Pierwouste

Pierwouste
Protostomia[1]
Grobben, 1908
Ilustracja
Pijawka
Systematyka
Domenaeukarionty
Królestwozwierzęta
Podkrólestwotkankowce właściwe
(bez rangi)dwubocznie symetryczne
(bez rangi)pierwouste
Synonimy
  • Gastroneuralia

Pierwouste, pragębowce, pierwogębe (Protostomia) – klad zwierząt dwubocznie symetrycznych, u których w rozwoju embrionalnym nie wytwarza się wtórny otwór gębowy, a otwór prowadzący do jamy gastruli (pragęba) staje się w rozwoju osobniczym właściwym otworem gębowym[2]. Grupa przeciwstawiana wtóroustym (Deuterostomia), z którymi tworzą dwie ewolucyjne linie wielokomórkowych zwierząt trójwarstwowych (Triploblastica) i dwubocznie symetrycznych (Bilateria). Podział zwierząt zaliczanych do Bilateria na pierwouste i wtórouste wprowadził Karl Grobben w 1908 roku.

Rozwój zarodkowy

Pierwouste różnią się od wtóroustych[3]:

U pierwoustych wrzeciono podziałowe trzeciego podziału podczas bruzdkowania ustawia się skośnie do długiej osi blastomerów, na skutek czego małe blastomery leżą na granicach dużych. Pragęba przemieszcza się na płaszczyznę równikową zarodka i powstaje z niej otwór gębowy, a po przeciwnej stronie przez zagłębienie ektodermy powstaje odbyt. Mezoderma tworzy się w wyniku podziału komórek, które migrują i ustawiają się między ektodermą i endodermą.

Różnice pomiędzy Protostomia i Deuterostomia na etapie rozwoju zarodkowego[3]:

Stadium rozwojoweProtostomia
(pierwouste)
Deuterostomia
(wtórouste)
bruzdkowaniespiralnepromieniste
przekształcenie blastoporu (pragęby)gębaodbyt
mezodermawczesna determinacjaoddzielenie się woreczków mezodermalnych
od górnej części prajelita
jama ciałaschizocelicznaenteroceliczna

Systematyka

W tradycyjnej klasyfikacji biologicznej do pierwoustych zaliczana była większość typów zwierząt bezkręgowych[4]:

Pod koniec XX w. przedstawiono hipotezy podziału pierwoustych na:

Przypisy

  1. Protostomia, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. Mały słownik zoologiczny. Bezkręgowce. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1984. ISBN 83-214-0428-6.
  3. a b Janet Moore: Wprowadzenie do zoologii bezkręgowców. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2011. ISBN 978-83-235-0503-7.
  4. Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.

Media użyte na tej stronie

Wikispecies-logo.svg
Autor: (of code) cs:User:-xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Hirudo medicinalis anatomy by Syme.png
Hirudo medicinalis anatomy.
Figure 1 represents the internal structure of the leech, slightly magnified. At superior part we notice the piercers, improperly called the teeth, and the male and female organs of generation; at the inferior parts, the two last long cells or stomachs, and the intestine. The abdominal blood-vessel is seen taking a direction from the mouth to the anus, forming several diamond-shaped expansions in the course. We find on each side of the vessel, the cells or stomachs ranged in regular order. To the surface of each is attached a small oval-shaped body, forming a connection, the one with the other by means of a tortuous tube.
Figure 2 represents, under highly magnified form, the body of the male generative organ, with the penis hanging from its sheath. The uterus with the ovaria and the testes.
Figure 3 represents a dried preparation, shewing a few of the cells distended with common shot, and a portion of the intestine in which a slip of wood has been inserted.