Aleksandretta zielona
Psittacula sumatrana[1] | |||
(Raffles, 1822) | |||
![]() Samiec | |||
![]() Samica w niewoli | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Plemię | |||
Rodzaj | |||
Gatunek | aleksandretta zielona | ||
Synonimy | |||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() |
Aleksandretta zielona[4], papuga zielona[5] (Psittacula sumatrana) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny papug wschodnich (Psittaculidae).
Taksonomia
Gatunek został opisany w 1822 r. na łamach czasopisma „Transactions of the Linnean Society of London” przez angielskiego przyrodnika Thomasa Rafflesa, który nadał mu nazwę Psittacus sumatranus[6][7]. Później gatunek był zaliczany do rodzaju Tanygnathus, ale w 2022 r. Smith et al. przenieśli aleksandrettę zieloną do rodzaju Psittacula, choć zmiana ta została na razie uwzględniona tylko przez autorów Kompletnej listy ptaków świata[4].
W tradycyjnym ujęciu systematycznym wyróżnia się 6 podgatunków: duponti, freeri, everetti, burbidgii, sumatrana i sangirensis[8]. Dawniej były także proponowane podgatunki: mulleri (obecnie traktowany jako synonim P. s. sumatrana) oraz incognitus zamieszkujący Wyspy Banggai. Na podstawie nietypowo ubarwionego osobnika z wyspy Sulawesi został też zasugerowany osobny gatunek heterurus[6]. W 2019 r. zostało zasugerowane, żeby podgatunki everetti, freeri oraz burbidgii przenieść do oddzielnego gatunku – P. everetti, zaś podgatunek duponti uznać za synonim P. everetti everetti[9]; to ujęcie systematyczne zostało zaakceptowane w 2020 r. przez IUCN[10], a w 2021 r. podział na dwa osobne gatunki uwzględnił Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC). Jednak autorzy Kompletnej listy ptaków świata czy Birds of the World na razie nie zaakceptowali tego podziału i wciąż traktują te taksony jako jeden gatunek[4][11]. Ponadto IOC i Birds of the World nadal uznają ważność podgatunku duponti[8][11].
Podgatunki i zasięg występowania
W tradycyjnym, szerszym ujęciu systematycznym wyróżnia się następujące podgatunki aleksandretty zielonej (wraz z zasięgiem występowania)[11][8]:
- P. s. duponti (Parkes, 1971) – wyspa Luzon;
- P. s. freeri (McGregor, 1910) – wyspa Polillo;
- P. s. everetti (Tweeddale, 1877) – aleksandretta filipińska[4] – wyspy Visayas i Mindanao;
- P. s. burbidgii (Sharpe, 1879) – Archipelag Sulu;
- P. s. sumatrana (Raffles, 1822) – aleksandretta zielona[4] – Sulawesi i pobliskie wyspy;
- P. s. sangirensis (A.B. Meyer & Wiglesworth, 1894) – wyspy Sangihe i Talaud.
Morfologia
Papugi zielone osiągają średnio 32 cm długości oraz ważą 230–330 g[12] (inne źródło: 173–344 g[6]). Rozpiętość skrzydeł formy nominalnej wynosi 200–222 mm[13]. W ubarwieniu dominuje kolor zielony. Podgatunek nominatywny dolną część grzbietu oraz kuper ma niebieski[12]. Małe pokrywy skrzydłowe posiadają niebieskawe obrzeżenia, a pozostałe pokrywy skrzydłowe – żółtawe lub zielonkawe. Spodnia część ogona jest żółta. Samce mają czerwony dziób, a samice jasnokremowy. Tęczówka jest żółta, a nogi szare[6].
Podgatunek P. s. burbidgii ma bardziej ciemnoniebieski kuper oraz ogólnie ciemniejsze upierzenie. Głowa bardziej rzuca się w odcień żółtawy[6].
Aleksandretty filipińskie (P. s. everetii) w stosunku do P. s. burbidgii mają jeszcze ciemniejszy kuper[12]. Szyja otoczona jest żółtozielonkawą obrączką[6]. Tęczówki są czerwone[12].
P. s. duponti ma bardziej żółtą szyję niż P. s. everetti[12]. Kuper jest jasnoniebieski[6].
P. s. freeri jest największym podgatunkiem papugi zielonej (mierzą 32–34 cm długości[13]). Upierzenie ma bardziej żółtawe. Pióra na grzbiecie mają niebieskawe obrzeżenia[6].
Młode osobniki upierzenie mają podobne do dorosłych[12].
Ekologia i zachowanie
Papugi zielone zamieszkują tereny do 500 m n.p.m.[3] Ich środowisko stanowią lasy, czasami pojawiają się na obszarach uprawnych[13]. Żyją pojedynczo, w parach lub małych stadach liczących do 15 osobników[12]. Papugi zielone często aktywne są w nocy[6]. W skład ich diety wchodzą orzechy, owoce i nasiona[12] należące do manuk (Leptospermum), figowców (Ficus) i innych roślin[6]. Czasami powoduje szkody na polach uprawnych[12]. Prowadzi osiadły tryb życia[3].
Sezon lęgowy papug zielonych trwa od kwietnia do listopada[12]. Najwcześniej się zaczyna na wyspie Samar. Ptaki te zakładają gniazda w dziuplach położonych na dużej wysokości w drzewach. Samica składa tam 2–4 jaj, które są wysiadywane przez około 25 dni[6]. Młode opuszczają gniazdo w wieku 9 tygodni[12], ale przez kolejne 3 tygodnie są jeszcze pod opieką rodziców[6].
Status
Jak wyżej wspomniano, Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) w 2020 r. zaakceptowała podział taksonomiczny P. sumatrana na dwa odrębne gatunki, które klasyfikuje następująco:
- Psittacula sumatrana – gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Ptak ten opisywany jest jako szeroko rozpowszechniony i dość pospolity do bardzo pospolitego; liczebność populacji może znacznie przekraczać 10 tysięcy osobników; trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy. Takson ten w niewielkim stopniu narażony jest na utratę siedlisk wskutek wylesiania. Dorosłe osobniki i pisklęta są chwytane w pułapki w celu sprzedaży jako ptak klatkowy[3][14].
- Psittacula everetti – gatunek zagrożony (EN, Endangered). Ptak wyjątkowo rzadki, a jego zasięg jest mocno pofragmentowany; liczebność populacji szacuje się na 250–999 dorosłych osobników, a jej trend jest spadkowy. Główne zagrożenie to chwytanie do niewoli zarówno osobników dorosłych, jak i piskląt, w mniejszym stopniu utrata siedlisk[10][15].
Gatunek wymieniony jest w II załączniku CITES[16].
Przypisy
- ↑ Psittacula sumatrana, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
- ↑ a b D. Lepage: Azure-rumped Parrot Tanygnathus sumatranus. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2022-10-09]. (ang.).
- ↑ a b c d BirdLife International, Tanygnathus sumatranus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2022-1 [dostęp 2022-10-08] (ang.).
- ↑ a b c d e Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Psittaculini Vigors, 1825 (Wersja: 2022-09-13). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2022-10-08].
- ↑ P. Mielczarek & W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 109, 1999. ISSN 0550-0842.
- ↑ a b c d e f g h i j k l Tomasz Doroń. Papugi z rodzaju Tanygnathus. „Nowa Exota”. XIV (5). s. 7–9. ISSN 12148962.
- ↑ T.S. Raffles. Second Part of the Descriptive Catalogue of a Zoological Collection made in the Island of Sumatra and its vicinity. „Transactions of the Linnean Society of London”. 13 (2), s. 281, 1822. (ang.).
- ↑ a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v12.2). [dostęp 2022-10-20]. (ang.).
- ↑ T. Arndt , N.J. Collar , M. Wink , The taxonomy of Tanygnathus sumatranus, „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”, 139 (4), 2019, s. 346–354, DOI: 10.25226/bboc.v139i4.2019.a8, ISSN 0007-1595 [dostęp 2020-09-07] .
- ↑ a b BirdLife International, Tanygnathus everetti, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2022-1 [dostęp 2022-10-08] (ang.).
- ↑ a b c N. Collar & P.F.D. Boesman: Azure-rumped Parrot (Tanygnathus sumatranus), version 1.0. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2022-10-09]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k Blue-backed Parrot (Tanygnathus sumatranus). [w:] Parrot Encyclopedia [on-line]. World Parrot Trust. [dostęp 2020-09-07]. (ang.).
- ↑ a b c Blue-backed Parrots aka Müller's (or Mueller's) Parrots, or Azure Rumped Parrots. Beauty of Birds. [dostęp 2020-09-07]. (ang.).
- ↑ Species factsheet: Tanygnathus sumatranus. BirdLife International, 2021. [dostęp 2021-03-19]. (ang.).
- ↑ Species factsheet: Tanygnathus everetti. BirdLife International, 2021. [dostęp 2021-03-19]. (ang.).
- ↑ Tanygnathus sumatranus. [w:] Species+ [on-line]. UNEP-WCMC, CITES Secretariat. [dostęp 2021-03-19]. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
Media użyte na tej stronie
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Autor:
- Tanygnathus_sumatranus_-adult_male-8.jpg: Chris
- derivative work: Snowmanradio (talk)
An adult male Blue-backed Parrot. It is standing on one foot on a branch.
Autor: Jakob Voß, influenced by original art designed at PLoS, modified by Wikipedia users Nina and Beao, Licencja: CC0
Closed Access logo, derived from PLoS Open Access logo. Alternative version.
Autor: TJ Lin, Licencja: CC BY-SA 2.0
A female Blue-backed Parrot, also known as Müller's (Mueller's or Mullers) Parrot, or Azure Rumped Parrot. The horn coloured bill indicates that is is female.
Tanygnathus everetti = Tanygnathus sumatranus everetti, Blue-backed Parrot ssp.