Pieprzniczka szarawa

Pieprzniczka szarawa
Ilustracja
Pieprzniczka szarawa
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

pieczarkowce

Rodzina

wodnichowate

Rodzaj

pieprzniczka

Gatunek

Pieprzniczka szarawa

Nazwa systematyczna
Cantharellula umbonata (J.F. Gmel.) Singer
Revue mycologique, Paris 1: 281 (1936)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Cantharellula umbonata G3.jpg
Cantharellula umbonata G3.1.jpg

Pieprzniczka szarawa (Cantharellula umbonata (J.F. Gmel.) Singer) – gatunek grzybów z rodziny wodnichowatych (Hygrophoraceae)[2].

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Cantharellula, Hygrophoraceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[2].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1792 r. Johann Friedrich Gmelin nadając mu nazwę Merulius umbonatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1936 r. Rolf Singer, przenosząc go do rodzaju Cantharellula[2].

Niektóre synonimy naukowe:[3]:

  • Agaricus molliculus Britzelm. 1885
  • Cantharellus umbonatus (J.F. Gmel.) Pers. 1794
  • Clitocybe mollicula (Britzelm.) Sacc. 1887
  • Clitocybe umbonata (J.F. Gmel.) Konrad 1931
  • Hygrophoropsis umbonata (J.F. Gmel.) Kühner & Romagn. 1953
  • Merulius umbonatus J.F. Gmel. 1792
  • Merulius umbonatus J.F. Gmel. 1792 subsp. umbonatus

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten wcześniej opisywany był jako pieprznik pępiasty lub pieprznik pępkowaty[4].

Morfologia

Kapelusz

Średnica 1,5–4,5 cm, za młodu łukowaty, później płaski, na koniec lejkowaty. Czasami na środku posiada brodawkowaty garbek. Powierzchnia w stanie suchym matowa z przylegającymi łuskami, w stanie wilgotnym czernieje[5]. Kolor szarobrązowy lub szary, do fiołkowego[6].

Blaszki

Szerokie i szeroko przyrośnięte, nieco zbiegające po trzonie. Kolor biały do kremowobiałego. Uszkodzone po chwili czernieją[5]. Są stłoczone i na końcach rozwidlone[6].

Trzon

Wysokość 3–10 cm, grubość 2–6 mm, walcowaty, pełny i kruchy. Powierzchnia jasnoszarobrązowa pokryta podłużnymi białymi włókienkami, w górnej części ciemniejsza, przy podstawie pilśniowata[5].

Miąższ

Cienki, białawy, bez wyraźnego smaku i zapach. Uszkodzony zmienia kolor na jasnoczerwonawy[5].

Cechy mikroskopowe

Strzępki w tramie o średnicy 3,5–5,5 μm, splątane. Subhymenium dobrze rozwinięte, strzępki podobne jak w tramie, ale przeważnie zorientowane prostopadle do strzępek tramy. Podstawki wydłużone, zgrubiałe, gładkie, bezbarwne, często zawierające ciała oleiste. Mają 4 sterygmy i rozmiar 28–35 × 5–6,5 μm. Cienkościenne zarodniki mają rozmiar (7,8-) 8,5–10 (-11,1) × (2.5-) 3–3,5 (-4,2) μm i kształt od wąsko cylindrycznego do wrzecionowatego. Łysinka (apiculus) słabo widoczna. Są nieco nierównoboczne. Strzępki w trzonie są równoległe, gładkie, hialinowe i mają szerokość 5-12,5 μm[7].

Występowanie i siedlisko

W Europie i Ameryce Północnej jest szeroko rozprzestrzeniony[6]. Podano także występowanie tego gatunku w Japonii[8]. W Niemczech i Holandii znajduje się na listach gatunków zagrożonych. W Polsce jest nieczęsty, ale nie jest zagrożony. W piśmiennictwie naukowym opisano liczne jego stanowiska na obszarze całego kraju[4].

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, na kwaśnej ziemi, wśród mchów, szczególnie pod świerkami. Owocniki wytwarza od sierpnia do listopada[5].

Znaczenie

Saprotrof[4]. W niektórych opracowaniach uważany za grzyb niejadalny[5][6], w innych za jadalny[4].

Przypisy

  1. Cantharellula umbonata, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  2. a b c Index Fungorum [dostęp 2020-05-13].
  3. Species Fungorum [dostęp 2013-04-15].
  4. a b c d Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1.
  5. a b c d e f Pavol Škubla, Wielki atlas grzybów, Poznań: Elipsa, 2007, ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b c d Cantharellula umbonata, Rogers Mushroom [dostęp 2013-09-04] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04].
  7. Cantharellula umbonata, Mycobank [dostęp 2016-01-01].
  8. Discover Life Maps [dostęp 2015-12-16].

Media użyte na tej stronie

Status iucn3.1 LC pl.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY 2.5
Cantharellula umbonata G3.jpg
Autor: Jerzy Opioła, Licencja: CC BY-SA 3.0
Cantharellula umbonata (location: Poland, Beskid Makowski, Pcim)
Cantharellula umbonata G3.1.jpg
Autor: Jerzy Opioła, Licencja: CC BY-SA 3.0
Cantharellula umbonata (location: Poland, Beskid Makowski, Pcim)
2011-10-21 Cantharellula umbonata (Fr.) Singer 176396.jpg
Autor: This image was created by user Drew Parker (mycotrope) at Mushroom Observer, a source for mycological images.
You can contact this user here., Licencja: CC BY-SA 3.0
Cantharellula umbonata (Fr.) Singer