Petersburg

Petersburg
Санкт-Петербург
Ilustracja
twierdza Pietropawłowska, gmach Sztabu Głównego, sobór monasteru Smolnego, sobór Świętej Trójcy, pomnik Piotra Wielkiego, pałac Zimowy
Herb
HerbFlaga
Państwo Rosja
GubernatorAleksandr Biegłow
Powierzchnia1439 km²
Wysokość3 m n.p.m.
Populacja (2021)
• liczba ludności
• gęstość

5 384 342[1]
3837,73 os./km²
Nr kierunkowy7812
Kod pocztowy190000-199406
Tablice rejestracyjne78, 98 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS
Podział miasta20 rejonów
Położenie na mapie Rosji
Mapa konturowa Rosji, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Petersburg”
Położenie na mapie Europy
Mapa konturowa Europy, u góry znajduje się punkt z opisem „Petersburg”
Położenie na mapie obwodu leningradzkiego
Mapa konturowa obwodu leningradzkiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Petersburg”
Ziemia59°56′N 30°16′E/59,933333 30,266667
Strona internetowa
Portal Rosja

Petersburg (forma zalecana)[2], Sankt Petersburg (egzonim wariantowy)[3] (ros. Санкт-Петербург, Sankt-Pietierburg, potocznie Петербург, Pietierburg, Пи́тер, Pitier; dawniej Piotrogród, ros. Петроград, Leningrad, ros. Ленинград) – miasto w Rosji, położone w delcie Newy nad Zatoką Fińską. W latach 1712–1918 stolica Imperium Rosyjskiego. Powierzchnia 1439 km², liczba ludności 5 384 342[1].

Petersburg jest miastem wydzielonym Federacji Rosyjskiej i stanowi jej odrębny podmiot. Jest stolicą Północno-Zachodniego Okręgu Federalnego i obwodu leningradzkiego, chociaż sam do niego nie należy.

Nazwa

Nazwa miasta w ciągu wieków ulegała zmianie. Pierwotnie na cześć św. Piotra miasto nazywało się Сан(к)тпитербурхъ, co było wzorowane na niderlandzkiej wymowie Sint Petersburg, a wynikało z faktu, iż car Piotr I w młodości przebywał przez pewien czas w Holandii. Później ustabilizowała się nazwa w obecnym odniemieckim brzmieniu.

Nazwa Leningrad w petersburskim porcie morskim w 2009

Po wybuchu I wojny światowej, 31 sierpnia 1914 roku[4] niemiecko brzmiącą nazwę zamieniono ze względów patriotycznych na jej rosyjskie tłumaczenie Piotrogród (Петроград). Prawie dziesięć lat później, 26 stycznia 1924 Piotrogród stał się Leningradem – w ten sposób uczczono pamięć Włodzimierza Lenina, zmarłego przywódcy Rosji Radzieckiej. 6 września 1991 miastu przywrócono dawną nazwę[5][6].

Piter (Пи́тер) – to z kolei nieoficjalna, pieszczotliwa, potoczna nazwa miasta, która funkcjonowała już w XIX wieku, było używane zarówno w czasach radzieckich, jak też obecnie. Stosuje się też określenia Культурная столица (Stolica Kultury), Северная столица (Północna Stolica), Вторая столица (Druga Stolica), Северная Венеция (Wenecja Północy), Северная Пальмира (Palmyra Północy), Петрополь (Pietropolis), Невоград (Newograd), Окно в Европу (Okno do Europy).

Zalecaną polską nazwą miasta (egzonimem), zgodnie z ustaleniami Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych jest tradycyjna forma Petersburg[2]. W 2006 Komisja dopuściła używanie egzonimu wariantowego Sankt Petersburg, w dalszym ciągu zalecając w języku polskim używanie nazwy Petersburg[3].

Charakterystyka

Miasto widziane z tarasu soboru św. Izaaka

Petersburg jest największym po Moskwie ośrodkiem gospodarczym, kulturalnym i naukowym Rosji, jednak pod względem odwiedzin turystów przewyższa stolicę, i tak np. w 2004 było ich 3,4 mln. Przez UNESCO został ogłoszony ósmym najbardziej atrakcyjnym turystycznie miastem świata, m.in. w związku z opiniami, że jest jednym z najwspanialszych zespołów urbanistycznych świata.

Według map i danych topograficznych z 1864 r. przyjęło się podawać, że Petersburg położony jest w delcie Newy na 101 wyspach. W rzeczywistości pod wpływem czynników naturalnych oraz na skutek działalności ludzkiej liczba ta od tego czasu systematycznie malała. Na początku lat 70. XX w. było już tylko 50 wysp[7]. Wyspy te spięte są 396 mostami, z których 14 największych jest co noc otwieranych w celu umożliwienia statkom przedostania się na jezioro Ładoga. Z tego względu nazywany bywa Wenecją Północy.

W mieście istnieje 41 szkół wyższych, w tym Petersburski Uniwersytet Państwowy, ponad 170 instytucji naukowo-badawczych, ponad dwa tysiące bibliotek (w tym Biblioteka im. Michaiła Sałtykowa-Szczedrina), obserwatorium astronomiczne Pułkowo, Teatr Maryjski, który w latach 1920–1992 funkcjonował jako Teatr Opery i Baletu im. Sergieja Kirowa. Funkcjonuje ciesząca się światową sławą filharmonia, założona w 1862.

Petersburg jest jednym z głównych centrów muzealnych świata. Swoje zasoby udostępnia jedno z trzech największych muzeów świata – Ermitaż – a ponadto Państwowe Muzeum Rosyjskie, Muzeum Antropologii i Etnografii (Kunstkamera) oraz kilkaset mniejszych. W pobliżu miasta znajdują się liczne miejscowości turystyczno-wypoczynkowe z kompleksami parkowo-pałacowymi byłych carów Rosji: Carskie Sioło, Peterhof, Pawłowsk, Zielenogorsk, Gatczyna.

Części miasta

Plan przedstawiający podział Petersburga na rejony
Lp.Nazwa rejonuNazwa rosyjskaLiczba mieszkańców:
1 stycznia 2021[8][9]
1AdmirałtiejskijАдмиралтейский район156 958
2WasileostrowskijВасилеостровский район205 240
3WyborgskijВыборгский район523 497
4KalininskijКалининский район521 875
5KirowskijКировский район331 550
6KołpinskijКолпинский район194 934
7KrasnogwardiejskijКрасногвардейский район355 621
8KrasnosielskijКрасносельский район412 886
9KronsztadskijКронштадтский район44 353
10KurortnyjКурортный район78 910
11MoskowskijМосковский район347 022
12NiewskijНевский район538 323
13PietrogradskijПетроградский район125 731
14PietrodworcowyjПетродворцовый район142 655
15PrimorskijПриморский район580 100
16PuszkinskijПушкинский район229 403
17FrunzienskijФрунзенский район384 385
18CentralnyjЦентральный район210 899

Warunki naturalne

Klimat

Średnia temperatura i opady dla Petersburga
MiesiącStyLutMarKwiMajCzeLipSieWrzPaźLisGruRoczna
Rekordy maksymalnej temperatury [°C]8,710,215,325,333,034,635,337,130,420,211,410,937,1
Średnie temperatury w dzień [°C]-3,2-2,92,19,316,120,223,020,915,28,62,3-1,09,2
Średnie dobowe temperatury [°C]-5,7-5,5-1,05,411,616,119,117,312,16,30,4-3,26,1
Średnie temperatury w nocy [°C]-8,1-8,2-4,11,57,111,915,113,69,04,0-1,5-5,42,9
Rekordy minimalnej temperatury [°C]-34,7-27,7-21,7-12,5-2,60,75,83,8-1,6-9,7-20,1-26,5−34,7
Opady [mm] 45,334,133,833,445,768,881,488,963,565,557,852,8671,0
Źródło: Климат Санкт-Петербурга

Historia miasta

Wiek XVIII

Grawiura: St. Petersburg i Newa 1753. Valeriani Joseph i Machaew Michaił Iwanowicz
Historyczne mapy miasta:
Mapa miasta z 1744
Mapa miasta z 1776
Mapa St. Petersburga, Meyers Konversationslexikon, 1888
Mapa St. Petersburga i jego okolic, Meyers Konversationslexikon, 1888
Plan Leningradu z 1978
(c) Alex (Florstein) Fedorov, CC BY-SA 3.0
(c) Andrew Shiva / Wikipedia, CC BY-SA 4.0
Pomnik Mikołaja I, 1859 (2016)

Sprawą prestiżową dla władców Rosji z dynastii Romanowów było uzyskanie dostępu do Morza Bałtyckiego. Przez ponad sto lat kolejni carowie bezskutecznie starali się osiągnąć wyznaczony cel. Dopiero w okresie rządów Piotra I Rosjanie znaleźli się nad Bałtykiem. Dzięki wojnie północnej, którą toczył ze Szwedami w latach 1701-1721 oraz zwycięstwie w bitwie pod Połtawą w 1709, a także korzystnych ustaleniach pokoju w Nystad (fin. Uusikaupunki), mógł przystąpić do zagospodarowywania nadmorskich obszarów.

Głównym marzeniem cara było zbudowanie od podstaw miasta, które miało świadczyć o narodzinach potęgi państwa rosyjskiego. Prace budowlane, w których brali udział najwybitniejsi architekci ówczesnej Europy, rozpoczęły się już w 1703 na zdobytej rok wcześniej od Szwecji Wyspie Zajęczej (fin. Jänissaari), położonej w Ingrii u ujścia Newy. Był to obszar podmokły i słabo zaludniony, toteż osuszenie tych terenów było podstawowym wyzwaniem dla budowniczych. Pierwszą budowlą wzniesioną na obszarze Wyspy Zajęczej była Twierdza Pietropawłowska, którą rozpoczęto wznosić na mocy rozkazu cara z dnia 16 maja (27 maja według kalendarza gregoriańskiego) 1703. Dzień ten jest uznawany za datę założenia miasta. Na płycie kamiennej specjalnie przygotowanej na tę uroczystość wyryto następujący napis:

Roku pańskiego 1703, 16 maja założone zostało przez cara i wielkiego księcia Piotra Aleksiejewicza miasto Sankt-Petersburg.

Caryca Elżbieta kazała wybudować sobie w Petersburgu pałac, wzorowany na francuskim Wersalu – tzw. Pałac Zimowy. Jako pierwsza zamieszkała w nim cesarzowa Katarzyna II.

Wiek XIX

Wiek XX

Demografia

Skład narodowościowy:

w 1897[10]:

  1. Rosjanie - 1 094 029 (86,49%)
  2. Niemcy - 50 780 (4,01%)
  3. Polacy - 36 729 (2,90%)
  4. Finowie - 21 006 (1,66%)
  5. Estończycy - 12 238 (0,97%)
  6. Żydzi - 12 037 (0,95%)
  7. Łotysze - 6 277 (0,50%)
  8. Ukraińcy - 5 203 (0,41%)
  9. Tatarzy - 4 942 (0,39%)
  10. Szwedzi - 4 623 (0,37%)

w 1939:

  1. Rosjanie - 2 775 979 (86,99%)
  2. Żydzi - 201 542 (6,32%)
  3. Ukraińcy - 54 660 (1,71%)
  4. Białorusini - 32 353 (1,01%)
  5. Tatarzy - 31 506 (0,99%)
  6. Polacy - 20 605 (0,65%)
  7. Estończycy - 15 161 (0,48%)
  8. Niemcy - 10 104 (0,32%)
  9. Łotysze - 9 554 (0,30%)
  10. Finowie - 7 923 (0,25%)

w 1979[11]:

  1. Rosjanie - 4 097 629 (89,69%)
  2. Żydzi - 142 730 (3,12%)
  3. Ukraińcy - 117 412 (2,57%)
  4. Białorusini - 81 575 (1,79%)
  5. Tatarzy - 39 403 (0,86%)
  6. Polacy - 9 607 (0,21%)
  7. Ormianie - 7 995 (0,18%)
  8. Estończycy - 6 237 (0,14%)
  9. Czuwasze - 6 057 (0,13%)
  10. Finowie - 5 719 (0,13%)

w 2010:

  1. Rosjanie - 3 908 753 (79,10%)
  2. Ukraińcy - 64 446 (1,32%)
  3. Białorusini - 38 136 (0,78%)
  4. Tatarzy - 30 857 (0,63%)
  5. Żydzi - 24 132 (0,49%)
  6. Uzbecy - 20 345 (0,42%)
  7. Ormianie - 19 971 (0,41%)
  8. Azerowie - 17 717 (0,36%)
  9. Tadżycy - 12 072 (0,25%)
  10. Gruzini - 8 274 (0,17%)

Zabytki

(c) Andrew Shiva / Wikipedia, CC BY-SA 4.0
(c) Alex 'Florstein' Fedorov, CC BY-SA 4.0
(c) Alex 'Florstein' Fedorov, CC BY-SA 4.0
Zespół pałacowo-ogrodowy Peterhof

Zabytkowe świątynie

Nauka i kultura

Oświata

Uczelnie w Petersburgu

W Leningradzie funkcjonowała Leningradzka Szkoła Choreografii[12].

Gospodarka

Dzięki dogodnemu położeniu geograficznemu rozwinął się w nim przemysł stoczniowy (np. Stocznia Bałtycka), maszynowy (Zakłady Elektrosiła, Zakłady Kirowskie), elektrotechniczny i elektroniczny, hutnictwo żelaza i metali kolorowych, przemysł chemiczny, a zwłaszcza gumowy, włókienniczy, odzieżowy, skórzano-obuwniczy, poligraficzny, drzewny, papierniczy, materiałów budowlanych oraz spożywczy. W Petersburgu znajduje się zatrudniająca 6700 osób fabryka aut, w której produkowany jest model Chevrolet Cruze.

Transport

(c) Alex 'Florstein' Fedorov, CC BY-SA 4.0

Petersburg jest wielkim węzłem kolejowym i drogowym oraz jednym z największych portów morskich Rosji. Port rzeczny połączony jest drogami wodnymi z morzami: Białym, Azowskim, Kaspijskim i Czarnym. Znajduje się tu także międzynarodowy port lotniczy Pułkowo.

Sport

Miasto jest jednym z centrów sportowych Rosji. Istnieje tu Petersburski Kompleks Sportowo-Koncertowy. Działają tutaj kluby Zenit Petersburg (piłka nożna), SKA Sankt Petersburg (mający sekcję hokeja na lodzie oraz piłki nożnej), Dinamo Petersburg, Spartak Petersburg (koszykówka). W mieście rozgrywany jest także tenisowy turniej Sankt Petersburg Open. W rejonie miasta działa także skocznia narciarska Kawgołowo.

Polonica

Wojsko

Miasto jest siedzibą dowództwa Zachodniego Okręgu Wojskowego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej[13].

Współpraca zagraniczna

Ludzie związani z miastem

Galeria

Przypisy

  1. a b Общие сведения и описание Санкт-Петербурга [dostęp 2021-06-19].
  2. a b Nazewnictwo geograficzne świata. T. 6: Białoruś, Rosja, Ukraina. Warszawa: Główny Geodeta Kraju, 2005. ISBN 83-239-9020-4. [dostęp 2009-07-04].
  3. a b Zmiany w polskim nazewnictwie geograficznym świata od 2001.
  4. Ludwik Bazylow, Polacy w Petersburgu, 1984, s. 410.
  5. Указ Президиума ВС РСФСР от 06.09.91 N 1643-1 О возвращении городу Ленинграду его исторического названия Санкт Петербург.
  6. Według: Anna Reid „Leningrad. Tragedia oblężonego miasta 1941-1944” strona 566, Wydawnictwo Literackie 2012, ​ISBN 978-83-08-04729-3​, zmiana nazwy nastąpiła z dniem 1 października 1991, a poprzedziło je „zacięte” referendum.
  7. (k): Ile jest wysp w Leningradzie?, w: "Poznaj Świat" R. XIX, nr 9 (226), wrzesień 1971, s. 41
  8. Адмиралтейский район [dostęp 2021-06-27] (ros.).
  9. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2021 года [dostęp 2021-06-27] [zarchiwizowane z adresu 2021-05-02] (ros.).
  10. Demoscope Weekly - Annex. Statistical indicators reference, demoscope.ru [dostęp 2017-11-26].
  11. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей, demoscope.ru [dostęp 2017-11-26].
  12. Abrosimow 2009 ↓.
  13. Указ Президента РФ от 20.09.2010 № 1144 «О военно-административном делении Российской Федерации»
  14. Севастополь и Санкт-Петербург - города-побратимы. Города славы Русского Флота (ros.). sevpatriot.ru, 2010-05-26. [dostęp 2014-07-25].

Bibliografia

  • Igor Abrosimow: Советская Россия: 1917-1991 - государство, политика, экономика, наука, культура, литература, искусство. proza.ru, 2009.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Russia edcp relief location map.jpg
Autor: Uwe Dedering, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location map of Russia.

EquiDistantConicProjection : Central parallel :

* N: 54.0° N

Central meridian :

* E: 100.0° E

Standard parallels:

* 1: 49.0° N
* 2: 59.0° N
Made with Natural Earth. Free vector and raster map data @ naturalearthdata.com.
Europe relief laea location map.jpg
Autor: Alexrk2, Licencja: CC BY-SA 3.0
Physical location map Europe; Lambert azimuthal equal-area projection
Redirect arrow without text.svg
Redirect arrow, to be used in redirected articles in Wikipedias written from left to right. Without text.
Portal icon.svg
Autor: , Licencja: CC BY 2.5
Icon for Wikimedia project´s portals.
Flag of India.svg
The Flag of India. The colours are saffron, white and green. The navy blue wheel in the center of the flag has a diameter approximately the width of the white band and is called Ashoka's Dharma Chakra, with 24 spokes (after Ashoka, the Great). Each spoke depicts one hour of the day, portraying the prevalence of righteousness all 24 hours of it.
Flag of Finland.svg
Flaga Finlandii
Flag of Croatia.svg
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
Coat of Arms of the Russian Federation.svg
Coat of Arms of the Russian Federation
Flag of UNESCO.svg
Flag of the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)
Map of St. Petersburg (Einseitige Farbkarte).jpeg
Mapa St.Petersburga i jego okolic.
Spb 06-2012 Nevsky various 03.jpg
Autor: A.Savin (Wikimedia Commons · WikiPhotoSpace), Licencja: CC BY-SA 3.0
To fotografia pomnika kulturowego dziedzictwa w Rosji; numer:
Spb Views from Isaac Cathedral May2012 09.jpg
Autor: A.Savin (Wikimedia Commons · WikiPhotoSpace), Licencja: CC BY-SA 3.0
St. Petersburg, Russia. Views from the visitor's gallery at the Colonnade of the St. Isaac's Cathedral.
Grand Cascade in Peterhof 01.jpg
(c) Alex 'Florstein' Fedorov, CC BY-SA 4.0
Grand Cascade of Peterhof
Spb 06-2017 img42 Krestovsky Stadium.jpg
Autor: A.Savin (Wikimedia Commons · WikiPhotoSpace), Licencja: FAL
Widok z powietrza na Gazprom Arena na Wyspie Kriestowskiej w Petersburgu, w Rosji.
Alexandrinsky Theatre.jpg
(c) Alex 'Florstein' Fedorov, CC BY-SA 4.0
Alexandrinsky Theatre in Saint Petersburg
Port of Sain Petersburg Russia 2009 0090.JPG
Autor: Bin im Garten, Licencja: CC BY-SA 3.0
Port of Sain Petersburg Russia 2009
Spb 06-2012 Palace Embankment various 01.jpg
Autor: A.Savin (Wikimedia Commons · WikiPhotoSpace), Licencja: CC BY-SA 3.0
To fotografia pomnika kulturowego dziedzictwa w Rosji; numer:
Datsan Gunzechoinei Face.jpg
Autor: Vadim Tolbatov, Licencja: CC BY-SA 4.0
Фасад Дацана Гунзэчойнэй
RUS-2016-SPB-Monument to Nicholas I of Russia.jpg
(c) Andrew Shiva / Wikipedia, CC BY-SA 4.0
To fotografia pomnika kulturowego dziedzictwa w Rosji; numer:
Meyers b14 s0290b.jpg
This is a German city map of St. Petersburg, Russia, page 290b of 1052, in Volume 14 of the German illustrated encyclopedia Meyers Konversationslexikon, 4th edition (1885-1890), fraktur font.
Pantserkruiser Aurora.jpg
(c) Markv, CC-BY-SA-3.0
Russian protected cruiser Aurora, now a museum ship in St. Petersburg
Saint Petersburg 1776 map LOC g7064s ct001468.jpg
New Map of the city and the fortress of St Petersburg, drawn exactly according to the original file in the archives of the Police. By C.M. Roth.
Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg
Great Coat of Arms of Saint Petersburg (2003)
Flag of Saint Petersburg Russia.svg
Flag of Saint Petersburg, Russia
Metro SPB Line1 Avtovo.jpg
(c) Alex 'Florstein' Fedorov, CC BY-SA 4.0
Avtovo station of Saint Petersburg Subway
Map spb 1744 high.jpg
Карта Санкт-Петербурга составленная в 1744 г. Маттиас Сойтер
Szymanowska.jpg
Autor: User:Serko, Licencja: CC BY 3.0
Памятный знак польской пианистки Марии Шимановской на Тихвинском кладбище Александро-Невской Лавры в Санкт-Петербурге
Sankt-Petersburg Eremitage by night.JPG
Autor: Robert Breuer, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Eremitage (Sankt Petersburg) by night seen from river Newa
TablicaSAPoniatowskiego-w-Kosciele-Sw-Katarzyny.jpg
Autor: Foma, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tablet devoted to Stanisław August Poniatowski, King of Poland. Church of St.Catherine of Alexandria in St.Petersburg, Russia.
RUS-2016-Aerial-SPB-Peter and Paul Fortress 02.jpg
(c) Andrew Shiva / Wikipedia, CC BY-SA 4.0
To fotografia pomnika kulturowego dziedzictwa w Rosji; numer:
Храм Спаса на крови 7.jpg
Autor: NoPlayerUfa, Licencja: CC BY-SA 3.0
To fotografia pomnika kulturowego dziedzictwa w Rosji; numer:
Winter Palace Panorama 3.jpg
(c) Alex 'Florstein' Fedorov, CC BY-SA 4.0
Winter Palace in Saint Petersburg, the Central Part of the South Facade
Museum-Estate of Gabriel Derzhavina. Polish garden. 1.JPG
Autor: Александров, Licencja: CC BY-SA 3.0
To fotografia pomnika kulturowego dziedzictwa w Rosji; numer:
Relief Map of Leningrad Oblast.png
Topographic map of Leningrad Oblast (darker green) — in Northwest European Russia.
SPB Collage 2014-3.png
Autor: Alex Florstein (WikiPhotoSpace), Licencja: CC BY-SA 3.0
Saint Petersburg Collage
Makhayev, Kachalov - View of Neva Downstream between Winter Palace and Academy of Sciences 1753.jpg
«View of the Neva Downstream between the Winter Palace and the Academy of Sciences». Etching with line engraving and watercolour. State Hermitage.
Kunstkamera SPB.jpg
(c) Alex 'Florstein' Fedorov, CC BY-SA 4.0
To fotografia pomnika kulturowego dziedzictwa w Rosji; numer:
794. Санкт-Петербург. Казанская улица, 39.jpg
Autor: GAlexandrova, Licencja: CC BY-SA 4.0
The house of I. Iohim (architect N / A), 1800-1825. In the house from April 1828 to May 1829, the Polish poet Adam Mickiewicz lived: Kazanskaya Street, 39. Admiralteysky District, St. Petersburg.
Adam Mickievič, pomnik u Sankt-Pieciarburhu.JPG
Autor: Liashko, Licencja: CC BY-SA 4.0
Помнік Адаму Міцкевічу ў Санкт-Пецярбургу