Paprotniki

Paprotniki
Ilustracja
Morfologia nerecznicy samczej
Systematyka[1]
Domenaeukarionty
Królestworośliny
Gromadapaprotniki
Nazwa systematyczna
Pteridophyta
Synonimy
  • Filicinophyta, Polypodiophyta, Pterophyta

Paprotniki (Pteridophyta[a]) – historyczny takson w randze gromady (typu), który stosowany był w dawnych systemach klasyfikacyjnych roślin naczyniowych[2]. Paprotniki wyróżnione były w systemie Augusta Wilhelma Eichlera z 1883, Adolfa Englera z 1892, po raz ostatni wymieniane były jako takson w latach 90. XX wieku (wznawiany podręcznik botaniki Strasburgera z 1991)[3]. Spośród roślin współczesnych do grupy tej zaliczano widłaki, skrzypy, psylotowe i paprocie. Obecnie wiadomo, że grupa ta w takim ujęciu ma charakter parafiletyczny[4][5]. W miejsce dawnych paprotników wyróżnia się odrębne ww. linie rozwojowe roślin, opisywane zwykle w randze gromad, podgromad lub klas[2][6]. Nazwa "paprotniki" stosowana jest często zwyczajowo, a nie taksonomicznie, w podobnym jak niegdyś znaczeniu, w odniesieniu do roślin zarodnikowych, u których pokoleniem dominującym jest sporofit i które osiągnęły podobnie wysoki poziom budowy i rozwoju[7].

Pozycja filogenetyczna paprotników

Fragment drzewa filogenetycznego obejmujący taksony zaliczane dawniej do paprotników (nazwy wytłuszczone)[4]:



mchy (Bryophyta)




widłaki (Lycopodiophyta)


Euphyllophyta

rośliny nasienne (Spermatophyta)


Monilophyta

psylotowe (Psilotopsida)




skrzypowe (Equisetopsida)




strzelichowe (Marattiopsida)



paprociowe (Pteridopsida)








Cechy wspólne

Przyczyną łączenia w jeden takson różnych linii rozwojowych roślin było podobieństwo ich cyklu rozwojowego. Gametofit jest rośliną samodzielną (zieloną lub żyjącą w symbiozie z grzybami). Rozmnażanie płciowe uzależnione jest od wody – plemniki przepływają z plemni do rodni. Po zapłodnieniu z rodni wyrasta sporofit, który usamodzielnia się i osiąga większe rozmiary od gametofitu. U wszystkich grup zaliczanych do paprotników podobnie przebiega proces wytwarzania zarodników, powstających po mejozie w specjalnych organach zwanych zarodniami[2].

Systematyka

Po wcześniejszym odłączeniu się linii rozwojowej widłaków, a później roślin nasiennych, pozostałe rośliny tworzą linię rozwojową oznaczaną bez rangi systematycznej lub jako gromadę pod nazwą Monilophyta. Poniżej podany jest jej podział systematyczny (taksony monofiletyczne)[4]:

  • Klasa: psylotowe Psilotopsida
    • Rząd: nasięźrzałowce Ophioglossales
      • Rodzina: nasięźrzałowate Ophioglossaceae (incl. Botrychiaceae, Helminthostachyaceae)
    • Rząd: psylotowce Psilotales
      • Rodzina: psylotowate Psilotaceae (incl. Tmesipteridaceae)
  • Klasa: skrzypowe Equisetopsida (=Sphenopsida)
    • Rząd: skrzypowce Equisetales
      • Rodzina: skrzypowate Equisetaceae
  • Klasa: strzelichowe Marattiopsida
    • Rząd: strzelichowce Marattiales
      • Rodzina: strzelichowate Marattiaceae (incl. Angiopteridaceae, Christenseniaceae, Danaeaceae, Kaulfussiaceae)
  • Klasa: paprociowe Pteridopsida (=Filicopsida, Polypodiopsida)
    • Rząd: długoszowce Osmundales
      • Rodzina: długoszowate Osmundaceae
    • Rząd: rozpłochowce Hymenophyllales
      • Rodzina: rozpłochowate Hymenophyllaceae (incl. Trichomanaceae)
    • Rząd: glejcheniowce Gleicheniales
      • Rodzina: glejcheniowate Gleicheniaceae (incl. Dicranopteridaceae, Stromatopteridaceae)
      • Rodzina: Dipteridaceae (incl. Cheiropleuriaceae)
      • Rodzina: Matoniaceae
    • Rząd: szparnicowce Schizaeales
      • Rodzina: Lygodiaceae
      • Rodzina: Anemiaceae (incl. Mohriaceae)
      • Rodzina: szparnicowate Schizaeaceae
    • Rząd: salwiniowce Salviniales
      • Rodzina: marsyliowate Marsileaceae (incl. Pilulariaceae)
      • Rodzina: salwiniowate Salviniaceae (incl. Azollaceae)
    • Rząd: olbrzymkowce Cyatheales
      • Rodzina: Thyrsopteridaceae
      • Rodzina: Loxomataceae
      • Rodzina: Culcitaceae
      • Rodzina: Plagiogyriaceae
      • Rodzina: Cibotiaceae
      • Rodzina: olbrzymkowate Cyatheaceae (incl. Alsophilaceae, Hymenophyllopsidaceae)
      • Rodzina: diksoniowate Dicksoniaceae (incl. Lophosoriaceae)
      • Rodzina: Metaxyaceae
    • Rząd: paprotkowce Polypodiales
      • Rodzina: Lindsaeaceae (incl. Cystodiaceae, Lonchitidaceae)
      • Rodzina: Saccolomataceae
      • Rodzina: Dennstaedtiaceae (incl. Hypolepidaceae, Monachosoraceae, Pteridiaceae)
      • Rodzina: Pteridaceae (incl. Acrostichaceae, Actiniopteridaceae, Adiantaceae, Anopteraceae, Antrophyaceae, Ceratopteridaceae, Cheilanthaceae, Cryptogrammaceae, Hemionitidaceae, Negripteridaceae, Parkeriaceae, Platyzomataceae, Sinopteridaceae, Taenitidaceae, Vittariaceae)
      • Rodzina: zanokcicowate Aspleniaceae
      • Rodzina: zachylnikowate Thelypteridaceae
      • Rodzina: rozrzutkowate Woodsiaceae (incl. Athyriaceae, Cystopteridaceae)
      • Rodzina: podrzeniowate Blechnaceae (incl. Stenochlaenaceae)
      • Rodzina: Onocleaceae
      • Rodzina: nerecznicowate Dryopteridaceae (incl. Aspidiaceae, Bolbitidaceae, Elaphoglossaceae, Hypodematiaceae, Peranemataceae)
      • Rodzina: Oleandraceae
      • Rodzina: dawaliowate Davalliaceae
      • Rodzina: paprotkowate Polypodiaceae (incl. Drynariaceae, Grammitidaceae, Gymnogrammitidaceae, Loxogrammaceae, Platyceriaceae, Pleurisoriopsidaceae)

Uwagi

  1. Nazwa naukowa stosowana bywa w różnych ujęciach taksonomicznych odchodząc od pierwotnego znaczenia, np. wg ITIS, the Integrated Taxonomic Information System to monotypowa gromada obejmująca paprociowe.

Przypisy

  1. Jakub Mowszowicz: Zarys systematyki roślin. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982. ISBN 83-01-00708-7.
  2. a b c Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika Systematyka. Wyd. t. 2, wydanie 10. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 83-01-10951-3.
  3. Krzysztof Rostański: Wykłady z botaniki systematycznej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Podręczniki i Skrypty Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach nr 15, 2003. ISBN 83-226-1245-1.
  4. a b c Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf: A classification for extant ferns (ang.). Taxon 55(3): 705–731, 2006. [dostęp 2009-03-24].
  5. Pryer, Kathleen M., Eric Schuettpelz, Paul G. Wolf, Harald Schneider, Alan R. Smith and Raymond Cranfill: Phylogeny and evolution of ferns (monilophytes) with a focus on the early leptosporangiate divergences (ang.). American Journal of Botany 91:1582-1598, 2004. [dostęp 2009-03-20]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  6. James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families – An expanded family scheme (ang.). Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 2009-03-24].
  7. Hanna Wójciak: Porosty, mszaki, paprotniki. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2003, s. 302. ISBN 83-7073-223-2.

Media użyte na tej stronie

Wikispecies-logo.svg
Autor: (of code) cs:User:-xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.