 1.013.000 sztuk,
  • datownik okolicznościowy na dni 21-26 kwietnia 1977,
  • ostatni znaczek serii sześciu znaczków pocztowych wprowadzonych do obiegu 21 listopada 1977 o nominale 6,90 złotego (proj. Jacek Brodowski)[10].
Pałac w Wilanowie – elewacja wschodnia

Przypisy

  1. Karol Mórawski, Wiesław Głębocki: Bedeker warszawski: w 400-lecie stołeczności Warszawy. Warszawa: Iskry, 1996, s. 336. ISBN 83-207-1525-3.
  2. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r. w sprawie uznania za pomnik historii (M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 423).
  3. Wojciech Fijałkowski: Wilanów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 42.
  4. Wojciech Fijałkowski: Wilanów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 43, 48.
  5. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 186. ISBN 83-01-08836-2.
  6. Wojciech Fijałkowski: Wilanów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 53.
  7. Wojciech Fijałkowski: Wilanów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 103.
  8. Wojciech Fijałkowski: Wilanów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 126.
  9. Wojciech Fijałkowski: Wilanów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 131–133.
  10. Eligiusz Ristau, Wilanów w filatelistyce, w: Mówią Wieki, nr 3/1980, s.13, ISSN 0032-6143

Bibliografia

  • Wilanowski informator konserwatorski. Muzeum Pałac w Wilanowie, Warszawa 2005, ​ISBN 83-915126-5-7​.
  • W. Fijałkowski: Królewski Wilanów. Warszawa 1997, ​ISBN 83-906629-4-9​.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Pomnik Historii logo.svg
Logo Pomników Historii Polski
Masovian Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Masovian Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 53.55N
  • S: 50.95 N
  • W: 19.15 E
  • E: 23.25 E
Warszawa - Wilanów Palace.jpg
Autor: Marcin Białek, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Cadran solaire Wilanów 01 AB.jpg
Autor: Andrzej Barabasz (Chepry), Licencja: CC BY-SA 3.0
Zegar słoneczny na fasadzie pałacu w Wilanowie wykonany przez sztukatora Antoniego z Wilanowa wg projektu Jana Heweliusza (fragment z wizerunkiem Chronosa).
Wilanów Palace.jpg
Exterior of the Wilanów Palace.
Wilanów Palace interior 01.jpg
Autor: Dennis Jarvis from Halifax, Canada, Licencja: CC BY-SA 2.0
PLEASE, no multi invitations in your comments. Thanks. I AM POSTING MANY DO NOT FEEL YOU HAVE TO COMMENT ON ALL - JUST ENJOY.
Legenda muzeum.svg
Symbol muzeum do legendy mapy
Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Warszawa outline with districts v4.svg
(c) Mfloryan at pl.wikipedia, CC BY 2.5
Mapa Warszawy - podkład lokalizacyjny