Parki narodowe w Polsce

Rozmieszczenie parków narodowych na terenie Polski

Park narodowy – jedna z form ochrony przyrody w Polsce. Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody z 2004 r.[1] obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin, siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów.

Zasoby przyrodnicze parków narodowych zalicza się do strategicznych zasobów naturalnych Polski zgodnie z art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju[2].

Działalność

Powierzchnia parków narodowych podzielona jest na obszary różniące się zastosowaniem odrębnych metod ochrony przyrody. Wyróżnia się obszar ochrony ścisłej, czynnej i krajobrazowej.

Na obszarach graniczących z parkiem wyznacza się otulinę parku narodowego. W otulinie może być utworzona strefa ochronna zwierząt łownych, niepodlegająca włączeniu do obwodów łowieckich. Teren parków narodowych udostępniony jest do zwiedzania, lecz ruch turystyczny może się tu odbywać wyłącznie w wyznaczonych obszarach, szlakach, drogach, ścieżkach.

Parki narodowe finansowane są z budżetu centralnego. Zarządzają nimi dyrektorzy, a organem doradczym jest Rada Parku. Do 30 kwietnia 2004 parki były nadzorowane przez Krajowy Zarząd Parków Narodowych. Od 1 maja 2004 jego obowiązki przejęło Ministerstwo Środowiska – Departament Leśnictwa, Ochrony Przyrody i Krajobrazu a od 19 stycznia 2007 Samodzielny Wydział ds. Obszarów Natura 2000 i Parków Narodowych. Po powstaniu GDOŚ i RDOŚ 15 października 2008, zadania wynikające z nadzoru Ministra Środowiska nad parkami narodowymi wypełnia Departament Ochrony Przyrody Ministerstwa Środowiska.

W polskich parkach narodowych prowadzone są liczne programy badawcze. Parki odgrywają istotną rolę w edukacji ekologicznej społeczeństwa. Na terenie parków narodowych możliwe jest zwiedzanie oraz turystyka i udostępniają one dobrze rozwiniętą infrastrukturę turystyczną. Wiele z nich posiada specjalnie przygotowane szlaki i centra dydaktyczne oraz muzea przyrodnicze. Zgodnie z ustawą wstęp do parków narodowych może być darmowy lub płatny, jednak cena jednorazowego biletu nie może przekraczać siedmiu złotych.

Lista parków narodowych w Polsce

IlustracjaPark NarodowySymbolRok
utworzenia
PowierzchniaPowierzchnia
otuliny
SiedzibaMezoregionWojewództwo
Babia Góra from Mosorny Groń.jpgBabiogórski
POL Babiogórski Park Narodowy LOGO.svg
okrzyn jeleni
1955
33,92 km2
84,37 km2
Zawoja
Beskid Żywiecko-Orawski małopolskie
Białowieża National Park, Poland (4663861001).jpgBiałowieski
Logo Białowieskiego Parku Narodowego.svg
żubr europejski
1932
105,17 km2
32,24 km2
Białowieża
Równina Bielska podlaskie
View of the lower basin of the Biebrza National Park, Poland (4664144695).jpgBiebrzański
POL Biebrzański Park Narodowy LOGO.svg
batalion
1993
592,23 km2
668,24 km2
Osowiec-Twierdza
Kotlina Biebrzańska podlaskie
East Carpathians Biosphere Reserve, Poland Slovakia Ukraine (7).jpgBieszczadzki
POL Bieszczadzki Park Narodowy LOGO.svg
ryś
1973
292,02 km2
557,83 km2
Ustrzyki Górne
Bieszczady Zachodnie podkarpackie
PN Bory Tucholskie Kacze Oko 03.07.10 p.jpg„Bory Tucholskie”
POL Park Narodowy "Bory Tucholskie" LOGO.svg
głuszec
1996
47,98 km2
129,81 km2
Charzykowy
Równina Charzykowska pomorskie
Drawieński
POL Drawieński Park Narodowy LOGO.svg
wydra
1990
113,42 km2
352,67 km2
Drawno
Równina Drawska lubuskie
wielkopolskie
zachodniopomorskie
Gorce a2.jpgGorczański
LOGO GORCZAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg
salamandra plamista
1981
70,3 km2
123,321 km2
Poręba Wielka
Gorce małopolskie
Formy skalne-Małpolud (Mamut).JPGGór Stołowych
LOGO PARKU NARODOWEGO GÓR STOŁOWYCH.svg
Szczeliniec Wielki
1993
63,4 km2
105,15 km2
Kudowa-Zdrój
Góry Stołowe dolnośląskie
Dziekanow KPN.jpgKampinoski
Kampinoski okragle podstawowe.svg
łoś
1959
385,44 km2
377,56 km2
Izabelin
Kotlina Warszawska mazowieckie
Krkonose Karkonosze Biosphere Reserve, Czech Republic Poland (13).jpgKarkonoski
POL Karkonoski Park Narodowy Logo.svg
dzwonek karkonoski goryczka trójjeściowa
1959
59,51 km2
130,93 km2
Jelenia Góra
Karkonosze dolnośląskie
Krempna, siedziba Magurskiego Parku Narodowego (HB3).jpgMagurski
Logo Magurskiego Parku Narodowego.svg
orlik krzykliwy
1995
123,321 km2
123,321 km2
Krempna
Beskid Niski małopolskie
podkarpackie
Narew River at Strękowa Góra 03(js), Poland.jpgNarwiański
LOGO NARWIAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg
błotniak stawowy
1996
73,5 km2
154,08 km2
Kurowo
Dolina Górnej Narwi podlaskie
Dolina Prądnika a3.jpgOjcowski
Ojcowski Park Narodowy LOGO.svg
nietoperz
1956
21,46 km2
67,77 km2
Ojców
Wyżyna Olkuska małopolskie
Trzy Korony i Facimiech a2.jpgPieniński
Logo Pieninskiego Parku Narodowego Polska.svg
Trzy Korony
1932
23,46 km2
26,82 km2
Krościenko nad Dunajcem
Pieniny małopolskie
Dąb Dominik Trail (24).JPGPoleski
Logo Poleskiego Parku Narodowego.svg
żuraw
1990
97,6 km2
137,03 km2
Urszulin
Pojezierze Łęczyńsko-Włodawskie lubelskie
Koniki polskie RPN2.jpgRoztoczański
POL Roztoczański Park Narodowy LOGO.svg
konik polski
1974
84,82 km2
380,96 km2
Zwierzyniec
Roztocze Środkowe lubelskie
Słowiński PN-wydmy.jpgSłowiński
Logo Słowińskiego Parku Narodowego.svg
mewa
1967
327,44 km2
302,2 km2
Smołdzino
Wybrzeże Słowińskie pomorskie
Lysa Gora goloborze 3914 20080703.jpgŚwiętokrzyski
Swietokrzyski Park Narodowy.svg
jeleń
1950
76,26 km2
207,86 km2
Bodzentyn
Góry Świętokrzyskie świętokrzyskie
Hala Gąsienicowa - sierpień.jpgTatrzański
POL Tatrzański Park Narodowy LOGO since 2009.svg
kozica tatrzańska
1955
211,81 km2
1,81 km2
Zakopane
Tatry Reglowe
Tatry Wysokie
Tatry Zachodnie
małopolskie
Ujscie Warty PN 09-2017 img04.jpgUjście Warty”
Logo Park Narodowy "Ujście Warty".svg
gęś zbożowa
2001
79,56 km2
104,54 km2
Chyrzyno
Kotlina Freienwaldzka
Kotlina Gorzowska
lubuskie
Jezioro Kociołek.jpgWielkopolski
POL Wielkopolski Park Narodowy LOGO.svg
puszczyk
1957
76,2 km2
105,03 km2
Jeziory
Poznański Przełom Warty
Wysoczyzna Grodziska
wielkopolskie
20130817 135756 Android.jpgWigierski
LOGO WIGIERSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg
bóbr
Jezioro Wigry
1989
150,85 km2
112,84 km2
Krzywe
Pojezierze Suwalskie
Równina Augustowska
podlaskie
Okolice Wisełki.jpgWoliński
POL Woliński Park Narodowy LOGO.svg
bielik
1960
109,37 km2
33,69 km2
Międzyzdroje
Uznam i Wolin zachodniopomorskie

Muzea prowadzone przy parkach narodowych

Planowane parki narodowe

Jurajski Park Narodowy

Rezerwat Góra Zborów

Projektowany park narodowy w Polsce, w województwie śląskim, mający obejmować obszar pomiędzy Zawierciem a Częstochową, stanowiący część Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Jurajski Park Narodowy miałby być dwudziestym czwartym parkiem narodowym w Polsce, o jednej z najmniejszych powierzchni.

Pierwsze plany powstania parku sięgają lat siedemdziesiątych a pomysł narodził się wśród botaników Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Projekt Parku wykonał zespół z Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem prof. dra hab. Romualda Olaczka[3].

Projektowany park obejmowałby dwa obszary: część złotopotocką o powierzchni 3,5 tys. ha – obejmującą m.in. zabytkowy dworek Krasińskich w Złotym Potoku i rezerwat przyrody Parkowe oraz część olsztyńską o powierzchni blisko 1,1 tys. ha – na której znajdują się m.in. ruiny zamku w Olsztynie koło Częstochowy i rezerwat przyrody Sokole Góry. Krajobraz urozmaicają m.in. liczne wapienne skałki – tzw. ostańce – oraz dolinki i czynne źródła krasowe. 6 obiektów przyrody nieożywionej nie jest objętych obecnie żadną formą ochrony (m.in. Jaskinia Wierna, Jaskinia na Dupce, Kamieniołom Warszawski w Siedlcu, Góra Zamkowa). Znajdują się tu jednak w sumie cztery rezerwaty przyrody – Sokole Góry, Ostrężnik, Parkowe i Bukowa Kępa (poza granicami planowego parku, ale w jego otulinie znalazłby się rezerwat przyrody Kaliszak). Istnieje też stanowisko dokumentacyjne przyrody Jaskinia Wiercica, a także dwie ostoje olsztyńsko-mirowska i złotopotocka, które wejdą do europejskiej sieci Natura 2000. Projektowane jest też stworzenie użytku ekologicznego Skałki Olsztyńskie i rezerwatu Góry Gorzkowskie

Posiedzenie zespołu studyjnego do spraw ustanowienia Jurajskiego Parku Narodowego[3]

Turnicki Park Narodowy

Tyrawka

Turnicki Park Narodowy o powierzchni 19 tysięcy hektarów miałby powstać na terenie gmin Bircza, Fredropol i Ustrzyki Dolne w województwie podkarpackim. Proponowane granice Parku rozciągać się miały od granicy państwowej z Ukrainą koło Kalwarii Pacławskiej, poprzez Leszczyny, Makową i Rybotycze (granicą lasu), obok Posady Rybotyckiej przez Łodzinkę Dolną i Wolę Korzeniecką w okolice Birczy i dalej (granicą lasu) do Leszczawy Dolnej i Górnej i wreszcie przez Trzcianiec, Wojtkową i Jureczkową do granicy państwowej z Ukrainą na północ od Krościenka[4].

Historia starań o Turnicki Park Narodowy

Pierwsze propozycje utworzenia parku narodowego na terenie Pogórza Przemyskiego pojawiły się już przed II wojną światową. Park narodowy miał powstać na bazie lasów należących do Polskiej Akademii Umiejętności, zapisanych Akademii testamentem Pawła Tyszkowskiego i Piotra Kwiatkowskiego i nosić nazwę Wschodniokarpacki Park Narodowy[5].

Po wojnie propozycja utworzenia parku narodowego pojawiła się w maju 1982 roku, na II zjeździe Ligi Ochrony Przyrody w Przemyślu, dzięki staraniom profesorów Janusza Kotlarczyka i Jerzego Pióreckiego[4]. Padła wówczas propozycja nazwy – „Park Narodowy Doliny Środkowego Wiaru”. Proponowano również nazwy: „Park Narodowy Brzeżnych Karpat”, „Lędziański Park Narodowy”, „Wschodniokarpacki Park Narodowy”[4], oraz najbardziej popularny projekt nazwy „Turnicki Park Narodowy”. Nazwa ta wywodzi się od centralnie położonego dzikiego masywu górskiego Turnica (563 m n.p.m.) oraz wypływającej zeń rzeki o tej samej nazwie[4]. Znajduje się tam Rezerwat przyrody Turnica. Na obszarze tym bytują wilki, rysie, żbiki oraz gniazduje 9 par orła przedniego.

Później, w 1992 utworzenie Parku proponował ówczesny minister ochrony środowiska – Stefan Kozłowski, który wystąpił z takim wnioskiem do wojewody przemyskiego.

W 1994 propozycja utworzenia Parku została pozytywnie zaopiniowana przez Państwową Radę Ochrony Przyrody.

W 1995 Rada Ekologiczna przy Prezydencie RP domaga się jak najszybszego utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. Jednak ówczesny minister Stanisław Żelichowski uznał, iż nie widzi możliwości powołania nowego parku. Poparła go Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie, która wcześniej wobec projektu miała stanowisko pozytywne. Również samorządy gmin Bircza i Fredropol stanowczo sprzeciwiły się projektowi utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. 15 lutego 1996 roku powołano społeczną radę Turnickiego Parku Narodowego, w skład której weszli autorzy projektu, profesorowie Stefan Kozłowski i Roman Andrzejewski, przyrodnicy oraz przedstawiciele Pracowni na rzecz Wszystkich Istot. Przewodniczącym rady został ornitolog Przemysław Kunysz[6]. Od początku prowadzenia kampanii na rzecz utworzenia Turnickiego Parku Narodowego stowarzyszeniu Pracownia na rzecz Wszystkich Istot udało się uzyskać poparcie dla tej idei w mediach lokalnych i ogólnopolskich, stowarzyszenie zebrało około 50 tysięcy podpisów pod petycjami na rzecz parku. W 1997 roku trafiły one do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa[7]. W 1998 propozycja była omawiana w Senacie RP[8]. W 1999 roku Przemyskie Towarzystwo Ornitologiczne wspólnie z Pracownią na rzecz Wszystkich Istot wystosowało do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa list, w którym proponowały wprowadzenie „Moratorium dla Lasów Arłamowskich”, które powstrzymałoby niekorzystne zmiany w środowisku leśnym na terenie przyszłego TPN do momentu jego utworzenia[9]. Obecnie pozyskuje się na tym terenie ok. 100 000 m³ drewna rocznie[10].

W marcu 2008 odbyło się spotkanie założycielskie Stowarzyszenia na rzecz Utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. Celem Stowarzyszenia miało być m.in. promocja tej inicjatywy oraz przekazywanie rzetelnych informacji o funkcjonowaniu parku, edukowanie w kwestiach świadomości ekologicznej, podejmowanie działań prawnych, reagowanie na inwestycje stojące w jasnej sprzeczności z prawem ochrony przyrody i dyrektywami – siedliskową i ptasią[11]. Aktualnie jedną z organizacji pozarządowych prowadzących działania na rzecz promowania idei utworzenia Turnickiego Parku Narodowego oraz kreowania zrównoważonego rozwoju w przyszłej otulinie parku zajmuje się Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze.

W 2015 złożono wnioski w sprawie ustanowienia pomnikami przyrody 1064 jodeł pospolitych (o obwodzie 3 – 4,7 m), 748 buków zwyczajnych (o obwodzie 3 – 5,6 m), 45 jaworów (258–412 cm obwodu) oraz 74 grabów pospolitych (1,9 – 3,3 m obwodu), stanowiących najcenniejsze okazy drzewostanu na terenie postulowanego Parku[12].

W roku 2017 w Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Rzeszowie złożony został projekt utworzenia na łącznej powierzchni 8 106,79 ha rezerwatu przyrody „Reliktowa Puszcza Karpacka” chroniącego najcenniejsze przyrodniczo obszary planowanego Turnickiego Parku Narodowego. Regionalnemu organowi ochrony środowiska poza projektem aktu prawnego powołującego rezerwat przekazano ponad 400-stronnicową dokumentację opisującą unikatowe w skali kraju walory przyrodnicze tego terenu[13][14][15].

Mazurski Park Narodowy

Mazurski Park Narodowy miałby zostać wyodrębniony z terenów obecnego parku krajobrazowego i obejmować: rzekę Krutynię, jeziora Nidzkie i Łuknajno. Są dwie propozycje obszarów: mniejsza ma obejmować 34,5 tys. ha, większa – 39,5 tys. ha. W obu tych wariantach największą powierzchnię w parku zajmowałaby woda a następnie lasy i bagna. Skarb Państwa jest właścicielem ponad 90% tych terenów[16].

Szczeciński Park Narodowy

W latach 80. XX wieku na terenie Puszczy Bukowej na południowy wschód od Szczecina przewidywano objęcie ochroną około 8000 hektarów powierzchni, przy czym połowę stanowić miał park narodowy, a połowę – krajobrazowy (Szczeciński Park Krajobrazowy „Puszcza Bukowa”, powstały ostatecznie 4 listopada 1981, ma powierzchnię 20 938 hektarów, w tym otulina – 11 842 ha). Jako argument na rzecz powstania parku podawano względy ochrony przyrody, a także zapewnienie mieszkańcom Szczecina terenów aktywnego wypoczynku[17].

W 1993 powołano w Szczecinie Towarzystwo Miłośników Puszczy Bukowej, którego celem było stworzenie lobby popierającego utworzenie Szczecińskiego Parku Narodowego[18]. Działania te nie przyniosły rezultatów.

Park Narodowy Dolina Dolnej Odry

Utworzony 28 czerwca 1995 roku na terenie brandenburskiego powiatu Uckermark w Niemczech Park Narodowy Doliny Dolnej Odry (niem. Nationalpark Unteres Odertal), obejmujący obszar 10 418 ha na lewym brzegu Odry, stanowi część polsko-niemieckiego zespołu obszarów chronionych, obejmującego po polskiej stronie Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry i Cedyński Park Krajobrazowy. Dokumentacja projektowa parku powstała w 1991 roku, przy czym zakładała utworzenie parku narodowego po obu stronach granicy (autorami dokumentacji byli profesorowie Michael Succow i Mieczysław Jasnowski). Od tego czasu trwają starania o pełne zrealizowanie tego projektu, które inicjowane są przez Stowarzyszenie Przyjaciół Niemiecko-Polskiego Europejskiego Parku Narodowego Dolina Dolnej Odry (Verein der Freunde des Deutsch-Polnischen Europa-Nationalparks Unteres Odertal e.V.) z siedzibą w Criewen koło Schwedt/Oder.

Park powołany został w celu ochrony dna doliny Odry wraz z jej starorzeczami i kompleksami szuwarów, łąk zalewowych i lasów łęgowych. Zbocza doliny Odry porastają lasy mieszane, miejscami także murawy kserotermiczne. Zróżnicowanie siedlisk jest znaczne i warunkuje występowanie ogromnej różnorodności gatunkowej flory i fauny, zwłaszcza ptaków.

Lasy Mirachowskie

Przed II wojną światową czynione były przygotowania do utworzenia w kompleksie Lasów Mirachowskich (7000 ha) Parku Narodowego ze względu na walory krajobrazowo-przyrodnicze (jeziora, leśne uroczyska, liczny starodrzew) oraz unikatową florę i faunę (żółw błotny, paproć górska podrzeń żebrowiec). Jednak wiele roślin (tyrfobiontów) w tym rejonie zanikło w wyniku melioracji torfowisk prowadzonych w okresie PRL[19], podobnie działalność człowieka doprowadziła do wyginięcia głuszca, chronionego na tym obszarze już od 1916 roku. Aktualnie walory tego obszaru chronione są w rezerwatach Staniszewskie Zdroje, Kurze Grzędy, Żurawie Błota, Jezioro Turzycowe, Leśne Oczko, Staniszewskie Błoto, Lubogoszcz i Szczelina Lechicka.

Inne

Poza ww. wysuwano również projekty utworzenia Parków Narodowych: Knyszyńskiego, Orawskiego, Janowskiego, Sobiborskiego, Chełmskiego, Puszczy Śląskiej[20], Stawów Milickich[21] oraz Podziemnego Parku Narodowego – Kopalni Soli Wieliczka[22].

Trudności prawne związane z tworzeniem nowych parków narodowych w Polsce

W uchwale z dnia 7 września 2020 r. Rada Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oceniła negatywnie istniejący stan prawny dotyczący możliwości tworzenia oraz powiększania parków narodowych w Polsce:

Uzależnienie utworzenia parku narodowego od zgody jednostek samorządu terytorialnego, na których obszarze park narodowy miałby powstać – mimo że sprawa ta nie ma charakteru lokalnego, lecz ogólnopaństwowy – budzi istotne i uzasadnione wątpliwości co do zgodności z Konstytucją, w szczególności z jej art. 5, art. 31 ust. 3, art. 74 oraz art. 86. Godzi ono w ciążący na władzy publicznej obowiązek ochrony środowiska i wspierania jego poprawy przy uwzględnieniu zasady zrównoważonego rozwoju, jak też w obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego współczesnym i przyszłym pokoleniom. Obecny stan prawny uniemożliwia prowadzenie polityki państwa, gdyż nie jest ono w stanie osiągać celów, które zakłada w aktach planistycznych. Przewidują one bezskutecznie od lat utworzenie co najmniej Turnickiego, Jurajskiego oraz Mazurskiego Parku Narodowego, jak też powiększenie powierzchni innych parków narodowych.

Zobacz też

Uwagi

Przypisy

  1. Tekst ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2021 r. poz. 1098)
  2. Dz.U. z 2001 r. nr 97, poz. 1051
  3. a b Posiedzenie zespołu studyjnego do spraw ustanowienia Jurajskiego Parku Narodowego. 2007-10-29. [dostęp 2011-01-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-08)].
  4. a b c d Czy powstanie Turnicki Park Narodowy?. Nowiny. [dostęp 9 maja 2008].
  5. Anita Karwowska, Dla kogo powinna istnieć puszcza? Dla Ciebie, czy dla myśliwych?, „Metrocafe.pl”, 9 września 2015.
  6. Dzikie Życie, wrzesień 2003, Nr 9/111 „Turnicki węzeł gordyjski” (pol.). [dostęp 6 stycznia 2009].
  7. Działania Pracowni na rzecz Wszystkich Istot w celu utworzenia TPN. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-01-27)].
  8. Diariusz Senatu RP nr 13. Senat RP, 2008. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-05)].
  9. Dzikie Życie, lipiec/sierpień 1999, Nr 7,8/61,61 „List do ministra ochrony środowiska”. [dostęp 6 stycznia 2009].
  10. Czyli z lasu wyjeżdża dziennie dziesięć 40-tonowych ciężarówek obładowanych pniami często ponad stuletnich drzew
  11. Powstało stowarzyszenie na rzecz Turnickiego Parku Narodowego. Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, 2008-04-03. [dostęp 2018-09-24].
  12. Anita Karwowska: Walka o tysiące najcenniejszych drzew w Puszczy Karpackiej. Mogą zostać wycięte. W: metro.gazeta.pl [on-line]. 2015-09-23. [dostęp 2018-09-24].
  13. Projektowany Turnicki Park Narodowy rezerwatem już teraz? – Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze, „Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze”, 10 stycznia 2017 [dostęp 2018-02-22] [zarchiwizowane z adresu 2017-01-24].
  14. Odrzucony wniosek o utworzenie rezerwatu „Reliktowa Puszcza Karpacka” – gospodarkaPodkarpacka.pl, gospodarkapodkarpacka.pl [dostęp 2018-02-22] (pol.).
  15. Wniosek o utworzenie rezerwatu przyrody „Reliktowa Puszcza Karpacka”, „Nauka w Polsce” [dostęp 2018-02-22] (pol.).
  16. Mazurski Park Narodowy. [dostęp 2011-01-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-11-20)].
  17. Stefan Kozłowski, Parki narodowe, „Poznaj swój kraj”, nr 6, 1984, s. 14, ISSN 0832-6151.
  18. Zielone Brygady, nr 3(45)/93
  19. Dariusz Podbereski, Marcin S. Wilga: Wędrówki Przyrodnicze, Trasy wycieczek przyrodniczych. Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskie, 1995, s. 100. ISBN 83-85843-48-5.
  20. Ireneusz Hebda, Grzegorz Kłys, Arkadiusz Nowak, O UTWORZENIE PARKU NARODOWEGO „PUSZCZA ŚLĄSKA”, Acta Geographica Silesiana, 21. WNoZ UŚ, Sosnowiec, 2016, s. 41–49, 2016.
  21. Chciwość – Jestem na pTak!, jestemnaptak.pl [dostęp 2020-12-29].
  22. Józef Partyka, Ruch turystyczny w polskich parkach narodowych, „Folia Turistica”, 22, AWF Kraków, 2010, s. 11, ISSN 0867-3888.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

POL województwo podkarpackie flag.svg
Flaga województwa podkarpackiego
POL województwo dolnośląskie flag.svg
Flaga województwa dolnośląskiego
Dolina Prądnika a3.jpg
Autor: Jerzy Opioła, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Dolina Prądnika (Ojcowski Park Narodowy)
Słowiński PN-wydmy.jpg
Słowiński Park Narodowy - wydmy
Herb Polski.svg
Uproszczony obraz godła Polski; oficjalne godło: Image:Coat of arms of Poland-official.png
Formy skalne-Małpolud (Mamut).JPG
Autor: Poconaco, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
To jest fotografia obszaru chronionego w ramach programu Natura 2000 o identyfikatorze
Lysa Gora goloborze 3914 20080703.jpg
Autor: Jakub Hałun, Licencja: CC BY-SA 3.0
Gołoborze na Łysej Górze (Świętym Krzyżu) w Górach Świętokrzyskich
Gorce a2.jpg
Autor: Jerzy Opioła, Licencja: CC BY-SA 3.0
Polana Młyńska (Gorce)
POL Park Narodowy "Bory Tucholskie" LOGO.svg
Logo Parku Narodowego "Bory Tucholskie".
Trzy Korony i Facimiech a2.jpg
Autor: Jerzy Opioła, Licencja: CC BY 2.5
Trzy Korony, Facimiech, rafting on the Dunajec River (Pieniny)
20130817 135756 Android.jpg
Autor: Michal Drygajlo, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
To jest fotografia obszaru chronionego w ramach programu Natura 2000 o identyfikatorze
Logo Białowieskiego Parku Narodowego.svg
Logo Białowieskiego Parku Narodowego - w pełni zgodne z zarządzeniem dyrektora Parku z 21 stycznia 2021. [1]
POL Woliński Park Narodowy LOGO.svg
Logo Wolińskiego Parku Narodowego
Ojcowski Park Narodowy LOGO.svg
Logo Ojcowskiego Parku Narodowego
LOGO WIGIERSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg
Logo Wigierskiego Parku Narodowego
Logo Poleskiego Parku Narodowego.svg
Autor: Poleski Park Narodowy, Licencja: CC BY-SA 4.0
Logo Poleskiego Parku Narodowego obowiązujące od 2015 roku
LOGO NARWIAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg
Logo Narwiańskiego Parku Narodowego
POL Wielkopolski Park Narodowy LOGO.svg
Logo Wielkopolskiego Parku Narodowego
LOGO GORCZAŃSKIEGO PARKU NARODOWEGO.svg
Logo Gorczańskiego Parku Narodowego
Krkonose Karkonosze Biosphere Reserve, Czech Republic Poland (13).jpg
Autor: Sebastian Mierzwa, Licencja: CC BY-SA 4.0
Krkonose Karkonosze Biosphere Reserve, Czech Republic Poland
Dziekanow KPN.jpg
Autor: Hiuppo, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Dziekanow Lesny, part of Lomianki, in national park
Logo Park Narodowy "Ujście Warty".svg
Autor: Pnujsciewarty, Licencja: CC BY-SA 4.0
Logo Parku Narodowego "Ujście Warty", obowiązujące od 2016 roku.
Ujscie Warty PN 09-2017 img04.jpg
Autor: A.Savin (WikiCommons), Licencja: FAL
Ujście Warty National Park near Kostrzyn nad Odrą (Poland)
PN Bory Tucholskie Kacze Oko 03.07.10 p.jpg
Autor: Przykuta, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kacze Oko - jezioro dystroficzne w Parku Narodowym Bory Tucholskie, objęte ochroną ścisłą (o powierzchni 0,3 ha, głębokości maksymalnej 5,4 m i głębokości średniej 4,6 m)
LOGO PARKU NARODOWEGO GÓR STOŁOWYCH.svg
Logo Parku Narodowego Gór Stołowych
Bircza view.jpg
Autor: p'alkin, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Bircza view, dec. 2006 - National road DK28 (Poland)
ParkinarodowePL.png
Autor: Ventic, Licencja: CC BY-SA 4.0
Parki narodowe w Polsce (2017)
Kampinoski okragle podstawowe.svg
Autor: Kampinoski Park Narodowy, Licencja: CC BY-SA 4.0
Logo Kampinoskiego Parku Narodowego od 2016 r.
Babia Góra from Mosorny Groń.jpg
Autor: Jurek Giertuga, Licencja: CC BY 3.0
To jest fotografia obszaru chronionego dostępnego w CRFOP pod numerem
POL Roztoczański Park Narodowy LOGO.svg
Logo Roztoczańskiego Parku Narodowego
Poland Zborów reserve.jpg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Merlin (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0
Poland, nature reserve "Góra Zborów".
TyrawskiPotok1.JPG
Potok Tyrawski w Tyrawie Wołoskiej
Narew River at Strękowa Góra 03(js), Poland.jpg
Autor: Jerzy Strzelecki, Licencja: CC BY-SA 3.0
Narew wiosną - widok ze Strękowej Góry
Białowieża National Park, Poland (4663861001).jpg
Autor: Frank Vassen from Brussels, Belgium, Licencja: CC BY 2.0
Białowieża National Park, Poland
Dąb Dominik Trail (24).JPG
Autor: Azymut (Rafał M. Socha), Licencja: CC BY-SA 4.0
Poleski Park Narodowy - Ścieżka przyrodnicza "Dąb Dominik"
POL Bieszczadzki Park Narodowy LOGO.svg
Logo Bieszczadzkiego Parku Narodowego.
POL Tatrzański Park Narodowy LOGO since 2009.svg
Logo Tatrzańskiego Parku Narodowego od 2009
Hala Gąsienicowa - sierpień.jpg
Autor: Aneta Pawska, Licencja: CC BY 3.0
To jest fotografia obszaru chronionego dostępnego w CRFOP pod numerem
POL Drawieński Park Narodowy LOGO.svg
Logo Karkonoskiego Parku Narodowego
Drawienski Park Narodowy - Leg nad Plociczna 1.jpg
(c) I, NH2501, CC BY 2.5
Łęgi nad Płociczną - łęg nad kanałem łączącym jezioro Płociczno z jeziorem Ostrowieckim, żółty szlak, Drawieński Park Narodowy
View of the lower basin of the Biebrza National Park, Poland (4664144695).jpg
Autor: Frank Vassen from Brussels, Belgium, Licencja: CC BY 2.0
View of the lower basin of the Biebrza National Park, Poland
Koniki polskie RPN2.jpg
Autor: Adrianna Rafalska, Licencja: CC BY 4.0
Koniki polskie w Roztoczańskim Parku Narodowym. W tle widoczna Bukowa Góra.
Jezioro Kociołek.jpg
Autor: Nostrix, Licencja: CC BY-SA 4.0
Jezioro Kociołek w Wielkopolskim Parku Narodowym
Okolice Wisełki.jpg
Autor: Oktana123, Licencja: CC BY 3.0
To jest fotografia obszaru chronionego dostępnego w CRFOP pod numerem
POL Babiogórski Park Narodowy LOGO.svg
Logo Babiogórskiego Parku Narodowego.
POL Biebrzański Park Narodowy LOGO.svg
Logo Biebrzańskiego Parku Narodowego