Personel
Gatunek | |
---|---|
Rok produkcji | 1975 |
Data premiery | 13 stycznia 1976 |
Kraj produkcji | |
Język | |
Czas trwania | 66 min |
Reżyseria | |
Scenariusz | Krzysztof Kieślowski |
Główne role | |
Zdjęcia | |
Scenografia | |
Kostiumy | Izabella Konarzewska |
Montaż | |
Wytwórnia |
Personel – polski zakulisowy[1] film obyczajowy z 1975 roku w reżyserii i według scenariusza Krzysztofa Kieślowskiego. Personel jest autobiograficzną opowieścią o absolwencie technikum teatralnego, który zostaje zmuszony do zajęcia własnego stanowiska w sporze pomiędzy pracownikami wielkomiejskiej opery. Film był obficie nagradzany w kraju i za granicą, otrzymując między innymi Srebrne Lwy Gdańskie na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, Grand Prix Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Mannheim i Heidelbergu oraz Złote Grono na Lubuskim Lecie Filmowym. Niekiedy Personel jest wskazywany jako zapowiedź nurtu określanego mianem kina moralnego niepokoju[2][3][4].
Fabuła
Główny bohater filmu, Romek Januchta, jest absolwentem technikum teatralnego. Rozpoczyna swoją pierwszą pracę w pracowni krawieckiej w operze, wykonując ciężką zakulisową pracę. Niebawem Romek musi stanąć po określonej stronie w walce o władzę, jaka zawiązuje się w operze. Jego przyjaźń ze starszym pracownikiem teatru, krawcem Sową, krytycznie oceniającym program artystyczny teatru i skonfliktowanym z jednym z narcystycznych i kłótliwych śpiewaków operowych, zostaje wystawiona na próbę przez dyrekcję opery i szefa komunistycznej organizacji młodzieżowej. Romek wstawia się za Sową, ale pod wpływem nacisków dyrektora opery, aby odnieść sukces w zawodzie, musi napisać donos na kolegę. W ostatniej scenie Romek musi podjąć pierwszą dorosłą decyzję polityczną: czy wystąpić przeciwko Sowie, współpracować i czerpać z tego korzyści, czy pozostać lojalnym wobec przyjaciela i siebie. Otwarte zakończenie filmu pokazuje Romka siedzącego przed pustą kartką w gabinecie dyrektora opery, z gotowym piórem w ręku[5].
Obsada
Źródło: Filmpolski.pl[6]
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Machulski_Juliusz.jpg/220px-Machulski_Juliusz.jpg)
- Juliusz Machulski – Romek Januchta
- Irena Lorentowicz – pani scenografka
- Włodzimierz Boruński – kierownik techniczny w teatrze, dawny znajomy ciotki Romka
- Michał Tarkowski – krawiec Sowa
- Tomasz Lengren – krojczy Romek
- Andrzej Siedlecki – śpiewak Andrzej Siedlecki
- Tomasz Zygadło – przewodniczący organizacji młodzieżowej
- Krystyna Wachelko – dziewczyna w pociągu
- Janusz Skalski – kierownik pracowni krawieckiej
- Helena Kowalczykowa – ciotka Romka (niewymieniona w czołówce)
- Wilhelm Kłonowski – krawiec
- Ludwik Mika – dyrektor teatru
- Waldemar Karst – tancerz
- Henryk Sawicki – baletmistrz
Produkcja
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Kie%C5%9Blowski_1972.png/220px-Kie%C5%9Blowski_1972.png)
Personel, wyprodukowany przez Zespół Filmowy „Tor”, jest zaliczany do najbardziej autobiograficznych filmów Kieślowskiego. Podobnie jak bohater filmu, Kieślowski ukończył w 1962 roku warszawskie technikum teatralne i przez rok pracował jako garderobiany w Teatrze Współczesnym w Warszawie, gdzie usługiwał takim aktorom jak Zbigniew Zapasiewicz, Tadeusz Łomnicki, Aleksander Bardini i Edward Dziewoński. Filmowy Romek, podobnie jak Kieślowski, jest nieśmiałym prowincjuszem skarlałym w zderzeniu w wielkomiejską rzeczywistością[7]. Kieślowski opisywał przedstawioną w filmie opowieść jako „historię zawodu, którego doznał chłopiec (nasz bohater), przychodząc do teatru z tak wielkimi nadziejami”[1].
Jak pisał Robert Birkholc, Kieślowski szczególnie dbał o autentyzm swej opowieści, świadomie wykorzystując poetykę kina dokumentalnego: „film nakręcono ruchliwą kamerą «z ręki», podpatrującą banalne sytuacje z życia bohaterów, a wiele dialogów zostało zaimprowizowanych”[8]. Oprócz prawdziwych krawców w filmie wystąpili aktorzy niezawodowi i reżyserzy. Główną rolę Romka otrzymał ówczesny student reżyserii, późniejszy znany reżyser Juliusz Machulski, podczas gdy rolę przewodniczącego organizacji młodzieżowej Kieślowski powierzył znanemu dokumentaliście Tomaszowi Zygadle[9]. Scenografię do Personelu zaprojektował Tadeusz Kosarewicz, a zdjęcia do filmu wykonał Witold Stok. Montażem zajęła się wieloletnia współpracowniczka Kieślowskiego, Lidia Zonn[6].
Odbiór
Tadeusz Lubelski odczytywał Personel Kieślowskiego jako jeden z ostatnich filmów trzeciej fali (Kina Młodej Kultury), który podążał za postulatami obecnymi w książce Adama Zagajewskiego i Juliana Kornhausera Świat nie przedstawiony. Zdaniem Lubelskiego najważniejszy konflikt w filmie opiera się na opozycji pomiędzy operą (kulturą oficjalną) a kabaretem (kulturą nieoficjalną), którego założenie w pewnym momencie filmu proponuje Romek[10]. Jak twierdził Lubelski, filmowa opera, tak jak kultura oficjalna Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, „straciła zdolność mówienia prawdy”[10].
Ewa Mazierska interpretowała filmowy świat Personelu jako metaforę zależności kultury oficjalnej od państwa, traktując filmową operę jako „Fordowską instytucję”, zatrudniającą sporą grupę artystów i pracowników technicznych. W kulturze wysokiej, jaką reprezentowała opera w Personelu, od artystów oczekiwano „nie samowystarczalności ekonomicznej, ale oświecenia i edukacji mas w duchu socjalizmu”[11]. Inicjatywa, jaką proponuje założyć Romek – kabaret – też z czasem staje się zależna od władz komunistycznych, co obrazuje zdaniem Mazierskiej dylematy związane z zawłaszczeniem przejawów buntu przez kulturę oficjalną[12].
Wojciech Świdziński, porównując Personel z podobnym tematycznie filmem Aktorzy prowincjonalni (1978) Agnieszki Holland, rozpatrywał oba dzieła jako przejaw odrębnego gatunku, filmu zakulisowego. Świdziński tak charakteryzował założenia gatunku oraz obu filmów:
W obu obrazach po licznych perypetiach dochodzi co prawda do udanych premier, ale przynoszą one nie happy end – triumf czy poczucie ulgi – lecz moralną klęskę. Zakulisowa wspólnota okazuje się złudzeniem, a efekt artystyczny to raczej wynik wygodnej umowy między występującymi a widzami niż doniosłego aktu twórczego. W zinstytucjonalizowanym świecie teatru pracownicy sztuki to skupione na sobie jednostki, z których większość, wykorzystując w swej pracy rutynę i chałturnicze chwyty, bagatelizuje kwestie artystyczne. Tylko nieliczni cierpią, nie mogą porzucić ideałów, które przyciągnęły ich do teatru[1].
Doug Cummings z australijskiego „Senses of Cinema” twierdził, iż Personel wyróżnia się „przekonującym odtworzeniem chaosu życia za kulisami, a jego kulminacją jest rodzaj etycznego podejmowania decyzji, na którym Kieślowski będzie się coraz bardziej koncentrował”[13]. Tadeusz Szczepański podkreślał, że Kieślowski, kręcąc Personel, „pragnął ukazać jedną z pułapek, na jakie byli narażeni ludzie, zwłaszcza młodzi, w PRL-u. Udało mu się na prostym przykładzie z życia rozpoczynającego pierwszą pracę chłopca […] odsłonić działanie mechanizmu moralnej deprawacji”[14]. Robert Birkholc podsumowywał, że „widzowie, którzy nie przepadają za bardziej metafizycznym, późnym Kieślowskim zaliczają często ten skromny, ale niebanalny i szczery obraz do najwybitniejszych dzieł twórcy Trzech kolorów”[8].
Nagrody
Rok | Festiwal/instytucja | Nagroda | Odbiorca[6] |
---|---|---|---|
1975 | Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Mannheim i Heidelbergu | Grand Prix | Krzysztof Kieślowski |
Międzynarodowa Katolicka Nagroda Filmowa | |||
Dyskusyjny Klub Filmowy w Świebodzinie | Samowar, Nagroda Entuzjastów Kina | ||
Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna w Łodzi | Nagroda im. Andrzeja Munka | ||
1976 | Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych „Młodzi i Film” | Grand Prix „Wielki Jantar” | |
Czasopismo „Film” | Nagroda za debiut reżyserski w filmie fabularnym | ||
Festiwal Polskich Filmów Fabularnych | Srebrne Lwy Gdańskie | ||
Nagroda Dziennikarzy w kategorii filmu telewizyjnego | |||
1979 | Lubuskie Lato Filmowe | Złote Grono |
Przypisy
- ↑ a b c Świdziński 2021 ↓, s. 206.
- ↑ Jachimczyk 2017 ↓, s. 28.
- ↑ Dabert 2003 ↓, s. 24.
- ↑ Maron 2011 ↓, s. 125.
- ↑ Haltof 2004 ↓, s. 29–30.
- ↑ a b c Personel w bazie filmpolski.pl
- ↑ Haltof 2004 ↓, s. 33.
- ↑ a b Birkholc 2017 ↓.
- ↑ Haltof 2004 ↓, s. 30.
- ↑ a b Lubelski 2015 ↓, s. 352.
- ↑ Mazierska 2015 ↓, s. 70.
- ↑ Mazierska 2015 ↓, s. 72–73.
- ↑ Cummings 2003 ↓.
- ↑ Szczepański ↓.
Bibliografia
- Robert Birkholc , „Personel”, reż. Krzysztof Kieślowski, Culture.pl, sierpień 2017 [dostęp 2022-11-11] (pol.).
- Doug Cummings , Kieslowski, Krzysztof, „Senses of Cinema”, lipiec 2003 [dostęp 2022-11-11] (ang.).
- Dobrochna Dabert , Kino moralnego niepokoju. Wokół wybranych problemów poetyki i etyki, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2003 .
- Marek Haltof, The cinema of Krzysztof Kieślowski: variations on destiny and chance, London: Wallflower, 2004 [dostęp 2019-09-14] .
- Andrzej Jachimczyk , Polish Cinema Art, „Millenium Film Journal” (66), 2017, s. 28 .
- Tadeusz Lubelski , Historia kina polskiego 1895-2014, Kraków: Universitas, 2015 .
- Marcin Maron , Głowa Meduzy, czyli realizm filmów kina Moralnego Niepokoju, „Kwartalnik Filmowy” (75-76), 2011, s. 122–148 [dostęp 2022-11-11] (pol.).
- Ewa Mazierska, The ideal and reality of work in the 1970s films of Krzysztof Kieślowski, „Studies in Eastern European Cinema”, 6 (1), 2015, s. 64–81, DOI: 10.1080/2040350X.2014.992131, ISSN 2040-350X [dostęp 2021-06-28] (ang.).
- Tadeusz Szczepański , Personel: za kulisami, Edukacja Filmowa [dostęp 2022-11-11] (pol.).
Linki zewnętrzne
Media użyte na tej stronie
Krzysztof Kieślowski, polski reżyser filmowy (1972).
Autor: Alberto Terrile, Licencja: CC BY-SA 3.0
Krzysztof Kieślowski portrait by Alberto Terrile, taken at the Venice Film Festival, 1994.
Autor: Sławek, Licencja: CC BY-SA 2.0
Juliusz Machulski (ur. 10 marca 1955 w Olsztynie) - polski reżyser filmowy, aktor