Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie

Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie
Ilustracja
Siedziba muzeum (2006)
Państwo Polska
MiejscowośćJędrzejów
Adrespl. T. Kościuszki 7-8
Data założenia3 lutego 1962
Zakres zbiorówzegary, przybory astronomiczne, ekslibrisy, rzemiosło artystyczne
DyrektorJan Przypkowski
Położenie na mapie Jędrzejowa
Mapa konturowa Jędrzejowa, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa konturowa województwa świętokrzyskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie”
Położenie na mapie powiatu jędrzejowskiego
Mapa konturowa powiatu jędrzejowskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie”
Położenie na mapie gminy Jędrzejów
Mapa konturowa gminy Jędrzejów, w centrum znajduje się punkt z opisem „Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie”
Ziemia50°38′20,3″N 20°18′15,0″E/50,638972 20,304167
Strona internetowa

Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie (często występuje pod nazwą Muzeum Przypkowskich lub Muzeum Gnomoniczne im. Przypkowskich) – muzeum specjalizujące się głównie w prezentacji zegarów słonecznych i przyrządów astronomicznych.

Muzeum powstało w oparciu o prywatną kolekcję lekarza z Jędrzejowa Feliksa Przypkowskiego, który od 1895 roku gromadził zabytkowe zegary słoneczne, a także literaturę i inne materiały poświęcone gnomonice, następnie znacząco rozbudowaną przez jego syna Tadeusza Przypkowskiego[1].

Stała wystawa kolekcji Feliksa Przypkowskiego została udostępniona publicznie w 1909 w Jędrzejowie i od tego czasu była ciągle rozbudowywana i eksponowana w różnych budynkach Jędrzejowa z wyjątkiem okresu obu wojen światowych[2]. 3 lutego 1962 Przypkowscy przekazali kolekcję państwu, które utworzyło na jej bazie Państwowe Muzeum im. Przypkowskich[2]; przy czym fundatorzy zachowali wpływ na kształt muzeum, ponieważ Tadeusz, a po jego śmierci jego syn Piotr byli dyrektorami tej instytucji.

Muzeum mieści się w dwóch sąsiadujących zabytkowych domach: byłej aptece klasztornej z 1712 roku i domu farmaceutów z tego samego okresu, nabytym i przebudowanym w 1868 roku przez Przypkowskich[1]. Na tym ostatnim znajduje się kopuła obserwatorium astronomicznego z 1913, a ściany od podwórza pokrywa neorenesansowe sgraffito z 1955. Apteka działała w historycznych pomieszczeniach do czasu utworzenia muzeum, kiedy oba domy zostały wykupione przez państwo[2].

Ekspozycje

Muzeum posiada szereg bardzo zróżnicowanych tematycznie działów. Główny dział obejmuje zegary słoneczne i inne typy zegarów od XVI do XX wieku (np. zegary wodne, klepsydry, świece zegarowe), w tym wiele dzieł o wielkiej wartości artystycznej, pochodzących z najlepszych warsztatów Europy. Do najciekawszych eksponatów zalicza się np.: zegar słoneczny z armatką strzelającą w południe wykonany w Paryżu dla króla Stanisława Leszczyńskiego, zegar słoneczny z XVI wieku wykonany przez Erazma Habermela, XVII–wieczną klepsydrę wodną wykonaną z majoliki. Uzupełnieniem tych zbiorów jest kolekcja przyrządów astronomicznych i ksiąg poświęconych astronomii i gnomonice. Kolekcja zegarów w Jędrzejowie zajmuje trzecie miejsce w świecie pod względem liczebności i wartości eksponatów, po Planetarium w Chicago i Science Museum w Oksfordzie.

Inne znaczące działy muzeum to:

  • Dział grafiki i ekslibrisów posiadający w swych zbiorach okazy począwszy od XV wieku.
  • Dział rzemiosła artystycznego i historyczny, w tym przede wszystkim kolekcja eksponatów wyposażenia, pism i literatury związanych z Legionami Polskimi, w tym z Józefem Piłsudskim, który kwaterował w siedzibie muzeum w 1915. Liczne są też pisma królów i możnowładców polskich oraz znanych artystów, pisane m.in. do Przypkowskich.
  • Dział gastronomii obejmujący naczynia kuchenne oraz bogato zdobione, często srebrne zastawy stołowe, porcelanę stołową, książki kucharskie i zbiory zabytkowych menu. Część tej kolekcji eksponowana jest w zabytkowych piwnicach z XVIII wieku oraz w kuchni z 1906.

Zachowane lub odtworzone zostały wnętrza pokojów z początku XX wieku, wyposażone w meble, dywany, obrazy i bibeloty z epoki, a także w zbiory ozdobnych mebli XVII i XVIII-wiecznych oraz w rokokowe obicia z kurdybanu.

Muzealna biblioteka posiada wiele cennych starodruków i inkunabułów z okresu 1480–1800, m.in. De Revolutionibus Mikołaja Kopernika wydane w 1566 w Bazylei, Liber Chronicarum wydane w Norymberdze w 1493, pierwsze wydanie O architekturze ksiąg dziesięć Witruwiusza z 1548, książki z biblioteki króla Zygmunta Augusta a także książki z autografami Heweliusza, Kartezjusza i Huygensa.

Galeria

Przypisy

  1. a b Przypkowski 1967 ↓, s. 18-19.
  2. a b c Przypkowski 1967 ↓, s. 22-23.
  3. Strona główna - Polishnews.com, www.polishnews.com [dostęp 2017-11-25] (pol.).

Bibliografia

  • Piotr Maciej Przypkowski, Muzeum Przypkowskich w Jędrzejowie, wyd. Wyd. 2, Kielce: [s.n.], 1999, ISBN 83-911201-0-4, OCLC 749716829.
  • Tadeusz Przypkowski: Państwowe Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie. W: Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego. Alojzy Oborny (red.). T. IV. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1967.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Świętokrzyskie Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Świętokrzyskie Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 51.4 N
  • S: 50.1N
  • W: 19.6 E
  • E: 22 E
Przypkowscy Clock Museum - 07.JPG
Autor: User:Piotrus, Licencja: CC BY-SA 3.0
Opis Przypkowscy Clock Museum in Jędrzejów
Data lipiec 2007
Źródło Praca własna
Autor User:Piotrus
Przypkowscy Clock Museum - 05.JPG
Autor: User:Piotrus, Licencja: CC BY-SA 3.0
Opis Przypkowscy Clock Museum in Jędrzejów
Data lipiec 2007
Źródło Praca własna
Autor User:Piotrus
Przypkowscy Clock Museum - clocks 10.JPG
Autor: User:Piotrus, Licencja: CC BY-SA 3.0
Opis Przypkowscy Clock Museum in Jędrzejów
Data lipiec 2007
Źródło Praca własna
Autor User:Piotrus
Jędrzejów County location map02.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Jędrzejów County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
  • N: 50.88 N
  • S: 50.43 N
  • W: 19.77 E
  • E: 20.60 E
Jedrzejow 20060722 1115.jpg
Autor: Jakub Hałun, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Stare kamienice na Rynku w Jędrzejowie
Przypkowscy Clock Museum - clocks 02.JPG
Autor: User:Piotrus, Licencja: CC BY-SA 3.0
Opis Przypkowscy Clock Museum in Jędrzejów
Data lipiec 2007
Źródło Praca własna
Autor User:Piotrus
Jędrzejów location map.png
Autor: OpenStreetMap contributors, Licencja: ODbL
OpenStreepMap location map of Jędrzejów, Poland:
  • top = 50.6585
  • bottom = 50.6198
  • left = 20.2457
  • right = 20.3357
Przypkowscy Clock Museum - varia 2.JPG
Autor: User:Piotrus, Licencja: CC BY-SA 3.0
Opis Przypkowscy Clock Museum in Jędrzejów
Data lipiec 2007
Źródło Praca własna
Autor User:Piotrus
Przypkowscy Clock Museum - 04.JPG
Autor: Piotrus, Licencja: CC BY-SA 3.0
Przypkowscy Clock Museum in Jędrzejów
Przypkowscy Clock Museum - tapestry 01.JPG
Autor: User:Piotrus, Licencja: CC BY-SA 3.0
Opis Przypkowscy Clock Museum in Jędrzejów
Data lipiec 2007
Źródło Praca własna
Autor User:Piotrus
Przypkowscy Clock Museum - clocks 27.JPG
Autor: User:Piotrus, Licencja: CC BY-SA 3.0
Opis Przypkowscy Clock Museum in Jędrzejów
Data lipiec 2007
Źródło Praca własna
Autor User:Piotrus
Przypkowscy Clock Museum - clocks 15.JPG
Autor: User:Piotrus, Licencja: CC BY-SA 3.0
Opis Przypkowscy Clock Museum in Jędrzejów
Data lipiec 2007
Źródło Praca własna
Autor User:Piotrus